Advertentie
Advertentie

Damestennis: verlichte vrouwen en vermaledijde vaders

Kim Clijsters en Justine Henin ontvingen vorige week de Nationale Trofee voor Sportverdienste. Deze prestigieuze onderscheiding krijgt men slechts één keer in een hele sportloopbaan. Ondanks hun uitmuntende prestaties - zij het toch zonder een individuele zege in een Grand Slamtoernooi - staat het damesduo pas aan het begin van wat zou kunnen uitgroeien tot een grote carrière. De onconventionele wereldzeiler Sébastian Godefroid, die al jaren het verhaal vertelt van de jonge man en de zee, genoot mijn voorkeur, maar dit terzijde. In de wilde tenniswereld slaan onze brave meisjes voorlopig nog een wat kleurloze figuur.Het damestennis worstelt met een aandoenlijke paradox. Deze sport ontdeed zich slechts langzaam van haar imago van mannelijke happy few én toch reikte ze een aantal emancipatorische mijlpalen aan. Ondanks haar woelige geschiedenis mét verlichte en volwassen vrouwen, straalt de huidige wereldtop een merkwaardig beeld uit: pubermeisjes die moeten afrekenen met vermaledijde vaders.In 1874 ontving de Britse majoor Walter Wingfield een octrooi voor de vernieuwing van het aristocratische Ancient Game. Hij verving de traditionele baan met vier muren door een fraai geschoren grasveld. Het oude tennisspel werd, op last van het gezag, tussen 1500 en 1800 enkel aan de adellijke hoven betwist: Om het kaf van het koren te scheiden. En zo geschiedde. Tennis diende tot exclusief vermaak der verlichte elite van het mannelijke geslacht. Dit snobappeal zou het nooit meer verliezen, ook niet na 1874, schrijft historicus Cees de Bondt in zijn boek Tennis in Nederland tussen 1500 en 1800. Heeft yement lust om met bal of met reket te spelen? Vrouwen drongen per definitie moeilijk door tot het gesloten mannelijke sportbastion. Bovendien dicteerde de Victoriaanse etiquette de true womanhood: vriendelijk, passief, puur en moraliserend. Sportieve inspanningen zouden de vrouwelijke seksualiteit, vanzelfsprekend enkel in functie van de voortplanting, schade berokkenen.Maar ondanks het heersende male chauvinism entte de ontvoogding van de vrouw in de sport zich grotendeels op het tennis. Vijf scharniermomenten veroorzaakten schokgolven in de puriteinse Amerikaanse samenleving. Ze dijden met enige vertraging over West-Europa uit. In 1877 stichtte Mary Ewing Outerbridge de eerste vrouwentennisvereniging. Ze ontketende met haar Ladies Club een ware revolutie want ze opende zelfs kleedkamers met douches. Outerbridge dwong bij de nationale federatie in 1889 een vrouwelijke vleugel af.Hazel Hotchkiss Wightman bezorgde het vrouwentennis in 1919 een eigen gelaat. Toen lanceerde ze het idee van internationale vrouwenwedstrijden. Ze ijverde voor het vervangen van vriendschappelijke partijtjes door competitieve confrontaties. The Queen Mother of Tennis speelde tot ze 73 was en transformeerde haar sport. Ze groeide uit tot rolmodel voor duizenden meisjes, die ze bij hun eerste pasjes natuurlijke elegantie aanleerde. Ze liet vrouwvriendelijke sportkleding ontwerpen en rammelde aan de strakke conventies. Vrouwen moesten toen nog tussen 5 en 8 uur s ochtends aan de slag, overdag was de court een strikt afgebakend mannelijk voorrecht.In 1957 doorbrak Althea Gibson de raciale barrière. Ze won Wimbledon, als eerste zwarte tennistopper. Gibson had haar hele leven, excusez le mot, zwarte sneeuw gezien. Tot in de jaren vijftig werd ze, wegens haar huidskleur, de toegang geweigerd op de private tennisbanen. Haar tienerjaren beleefde ze in het New Yorkse getto Harlem. Ze trok een spoor van verandering door het damestennis. Voor het eerst openden zich ook de deuren voor de zwarte meisjes.Tijdens de humeurige jaren zestig stond de Amerikaanse vrouwenbeweging, The Equal Rights Movement, op de eerste rij. In 1971 bond de hogeschoolstudente Julie Barash de juridische kat de bel aan. Ze eiste bij het gerecht dezelfde faciliteiten om te kunnen tennissen als haar mannelijke collegas. Onder druk van het protest zag zelfs president Richard Nixon zich genoodzaakt aan The Educational Amendment of 1972 de illustere paragraaf Title IX toe te voegen, omtrent de afschaffing van de seksuele discriminatie in de sport.Op de golven van de euforie stoomde Billie Jean King, de beste speelster van haar