De beer als buurKris Van Haver

Begin 2004 treden in principe tien nieuwe lidstaten toe tot de Europese Unie. Op de eilanden Cyprus en Malta na gaat het telkens om Centraal- en Oost-Europese landen. Alle acht leefden ze onder het commando van de Russische beer. Polen, Hongarije, Tsjechië, Slovakije en Slovenië vormden als satellietstaten van Moskou mee het Oostblok. De drie Baltische staten, Estland, Letland en Litouwen, lagen nog directer onder de sovjetknoet.Door de toetreding in een en dezelfde beweging van de tien nieuwelingen krijgt de Europese Unie een heel ander uitzicht. Dat Rusland die geografische aardverschuiving moeilijk te verwerken vindt, is evident. Dat ongeveer op hetzelfde ogenblik ook de defensie-organisatie NAVO uitbreidt naar het oosten maakt het voor de Russen niet makkelijker.Moskou heeft voor zijn verlies aan invloed in de wereld nog maar weinig teruggekregen. Het land heeft niet alleen intern af te rekenen met een welig tierende misdaad en maffia, maar ook met etnische en godsdienstige afscheidingsbewegingen. Extern weegt Rusland niet langer op tegen een zelfbewust Amerika dat geen tegenspraak duldt.In dit veranderde wereldbeeld krijgt de Europese Unie binnenkort Rusland als belangrijkste buur. Niet alleen met een klein stukje gezamenlijke grens in het uiterste puntje van Finland, maar met honderden kilometers tegelijk. Er komt zelfs een klein stukje Rusland midden in dat uitgebreide Europa te liggen. De enclave Kaliningrad zal na de EU-uitbreiding enkel grenzen aan Polen en Litouwen en over land geen rechtstreekse toegang meer hebben tot het moederland Rusland.Rusland beseft al langer dan vandaag wat de uitbreiding van de EU betekent. De manier waarop het de voorbije maanden gevochten heeft voor een speciale regeling voor Kaliningrad, bewijst dat. Het einde van het verhaal is dat Europa gaat investeren in het verpauperde Kaliningrad en in een supersnelle trein over het grondgebied van Litouwen.De vraag rijst of ook Europa voldoende beseft wat de gevolgen zijn van de uitbreiding voor de relaties met Rusland. De praktische problemen die met de verruimingsoperatie gepaard gaan, lijken allesoverheersend. In de relaties met Rusland betekent dat vooral aandacht voor grenscontroles, strijd tegen misdaad en maffia.Toch wordt het hoog tijd dat Europa zijn ruimere strategische opties voor het wereldtoneel uitzet. Vanuit die optiek heeft Europa belang bij een sterk Rusland, dat internationaal meespeelt en een tegengewicht vormt voor de eenzijdige Amerikaanse benadering van de wereldproblemen. Een Rusland dat niet alleen als een bedreiging aan de buitengrens, maar als partner en medespeler benaderd wordt.Het nieuwe Europa kan dan maximaal zijn geografische en politieke middenpositie uitspelen. En misschien zelf eens een rol van betekenis gaan spelen. Al mag je natuurlijk nooit het vel van de beer verkopen, voor hij geschoten is.