reportage

Oorlogswapens voor iedereen

©AFP

Een filiaal van een Waals overheidsbedrijf dat aan de Amerikaanse consument wapens verkoopt die hier verboden zijn: het kan. Een blik achter de schermen van FN America: ‘Hoe hoger de vuurkracht, hoe verslavender het product.’

Een deel van de kogelregen waarmee de 64-jarige Stephen Paddock begin deze week een bloedbad aanrichtte in de Amerikaanse gokstad Las Vegas, kwam uit Belgische vuurwapens. In zijn hotelkamer op de 32ste verdieping van de Mandalay Bay vond de politie drie semiautomatische FN 15’s van het Waalse overheidsbedrijf FN Herstal, die in Zuid-Carolina werden geproduceerd.

Die satijnzwart gecoate geweren, herkenbaar aan een met laserstralen gegraveerd FN-logo op de zijkant, zijn al jaren een paradepaardje van FN America, de Amerikaanse tak van het Belgische bedrijf. Het is oorlogstuig dat al sinds 1994 wordt gebruikt in militaire kringen en dat drie jaar geleden met succes werd gelanceerd op de Amerikaanse particuliere markt, toen FN zijn 125ste verjaardag vierde.

Van het Belgische semiautomatische geweer FN 15 werden drie exemplaren teruggevonden in de hotelkamer van Stephen Paddock.

Voor een gepensioneerde boekhouder als Paddock was het een koud kunstje om zo’n FN 15 op de kop te tikken. Alleen al op anderhalf uur rijden van zijn woonplaats in Mesquite, een rustig stadje op 150 kilometer van Las Vegas, zijn liefst elf dealers te vinden die wapens van FN verkopen. Een ervan, Discount Firearms & Ammo, heeft een instapmodel in de etalage liggen voor amper 800 dollar.

Op de Amerikaanse website van FN wordt de FN 15 geprezen om zijn ijzersterke betrouwbaarheid en haarscherpe precisie. Het wapen is, aldus het concern, ‘ready for the firing line’. Ook andere oorlogswapens worden er aan de man gebracht voor particulier gebruik, onder het motto ‘wie een FN-wapen draagt, investeert in zijn eigen veiligheid en in die van zijn dierbaren’. Stoere foto’s van elitesoldaten van de Special Forces die je, met volgroeide baard en zonnebril, uitdagend aankijken of hun wapentuig op een denkbeeldige vijand leegschieten, dienen daarbij als illustratie.

Winst met wapens

Fabrique Nationale de Herstal (FN) is een wereldwijde producent van vuurwapens. De hoofdvestiging bevindt zich in Herstal, nabij Luik. Het bedrijf werd in 1889 opgericht en groeide uit tot ’s werelds grootste wapenfabriek, een positie die het behield tot ver na de Tweede Wereldoorlog.

In 1970 verwierf het alle aandelen van de Amerikaanse producent van jachtgeweren Browning. In 1989 kreeg het ook de productie van Winchester-geweren in handen.

Eind jaren 90 kwam FN volledig in handen van de Waalse overheid. Het bedrijf heeft vandaag wereldwijd vijf fabrieken en stelt meer dan 2.800 mensen tewerk, van wie 1.500 in België. Vorig jaar werd een omzet van 853 miljoen euro en een nettowinst van 61 miljoen geboekt.

FN America is een volle dochter van de Waalse groep. Het hoofdkwartier bevindt zich in McLean, Virginia en de fabriek ligt in Columbia, South Carolina.

‘Wapenproducenten zoals FN verkopen niet alleen jachtkarabijnen en sportgeweren van merken zoals Browning en Winchester aan de Amerikaan’, zegt Josh Sugarmann, directeur van het Violence Policy Center, een industriële waakhond die ijvert voor meer wapencontrole. ‘Ze brengen ook steeds meer gesofisticeerd wapentuig naar de gewone consument dat eigenlijk bestemd is voor oorlogsgebied. En de marketing die ze hanteren, is bijzonder agressief.’

