Beklemmend vertrouwd

In de Antwerpse galerie Mercator worden onder de titel Wijzen van wonen vierentwintig schilderijen getoond van de in Gent wonende kunstenaar Gery de Smet (Merksem, 1961). De olieverfschilderijen laten zich lezen als een selectie uit een klein archief waarin beelden van huizen worden verzameld. Het woord beelden dient men bij deze op een ruime en eerder ideële manier op te vatten: De Smet schildert geen gedetailleerde huisjes met tuintjes maar zet eerder de sfeer die bepaalde woningen kunnen oproepen dik in de verf. De schilderijen bestaan dan ook grotendeels uit schetsmatig aangebrachte contouren waarin slechts enkele details zoals daken, muren, schoorstenen, bomen of voetsporen extra aandacht krijgen.Het kleurenpallet dat de Smet hierbij hanteert, is eerder sober. Soms wordt met contrasterende effecten gewerkt zoals in het werk Thuis in wonen (1995) of Oost west thuis best (2001), een andere keer baden de geschilderde huizen in een zee van harmonisch op elkaar afgestemde en overvloeiende kleuren (De charme van hout, 1998). Er komen verschillende soorten huizen aan bod: de hoeve, de modernistische woning, huizen met een zwaar rieten dak, chalets. Bij de sfeerbepaling van de huizen spelen niet alleen de geaccentueerde details, het type van huis of de kleur waarin alles is geschilderd een doorslaggevende rol, minstens even bepalend voor de teneur van de schilderijen zijn de landschappen waarin de huizen werden geschilderd. Die landschappen zijn nog net iets vager gehouden dan de huizen zelf, en ook hier worden slechts enkele richtinggevende elementen opgenomen: de schaduw van een berg, de weerspiegeling van een vijveroppervlak, een dreigende lucht boven een uitgestrekte vlakte. Bij elk van de huizen die De Smet schilderde werd een haast kitscherig aandoende titel bedacht. Een eigen huis, Mijn huis is jouw huis, Een venster op de wereld, De vrede in huis, Waarom nog huren?...: het zijn bewust melige zinsneden die eerder haaks staan op de geschilderde taferelen, want elk van de geschilderde huizen lijkt iets onheilspellends in zich te dragen, alsof er zich achter de gesloten muren en de geborgenheid van de woningen een of andere afschuwelijke tragedie heeft voorgedaan.HerkenningseffectHoewel de vaak vensterloze huizen van De Smet blind lijken, de landschappen verlaten zijn en de natuur rondom de huizen uitgezuiverd werd tot enkele symbolisch geladen accenten, toch oogt de huizenreeks verbluffend vertrouwd. Wie deze geschilderde huizen ziet, lijkt ze meteen te herkennen én te associëren met een of andere gebeurtenis of periode uit zijn leven. Dat herkenningseffect is grotendeels het resultaat van de observerende en selecterende geest van de kunstenaar die erin slaagt net die details uit de werkelijkheid naar boven te halen die de kijker beroeren en de sfeer scherp stellen.Gery de Smets geschilderde huizen stralen iets tijdeloos uit, toch hebben ze tegelijk een zeker archaïsch karakter. De wereld van De Smet is niet de wereld van de stad van vandaag, maar die van een recent verleden, van een tijd die begin noch eind leek te hebben en in die zin nog steeds bestaat, een tijd waarin de mens teruggeplooid leefde en volkomen op zichzelf was gericht, binnen de beschutting van een maatschappelijk systeem en een welvaart die hem dat mogelijk maakten. Het mag duidelijk zijn dat De Smet beelden schildert uit het naoorlogse leven, misschien wel specifiek uit het Vlaamse naoorlogse verleden, al zijn er niet echt directe aanwijzingen om dat te concluderen, tenzij dan de wel erg Vlaamse titels van de schilderijen en de herkenbaarheid van bepaalde details. Ook in het vroegere werk van De Smet worden facetten van een verdwijnende traditie en manier van leven in beeld gebracht. Zo maakte hij enkele jaren terug een kleine tentoonstelling in de kapel van Sint-Amandsberg in Gent. Ook daar werden kleine schilderijtjes getoond, toen beschilderd met tal van moraliserende slogans die omringd waren met kleine ex-votos. Bij de tentoonstelling hoorde ook een processie waarin een honderdtal mensen achter op bordjes geschilderde slogans aanliep, slogans als: Schaarste creëren met de vruchten van arbeid, Alles te weten komen zonder iets te vergeten, enzovoorts.Op die manier lijkt het werk van Gery de Smet in de eerste plaats een verwerking en verbeelding te zijn van de eigen tradities, een soort verheerlijking ook van de volksheid en folklore die gedoemd zijn te verdwijnen. Het zijn deze elementen die De Smet in zijn werk opnieuw naar boven haalt, zonder meteen ook op de dubbelzinnigheid en de verborgen motivaties ervan te wijzen. De Smet lijkt in zijn werk te willen waarschuwen voor de kracht en de misleiding die bepaalde ideologieën in zich dragen, voor de taal en het spel van de macht die handig gebruik maakt van beeldsymboliek. Ook in de reeks Wijzen van wonen komt dat naar boven: vormelijk in het gebruik van de symbolische kracht van bepaalde motieven en kleuren, inhoudelijk door de sloganeske titels en door het in de verf zetten van de onrustwekkend kneuterige manier waarop de Vlaming tegen het gegeven goed wonen aankijkt.Els ROELANDTWijzen van Wonentwot 16 september in galerie Mercator,Desguinlei 100 Antwerpen, open opwerkdagen van 9 tot 17u en op zondag van 14 tot 17u.