Beelden plukken op de melkweg

U ziet ze overal hangen, de schotelantennes. Satelliettelevisie is zo iets als internet: een fantastisch idee, maar binnen de kortste keren gerecupereerd door de commerciële sector. Je zou er kosteloos mee kunnen surfen op het internet en het hele televisie-universum mee kunnen screenen, maar de Kirschen en Bertelsmannen van deze wereld hebben er anders over beslist: je moet minstens een half dozijn decoders in huis halen als je Arte, MTV en CNN in huis wilt ontvangen. Een rondleiding langs de sluipwegen van de melkweg, net voor het te laat is.Vijf jaar geleden wou ik mijn Italiaanse eega voor haar verjaardag trakteren op een schotelantenne waarmee je de drie officiële staatszenders kon ontvangen: Rai Uno, Rai Due en Rai Tre. Ik zocht de buitenbuurten van Brussel op, want satelliettelevisie was nog niet in het regulier handelscircuit verkrijgbaar. Als vader van een half migrantengezin moest ik de schotelantenne en de demodulator gaan betrekken bij een Turk aan de Brabantstraat in Schaarbeek. Het kostte mij twee uur werk om de schotel op de zuidelijke flank van ons appartementsgebouw te bevestigen en de ontvangstapparatuur te installeren. Wij spraken toen nog van analoge ontvangst. En o wonder, behalve de drie RAIs ontvingen wij in een klap tevens Arte, BBC International, TV5, La Cinque, Best van Nederland, Eurosport, Euronews en nog een rits Duitse, Turkse en Arabische zenders. Wij besloten het kabelabonnement op te zeggen. De aanschaf van de schotel en de ontvanger kostte toen nog een goede tienduizend frank, zodat je die op twee jaar kon afschrijven.Het was al half elf s avonds toen ik de vrije beschikking over de televisie kreeg. Ondertussen had ik in de keuken op een miniatuuur-tv het journaal van de VRT gezien, zoals een suppoost in een kerncentrale die de commandopost bemant en elk moment opgeroepen kan worden om een technische storing te verhelpen. Wij hadden namelijk de satellietontvangst verdubbeld zodat de kinderkamer en de living room, onafhankelijk van elkaar, een voetbalmatch en een varietéprogramma konden ontvangen. En viel er in een van de twee kamers een relais uit, dan werden we terstond opgebiept. Het was duidelijk: on vivait à lheure italienne. Een schotelkijker moet een fundamentele keuze maken. Er zitten honderden satellieten in de lucht, maar voor Europa zijn de twee sterkste en interessantste Astra en Eutelsat. De commercie heeft er ondertussen voor gezorgd dat steeds meer zenders gecodeerd of gecrypteerd worden.Eutelsat is in de jaren negentig heel sterk komen opzetten en koos duidelijk voor de openbare zenders. Dat in tegenstelling tot Astra, dat de commerciële kaart trok en de VTMs en de VT4s van de hele wereld in de ether zwierde.De codering van de satellietzenders gebeurt op de typische ongestandaardiseerde manier. Systemen als Viacess en Iderto waren niet compatibel en dus moet je (nog altijd) voor elk systeem een eigen decoder aanschaffen en een eigen betaalkaart. Een beetje verslaafde satellietkijker heeft een toren decoders bovenop zijn ontvangsttoestel. Daar zouden wij nooit aan mee doen: wij plukten op Eutelsat de zenders die en clair en onversleuteld werden doorgestraald. De kampioenen van het gecrypteerd aanbod zijn Canal Plus, de Franse betaalzenders TPS, ABSat en en het Italiaanse D+ Telepiu. Zij bieden boeketten aan van generaliserende of specialiserende zenders.De satelliet heeft een ontzettend voordeel tegenover de kabel, namelijk dat die veel meer distributieruimte heeft. De satelliet kan gemakkelijk honderden kanalen doorstralen waarbij elk een mozaïek van programmas kan bevatten. Vooral sedert de satellietcommunity overgeschakeld is op de digitale transmissie, is die capaciteit onbeperkt, wat ongeveer betekent dat de hemelsluizen openstaan voor een stroom van junk. De balans blijft voorlopig positief, en zeker op Eutelsat. Maar de hele digitalisering is, meer dan een geschenk uit de hemel, een troef voor Kirsch en Bertelsman om hun boeketten te slijten. In Frankrijk en Duitsland, waar de kabel nooit echt een poot aan de grond heeft gekregen, en straks ook in Engeland zijn die betaalzenders heel succesrijk. Wij die van nature verwend zijn door het aanbod van de kabel, kijken daar anders tegenaan.Na vijf jaar analoog kijken zijn we dan toch overgeschakeld op de digitale ontvangst. De Italiaanse staatstelevisie heeft dermate veel educatieve en sportzenders die analoog niet te krijgen zijn. Waar je destijds nog met een beetje geluk en handigheid zelf je analoge schotel kon installeren, moet die digitale installatie nu door een vakman worden gedaan. Het signaal van de satelliet moet millimeterprecies ontvangen worden, anders krijg je niets. De set voor de analoge ontvangst wordt in de Brico voor minder dan 3.000 frank