In de productcatalogus van FN America zijn niet minder dan vijf semiautomatische gevechtswapens terug te vinden die jarenlang door diverse legers werden gebruikt en die nu als ‘verzamelobject’ - onder de noemer FN military collector series - onder wapenliefhebbers worden verdeeld. Een ervan is de FN 15 die Paddock gebruikte. Op kleurige foto’s is te zien hoe een man en een vrouw in vrijetijdskledij die snelvuurwapens uittesten op een schietterrein.

Mythische reputatie

‘Dit zijn dodelijk efficiënte wapens’, zegt Sugarmann. ‘Ze worden gepresenteerd als nieuwe, moderne sportgeweren. Bij soldaten hebben ze vaak een bijna mythische reputatie verworven op het slagveld en daarom zijn die producten erg in trek bij massamoordenaars en terroristen. Precies omdat ze door hun unieke design en vuurkracht erg veel mensen in zeer korte tijd om het leven kunnen brengen.’ Het verwondert hem dan ook niet dat iemand als Paddock meerdere exemplaren van de FN 15 in huis had, een wapen dat destijds op de markt werd gebracht als een verbeterde opvolger van de M16 die de Amerikaanse GI’s in Vietnam als oorlogswapen gebruikten.

De ‘Five-seveN’ is een ander controversieel product dat FN op slimme wijze klaarstoomde voor de consumentenmarkt. Dat compacte handwapen werd speciaal ontworpen voor antiterreureenheden en kan projectielen afvuren die een kogelwerende vest van kevlar doorboren en gapende wonden achterlaten in het lichaam van het slachtoffer. Toen het in de jaren 90 uit de labo’s kwam, liet een woordvoerder van FN meteen weten dat het pistool ‘te krachtig’ was voor gewone politiediensten. Ook het vaktijdschrift American Handgunner ging ervan uit dat het nooit op de civiele markt zou worden verkocht ‘om voor de hand liggende redenen’.

©rv doc

Vandaag is het Five-seveN 57 mm-pistool erg populair bij Amerikaanse wapenbezitters en wordt het in advertenties en reclamebrochures van FN aangeprezen als de ideale ‘Ladies Home Companion’. Een foto waarop een vrouw in een half verduisterde slaapkamer haar pistool uit de schuif van het nachtkastje graait, zet de toon. Het is angst die doet verkopen - angst voor inbrekers, terroristen of een al te opdringerige overheid. De Amerikaanse CEO van FN America, Mark Cherpes, windt er geen doekjes om in een boodschap aan de consument: ‘Als u een vuurwapen kiest, dan is de beslissende factor dat het op elk moment en bij elk schot zal presteren. Want uw leven en dat van anderen kunnen ervan afhangen.’

De Five-seveN is het wapen waarmee de Amerikaanse officier Nidal Malik Hassan in 2009 dertien mensen doodde op de legerbasis van Fort Hood in Texas. Naar aanleiding van die bloedige schietpartij vroegen diverse actiegroepen in de VS om het pistool van de consumentenmarkt te weren. In een brief aan toenmalig president Obama wezen ze erop dat de kevlar-doorborende kogels op diverse plekken illegaal op het internet te verkrijgen waren en dat het wapen daarom ook erg geliefd was bij Mexicaanse drugsbendes, die het als ‘cop killer’ gebruikten. Desondanks bleef de Five-seveN vrij op de markt beschikbaar.

Verontrustend

Precieze cijfers over het aantal wapens van militaire oorsprong op de Amerikaanse civiele markt zijn er niet. Experts gaan ervan uit dat meer dan 8 miljoen dergelijke wapens in omloop zijn bij gezinnen. Een verontrustende hoeveelheid, zeker als je ermee rekening houdt dat in 2015 circa 13,3 miljoen pistolen en geweren verspreid waren op de particuliere markt, tegenover slechts 4,8 miljoen in 2005. Dat is bijna een verdrievoudiging in amper tien jaar tijd. Analisten sluiten niet uit dat een belangrijk deel van die toevloed veroorzaakt werd door militaire wapens.

