Bergstammen versus vlaktebewoners

De gijzelnemers in Moskou vragen geen onafhankelijkheid. Ze vragen gewoon respect voor hun volk. Volgens de Russische historicus Vladimir Ronin zijn de wortels van het conflict met Tsjetsjenië niet alleen politiek of economisch. Ronin doceert Russisch aan de Lessius Hogeschool in Antwerpen. Hoe verschrikkelijk hun actie ook is, de gijzelnemers hebben de Russen opnieuw wakker geschud. En dat is belangrijk.Vladimir Ronin woont al sinds 1990 in België. Zijn Nederlands is bijna perfect. Tijdens ons telefonische gesprek benadrukt hij voortdurend hoe complex het probleem Rusland-Tsjetsjenië wel is. Ik mis de nuance in dit debat. Dit is geen zwartwitdiscussie.Commentaren over de oorzaak van het slepende conflict komen steeds weer op twee elementen terug: Tsjetsjenië is belangrijk voor de oliepolitiek van de Russen en Moskou is getraumatiseerd door elke poging om zijn grondgebied aan te tasten. Ronin ontkent die verklaringen niet. Maar het conflict is veel ingewikkelder. In het Westen wordt te pas en te onpas de term beschavingsclash gehanteerd. Wel, in dit geval denk ik dat die term van toepassing kan zijn. Het gaat om een conflict tussen mensen die in de bergen leven, en volkeren uit de vlakte. Waarom verliep de verovering van Tsjetsjenië in de 20ste eeuw zo bloedig, terwijl er in de regio nog een twintigtal andere kleinere volkeren leven, waar veel minder problemen met de heersende orde zijn? Omdat het om een conflict met geïsoleerde bergstammen gaat. Die leven nu nog steeds in de premoderne tijd. Het gaat om herders en veeboeren, die al eeuwenlang vee stalen en zelfs mensen kidnapten om te overleven. Let op: dat is geen ziekte. Het gaat gewoon om een gebrek aan modernisering.Met de islam heeft dit niets te maken, vervolgt Ronin. Want ook de buurvolkeren zijn islamitisch. Met de Tataren, die altijd in de vlakte geleefd hebben, is er bijvoorbeeld nooit een probleem geweest. De Tsjetsjenen beleven de islam op hun manier. Ze hebben die ingebed in hun heidense stammentraditie. Het wapenschild van Tsjetsjenië is een eenzame wolf. Die symboliek heeft niets met de islam te maken. Maar Ronin geeft wel toe dat het moslimfundamentalisme de jongste tien jaar steeds sterker geworden is. Steeds meer jonge Tsjetsjenen worden gebrainwasht. In die zin kun je de acties van de Tsjetsjenen inderdaad beschouwen als een vertakking van een wereldverschijnsel. Maar vergeet daarbij niet dat het Russische leger er zich al jaren barbaars gedraagt.Hoe reageren de Russen op het aanslepende conflict? Hebben de tienduizenden doden hen niet murw gemaakt? Het valt op dat de Russen de jongste jaren veel minder protesteren tegen de Russische bezetting dan tijdens de eerste Tsjetsjeense oorlog, tussen 1994 en 1996. Toen waren er veel demonstraties. Die pasten in de sfeer van democratisering en perestrojka. Nu is die tendens helemaal omgekeerd. Onder president Poetin gaan de Russen ervan uit dat alles in het Kremlin wordt beslist, en dat het geen zin meer heeft om hun mening op straat te verkondigen. We moeten ook wel toegeven dat de Tsjetsjenen er niets van gebakken hebben tijdens hun feitelijke onafhankelijkheid tussen 1996 en 1999. Er is nooit een centraal gezag geweest, en de criminaliteit, de drugshandel op kop, bloeit als nooit tevoren.Als onafhankelijkheid niet werkt, is er dan wel een oplossing mogelijk voor het conflict? Poetin weet al lang dat een militaire oplossing onmogelijk is. Op politiek niveau onderhandelen is ook moeilijk, omdat er nauwelijks een centraal gezag is om mee te praten. De enige oplossing is meteen ook de moeilijkste: een verandering van de mentaliteit. De Russen moeten hun goede wil tonen. Dat geldt ook voor de gijzeling. In feite zijn de gijzelnemers niet uit op onafhankelijkheid. Ze vragen gewoon respect. Ze vertolken de eis van vele Tsjetsjenen.Ronin toont zich zelfs gematigd optimistisch. Ik volg de Russische nieuws- en discussiesites op het internet op de voet. Donderdag werd er enkel gepraat over de gijzelingsactie zelf. Vandaag, vrijdag, ging het voortdurend over de wortels van dit conflict. Het ziet er niet goed uit, maar als deze actie zonder veel bloedvergieten zou kunnen aflopen, dan hebben de gijzelnemers hun doel bereikt. De Russen zijn opnieuw wakker geschud. HD