verkocht, de basics voor de digitale versie kosten je al vlug 15.000 frank.Mijn antenne-installateur opereert in de betere Brusselse wijken en de groene periferie van de hoofdstad. Hij wordt overal als de wonderdokter binnengehaald, want als hij weggaat zit je met een honderdtal zenders die vrij ontvangen kunnen worden. Wat er binnenstroomt, is al lang niet meer exclusief bedoeld voor de migranten. De kwaliteit van de beelden is fantastisch, het geluid is sowieso stereo en naast een aanbod van een rits openbare zenders, themakanalen en de nieuwszenders BBC World, CNN, NBC, Bloomberg en andere ongecrypteerde omroepen zit er een stroom van radiozenders op die schotelantenne: France Culture, France Musique, Radio Vaticano en zelfs Donna.Maar naar waarheid moet ik u zeggen dat ik heimwee heb naar mijn analoge ontvangst. Die had wat minder beelddefinitie, maar ook minder junk. Bovendien zitten Arte en Best Van Nederland in de digitale versie niet meer op Eutelsat maar op Astra als je ze vrij wilt plukken. Arte zit notabene in een Franse betaalzender vastgeklonken, terwijl het in de analoge versie vrij verkrijgbaar is.Spreek er niet over met mijn tifoso van een zoon, want de Italiaanse matchen die gecrypteerd werden, kon je in een waas van pixels toch nog volgen en er was nog altijd klank. Digitaal kleurt het scherm van de RAI gewoon grijs als er voetbal is. Dat is het mooiste bewijs dat digitaal alleen maar uitgevonden is om je naar de betaalabonnementen te drijven. Mijn zoon van negen kent de satellietmaffia, want zijn vader legt hem graag uit wat er gebeurt: satelliettelevisie is een sprookje dat kapot wordt gemaakt door de initiatieven van een paar mediabazen.Traditioneel floreert de satelliet in landen waar nooit een kabeltraditie is geweest. Een satelliet kan een continent overspannen en zou een fantastisch communicatiemiddel kunnen zijn in de Derde Wereld. Nu al merk je dat de Fransen met hun TV5, waarin alle Franstalige openbare omroepen participeren, een speciaal signaal heeft voor Afrika en Azië. BVN, het Beste van Nederland zorgt voor een digest van Nederlandstalige programmas tussen zes uur s avonds en middernacht. U kunt in de halve wereld het VRT-journaal van acht uur rechtstreeks volgen. Eutelsat sleutelt aan die interessante vorm van mondialisering van het medium terwijl Astra een stroom van betaalzenders probeert te slijten en dichtslibt ter wille van de junk. Ja, je kunt met een camera en een gehuurde satellietlijn bij de nationale telefoonmaatschappij al satelliettelevisie maken. Het Franse Crédit Agricole heeft continu een satellietfeed waarmee de laatste reclamecampagnes en informatie voor de klanten worden doorgestraald. De Franse Assemblée en het Italiaanse Campidolio zijn tijdens de werkuren van het halfrond rechtstreeks in de ether. Dat opent perspectieven en ongewone allianties. De Duitse publieke omroep heeft een aantal zenders ingesteld, uitsluitend voor digitale verspreiding: Eins MuXx en Eins Festival bijvoorbeeld, die respectievelijk informatieve en dramaproducties van het eerste net ARD op andere tijden uitzenden. Eins Extra herhaalt steeds de laatste nieuwsuitzending op dit net. De ZDF heeft ZDF Infobox, met 24 uur per dag informatieve programmas.In Europa vallen digitaal verder nog Spanje op - tientallen digitale zenders op de satelliet, meestal in abonneevorm - en Italië. Hier is het weer vooral de publieke omroep RAI, die zich digitaal weert, met een hele rits educatieve programmas en themazenders. Daarna wordt het wat zoeken: de Zwitserse publieke omroep is digitaal op de satelliet, en elke Zwitser waar ook in Europa kan de voor ontvangst benodigde smartcard krijgen.Het televisieparadijs bestaat of het bestond, maar men wil per se dat wij in de verboden vrucht bijten om vervolgens uit datzelfde paradijs verjaagd te worden. U begrijpt allicht waarom ik die fraaie digitale modulator in de kinderkamer wil posteren en in mijn huiskamer zon Bricopakket wil installeren met een schotel die de drie RAIs op een klik van Arte, la Cinque posteert. Omdat ik niet wil begrijpen waarom vooruitgang altijd achteruitgang moet betekenen.Mijn tienerdochter wou twee weken geleden een Nokia-gsm en de overeenkomst was dat ze die kreeg als papa hem op vakantie in het buitenland mocht gebruiken om de teksten vanop zijn iBook te mailen. En weet u wat... de eenvoudige Nokias met een computerkabel worden niet meer gemaakt. Je moet onmiddellijk een chique, dure Nokia met infrarood kopen als je via je gsm wilt mailen. Ik ben de Nokia-winkel in Brussel binnengestapt met de vraag of ze mij nog een ouderwetse Nokia konden nabestellen. Ik zal wel de enige klant zijn die zo retrograde is, maar het wil er bij mij niet in dat ze tegenwoordig gsms maken die geen kabelverbinding hebben met de computer. GS