De cijfers zijn nog verontrustender als je weet dat het aantal Amerikanen dat een wapen bezit al jaren daalt. In de jaren 70 was dat nog een op de twee, vandaag gaat het om een derde van de bevolking. De kerndoelgroep van de wapenindustrie - oudere en blanke mannen, bij voorkeur afkomstig uit het zuiden van de VS - vergrijst en sterft uit. En jonge millennials delen niet meer de liefde van hun ouders voor pistolen en geweren. Minder dan 20 procent van de Amerikanen die na 1980 zijn geboren heeft een wapen in zijn bezit.

En toch is het aantal wapens in de markt de jongste jaren sterk toegenomen. Daarvoor bestaat maar één verklaring: een steeds groter deel van die wapens wordt verkocht aan een steeds kleinere groep. ‘De meeste Amerikanen die vandaag geen wapen in bezit hebben, zullen er wellicht ook geen meer kopen’, zegt Sugarmann. ‘De ultieme strategie die de wapenproducenten dan nog rest, is gezinnen die al een wapen hebben ervan overtuigen nog meer wapens te kopen. Niet door het zoveelste model van een sport- of een jachtgeweer op de markt te brengen, maar door de efficiëntie en vuurkracht van wapens spectaculair te verhogen.’

10 miljoen
De Waalse overheid ontving de jongste drie jaar telkens een dividend van 10 miljoen euro van de wapenproducent FN.

Semiautomatisch oorlogstuig past perfect in dat plaatje. Wapenliefhebbers die binnen die steeds kleinere doelgroep vijf of meer snelvuurgeweren in hun kast hebben staan, zijn al lang geen uitzondering meer. De Las Vegas-schutter was daarvan een extreem voorbeeld: volgens politierapporten kocht hij een oorlogsarsenaal bijeen van meer dan 23 stuks. ‘Het is zoals in de tabaksindustrie’, zegt Sugarmann. ‘Hoe hoger de dosis nicotine, hoe schadelijker en verslavender het product. Wapens met een grote en spectaculaire vuurkracht zijn de nicotine van de wapenindustrie.’

Op zoek naar extra groei verliest FN America ook niet de jongerenmarkt uit het oog. Kampioenen van de schietsport zoals Dave Sevigny, die op de loonlijst staan van de Belgische wapenproducent, worden als helden op sociale netwerken gepromoot. In YouTube-filmpjes zie je hoe hij met aanvalswapens zoals de FN 15 en de FN SCAR - voluit Special Operations Forces Combat Assault Rifle - sneller dan zijn schaduw vuurt op allerlei doelwitten in een bijna levensecht videospel.

Begin deze maand was FN America ook voor het eerst aanwezig op het Nascar-autoracecircuit. Diverse wapens werden er aan het publiek getoond. Een doelbewuste strategie. ‘Historisch gezien is er altijd al een grote overlap geweest tussen autofanaten en wapenliefhebbers, in het bijzonder in de Nascar-sport’, zei marketingdirecteur Tom Scott in een toelichting aan de pers. ‘De perfecte opportuniteit om een nieuwe groep van toekomstige FN-klanten aan te trekken.’

Vedettes

Op het jongste congres van de NRA, de National Rifle Association, de almachtige lobbygroep van de Amerikaanse wapenindustrie, volgde FN eenzelfde aanwezigheidspolitiek. Jongeren werden er gelokt met American footballvedettes zoals Adam Vinatieri, kicker bij de Indianapolis Colts en viervoudig Super Bowl-kampioen. De countryzanger Mark Willis gaf dan weer een optreden ten beste om het vrouwelijke publiek aan te trekken. Telkens met één finaal doel: de interesse voor wapens aanwakkeren.