tijd, door naar The Battle of the Sexes, die zij in 1973 in haar voordeel beslechtte. Voor miljoenen verbaasde televisiekijkers won ze een demonstratiematch tegen Bobby Riggs, weliswaar een uitgebluste vijftiger, maar de impact voor de vrouwensportbeweging kende geen limiet meer. Billy Jean King werd een internationaal boegbeeld: The Sportswoman for Equal Rights. Ze stichtte de vakbond Woman Tennis Association en vervolgens The Woman's Sports Foundation.Het professionele circuit verwierf een eigen dimensie met de legendarische duels tussen Chris Evert en Martina Navratilova in de periode van 1974 tot 1989. De televisie maakte van het vrouwentennis een universele sport. In de jaren negentig stonden de mondiale vedetten op. Toch kleeft er een schaduwzijde aan het succes. Van volledige financiële gelijkberechtiging is nog steeds geen sprake. De commerciële geldstroom lokte vaders met schizofrene intenties naar de courts.Zo maakte Jim Pierce het bijzonder bont. Zijn verwarde geest werd geteisterd door paranoia. Voor zijn dochter Mary koesterde hij een droom: tennisster worden. Hij onderwierp haar dagelijks aan een rigide ritme, controleerde haar leven totaal en hield vrienden buiten de deur. Tijdens wedstrijden diende Mary publieke vernederingen te ondergaan na mislukte intercepties. Jim Pierce werd een gevaar voor zijn omgeving. Hij mepte mensen tegen de grond, dreigde kinderen af en schreeuwde voortdurend obsceniteiten naar de tegenspelers. Na haar verlies op de Olympische Spelen in Barcelona in 1992 schold Jim Mary zo brutaal de huid vol dat ze in tranen uitbarstte. Op dringende vraag van haar moeder greep de Woman Tennis Association in. Ze ontwierp zowaar de Jim Pierce Rule: indien nodig kan men een agent, ouder of coach van alle toernooien verbannen.Zo bruin bakte Richard Williams het niet. Hij heeft wèl zijn doel bereikt: voor het eerst in haar 115-jarige geschiedenis wordt het internationale vrouwentennis langdurig beheerst door de dominante black is beautiful-power van twee Amerikaanse zussen.Hij programmeerde Serena en Venus naar de top. Hij legde ze van kindsbeen af urenlange trainingssessies op want dat was de gemakkelijkste manier om rijk te worden. Tegelijk amuseert hij zich te pletter. Hij zet met wilde, oncontroleerbare verhalen de omstaanders op het verkeerde been en barst vervolgens in lachen uit. Hij vloekt en tiert voor de cameras na verlies. Hij is de sympathieke kwast van de tennistribune, die meer aandacht naar zich toetrekt dan zijn dochters en ervan verdacht wordt hun onderlinge duels in zijn voordeel te regelen.Conchita Martinez groeide op in Monzon, het hart van de Spaanse streek Aragon, waar de wortels van de middeleeuwse Inquisitie liggen. Tot vandaag zijn de restanten van dit muffe godsgeloof prominent aanwezig. Martinez lag vanaf haar jeugd met zichzelf in de knoop. Als levenslustige puber had ze lak aan de strenge katholieke oprispingen van haar vader. Ze schudde het religieuze schuldgevoel pas van zich af als ze verhuisde naar Barcelona en vervolgens naar San Diego. Haar interesse voor psychologie verloste haar van de verstikkende traumas maar verhinderde tegelijk dat ze de absolute top bereikte, want daarvoor woelde ze te graag in haar gecompliceerde persoonlijkheid.Die eenzijdigheid van het sportbestaan teisterde Steffi Graf wèl. Haar vader Peter, een ex-tennisprof die nooit de top bereikte, projecteerde zijn onvoldragen verlangens op zijn vierjarige dochter. Hij liet haar niet meer los en vanaf haar achtste begon hij haar fulltime te coachen. Hij bleef haar enige coach tot ze de wereldtop bereikte. Later stapelden de conflicten zich op, toen onder meer bleek dat Peter Graf haar financieel imperium op frauduleuze wijze had uitgebouwd. Steffi Graf ondervond jaren de last van emotionele armoede. Onder de niet-aflatende machinale - Duitse - druk van haar vader groeide zij uit tot een eendimensionele tennismachine, die met haar gevoelsleven lange tijd geen raad wist.In die omgeving van vermaledijde vaders is de afstandelijke, ogenschijnlijk ongeïnteresseerde Lei Clijsters een ware verademing. De rechtvaardige strijd van de verlichte tennisvrouwen is echter nog niet helemaal voltooid.In deze rubriek zoekt sportschrijver Raf Willems elke week naar de nuance in de hectische wereld van de topsport.