Commedia dell'arte

Een ding moet je Silvio Berlusconi nageven. Hij lost alle verwachtingen onmiddellijk in. De Italiaanse premier slaagde erin tijdens zijn eerste speech voor het Europees Parlement als voorzitter van de EU-raad onmiddellijk de boel op stelten te zetten. Het 'grapje' over de 'kapo' zorgde meteen voor opwinding dwars door de hele EU heen, niet het minst in Duitsland. Berlusconi is eigengereid en duldt in eigen land absoluut geen tegenspraak. Hij leidt Italie alsof gaat het om een bedrijf, zijn eigen bedrijf wel te verstaan. Zelden heeft een Europese premier zichzelf zo goed bediend als de Italiaanse. Berlusconi is gewend dat alles op zijn maat wordt gesneden. Zo liet hij het parlement stemmen over zijn eigen onschendbaarheid. Berlusconi heeft een reeks rechtszaken tegen hem lopen, meestal terug te voeren tot belangenvermenging en omkoping, maar is nog nooit definitief veroordeeld. De Italiaanse rechterlijke macht beschouwt hij als een bende communisten, uit de school van Pol Pot dan nog. Dus moet die rechterlijke macht opzij geschoven worden, zodat hij zonder vervolging het voorzitterschap van de Europese Unie kan waarnemen. Zo geschiedde ook, zij het dat het Grondwettelijk Hof in Italie zich buigt over de wet die de onschendbaarheid van Berlusconi vastlegt. De vraag is immers of er geen grove schending is van het rechtsprincipe dat iedereen gelijk is voor de wet. Berlusconi is ook gewend aan het kneden van de eigen realiteit. De echte macht van de Italiaanse premier ligt in het feit dat hij een mediamagnaat is die de realiteit kneedt zoals hij die graag wil. Zowat 90 procent van de Italiaanse televisiestations is rechtstreeks of onrechtstreeks in handen van de premier. Voeg daarbij een reeks publicaties en de invloed van Berlusconi is groot, heel groot. Dat bleek ook uit de verslaggeving over het incident in Straatsburg door de Italiaanse televisie. Het 'grapje' van Berlusconi werd van de geluidsband geveegd en niet Berlusconi maar het Duitse parlementslid had zich bezondigd aan verregaande provocatie van de grote Italiaanse leider. Dat hij in eigen land als een pletwals door de instellingen trekt, betekent nog niet dat hij dat trucje kan overdoen in de Europese instellingen. Naast last van paranoia - Berlusconi ziet overal complotten tegen zijn persoon - heeft de man ook behoorlijk last van grootheidswaanzin. En die combinatie is al vaker een dodelijke cocktail gebleken, voor de mensen die onder het gezag van dergelijke figuren moeten leven. Prodi Dat Berlusconi de EU even in zijn binnenzak wil steken, heeft ook te maken met de voorzitter van de Europese Commissie, Romano Prodi. Prodi wordt afgeschilderd als de toekomstige politieke tegenstander van Berlusconi in eigen land. De kracht van Berlusconi is niet zozeer de sterkte van zijn coalitie, dan wel de zwakte van de tegenstand. In de komende zes maanden hebben we dus ongetwijfeld nog recht op afrekeningen die eerder voor de Italiaanse massa zijn bedoeld, dan op een deugdelijk leiderschap van de EU. Merkwaardig is in ieder geval de reactie van de coalitiepartijen van Berlusconi. Dat de separatistische en extreem rechtse Lega Nord het 'grapje' toejuicht, is begrijpelijk. Maar minstens even opmerkelijk is dat vice-premier Gianfranco Fini aandrong op onmiddellijke excuses. Fini, de leider van de Alleanza Nazionale, wil zijn partij uit het verdomhoekje van het fascisme halen. De Alleanza is immers de erfgenaam van de nieuwe fascistische partij, die op haar beurt schatplichtig is aan de stoottroepen van Mussolini. Fini weet best dat er geen 'sick jokes' gemaakt moeten worden over de uitroeiingskampen van nazi-Duitsland. De strapatsen van zijn premier maken nog maar eens duidelijk waarom het wantrouwen in Italie als voorzitter van de EU zo hoog ligt. Schade De echte vraag bij dit trieste schouwspel is in welke mate de EU schade oploopt door het voorzitterschap van Berlusconi. Veel en weinig tegelijkertijd. Het is natuurlijk zo dat 'Europa' voor een groot en belangrijk gedeelte door 'Brussel' wordt geleid. De Europese Commissie is nog steeds de centrale pivot in de Unie. Het is misschien daarom wel dat Berlusconi met het idee flirtte dat de Commissie ook maar afgeschaft mocht worden, tot groot afgrijzen van de betrokkenen natuurlijk. Een voorzitterschap zorgt voor veel mediabelangstelling, en dat is welgekomen voor Berlusconi. Daarnaast organiseert het land enkele toppen en zit het wat vergaderingen voor. Echt dramatische ingrepen komen zelden van een voorzitterschap. Wel wordt van de voorzitter verwacht dat hij in belangrijke discussies minstens de schijn van onpartijdigheid ophoudt en dat de voorzitter de partijen probeert te verzoenen, eerder dan te scheiden. Met zijn optreden in Straatsburg heeft Berlusconi alleen maar het wantrouwen aangewakkerd en voor velen al bewezen dat hij niet geschikt is voor dergelijke diplomatieke rol. Alle vooroordelen die bestonden tegen Italie lijken zo bevestigd te worden. Hoe Berlusconi het geschonden vertrouwen in de EU gaat herstellen, is onduidelijk. De meeste andere regeringsleiders zullen wellicht met gekrulde tenen de volgende zes maanden uitzitten. Als een voorzitterschap al veel potten kan breken, dan zal het veeleer in negatieve dan in positieve zin zijn. En met belangrijke uitdagingen als de inwerking van de Conventie in een verdrag en de uitbreiding van de EU nadien, is het niet het moment om ruziend over het toneel te lopen. Europa, dat zo graag het toonbeeld van democratie wil zijn, is door het voorzitterschap van Berlusconi zwaar belast. De manier waarop hij zijn gerechtelijke problemen heeft opgelost, wekt overal verbazing en wantrouwen. De schaduw die al over Italie hing, hangt nu over Europa. Over zes maanden is Berlusconi voorzitter af. Zes maanden zijn natuurlijk geen eeuwigheid en er zit nog een ruime vakantie tussen. Maar de opluchting zal groot zijn als met Nieuwjaar de fakkel aan Ierland wordt doorgegeven.