Die agressieve verkoopstrategie legt een bedrijf als FN Herstal geen windeieren. De omzet van het concern - dat wereldwijd vijf fabrieken heeft en meer dan 2.800 werknemers telt - zit al jaren in de lift. In 2016 steeg hij met 11 procent tot 853 miljoen euro en werd een nettowinst geboekt van 61 miljoen euro, een derde meer dan een jaar eerder. Ook de Waalse overheid spint daar garen bij: de jongste drie jaar kreeg ze telkens een dividend van 10 miljoen euro uitgekeerd.

Het Five- seveN-pistool was in de jaren 90 ‘te krachtig’ voor gewone politiediensten. Nu prijst FN het aan als de ideale ‘Ladies Home Companion’.

Opmerkelijk: de omzet van de ‘civiele’ afdeling van FN, met de iconische jachtgeweren en sportkarabijnen van Browning en Winchester, trappelde vorig jaar ter plaatse in de VS, terwijl de omzet van de tak ‘defensie’ met 18 procent steeg. En dat ondanks ‘substantiële besparingen’ die in het budget van het Amerikaanse Pentagon waren doorgevoerd. Het is onduidelijk of de succesvolle verkoop van militaire wapens aan particulieren die groei in de defensietak verklaren.

Vragen om toelichting werden vriendelijk afgewimpeld op de hoofdzetel van FN America in McLean, een stad in het noorden van Virginia. ‘Gelieve u te wenden tot ons moederbedrijf’, was het antwoord. Maar ook in het Luikse hoofdkwartier bleef een reactie uit. Het is een publiek geheim dat Europese wapenfabrikanten zoals Beretta (Italië), Glock (Oostenrijk) en FN Herstal belangrijke spelers zijn op de Amerikaanse markt. Ze voeren niet alleen wapentuig in, maar produceren er ook ter plekke. Mede daardoor kon FN America uitgroeien tot de leverancier van ‘70 procent van alle kleine wapens die door de US Army worden gebruikt’.

Lange politieke arm

Wapens zijn het enige consumentenproduct in de VS dat niet onderhevig is aan federale regels op het vlak van veiligheid en gezondheid, zegt Sugarmann. ‘We hebben hier een agentschap dat speelgoed en huishoudtoestellen controleert, een waakhond die voeding en geneesmiddelen in het oog houdt en een overheidsorgaan dat voertuigen homologeert. Maar door de lange politieke arm van de Nationale Rifle Association ontsnappen wapens hier al sinds de jaren 70 aan elke belangrijke regulering.’

Drie jaar geleden voerde het Violence Policy Center daarrond een informatiecampagne. Een affiche werd verspreid met daarop een teddybeer en een pistool, en de volgende tekst: ‘Knuffelberen zijn op zijn minst onderhevig aan vier soorten federale wetgeving. Zij hebben in 2013 niemand om het leven gebracht. Voor de lokale productie van wapens geldt geen enkele federale wetgeving. Zij hebben in datzelfde jaar 33.636 mensen vermoord.’ Dat bijzonder gunstige wapenstatuut heeft tot gevolg dat de Amerikaanse markt de enige is in het westerse halfrond waar Europese spelers zonder problemen producten kunnen verkopen die op hun eigen thuismarkt verboden zijn.

‘FN Herstal doet dus aan de ene kant van de oceaan wat aan de andere kant onwettig is’, zegt Sugarmann. ‘Is dat hypocriet? Natuurlijk is dat hypocriet. En als controlerende aandeelhouder draagt de Waalse overheid hierin een grote verantwoordelijkheid. Ik weet niet of iedereen in België genoeg beseft op welke manier wapenfabrikanten hier op de Amerikaanse markt te werk gaan. Het wordt tijd dat jullie zich daar beter van bewust worden.’

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud