Advertentie
Advertentie

De Conquistadores

Historicus Michael Wood is zowat de beroemdste documentairemaker die de BBC in huis heeft. Zijn programmas worden in tientallen landen uitgezonden, ook in de Lage. Nog niet zo lang geleden konden we op onze openbare omroep genieten van zijn serie over Alexander de Grote.Nu is zijn indringende reconstructie van de Spaanse conquista aan de beurt. Vijfhonderd jaar geleden werd door helden-avonturiers een groot deel van Zuid-Amerika ingepalmd, leeggeroofd en vervolgens verwoest. Die strooptocht heeft nauwelijks vijftig jaar geduurd en was wellicht de meest ingrijpende die we in onze beschaving hebben gekend. Cortés, Pizarro, Orellano, Cabeza de Vaca zijn nog steeds namen die klinken: voor de enen als een afschuwelijke stormklok, voor de anderen als een beiaard van vreugde.Uit het boek dat gebaseerd is op de tv-serie blijkt die tweeslachtigheid volop. De Spaanse veroveraars brachten de christelijke boodschap aan de wilden, die als bij wonder hoogontwikkelde volkeren als Azteken, Incas, Mayas bleken te zijn. Maar wat de conquistadores bovenal wensten was het goud en zilver dat in grote hoeveelheden aanwezig was, plus de macht en roem die met de verovering gepaard ging. Ze brachten ook iets mee om de plaatselijke bevolking van hun gelijk te overtuigen: snelle paarden, dodelijke vuurwapens en besmettelijke ziekten. Zelden in de geschiedenis zijn grote groepen mensen zo snel en efficiënt uitgeroeid.De veroveraars hadden er wel wat voor over. Barre tochten leidden hen van de Mexicaanse woestijn naar de toppen van de Andes en naar de watervallen van de Amazone. Ook de kritiek op het thuisfront was niet van de lucht. Keizer Karel werd door spionnen ingelicht over de wandaden van zijn voetvolk. Zijn bevel om het moorden stop te zetten, is niet opgevolgd. De geest was al uit de fles. In Europa ontstond de discussie over de status van exotische volken: waren (zijn?) het volwaardige mensen, zijn het natuurlijke slaven of gewoon dieren? De knoop werd pas definitief, nu ja, doorgehakt met onze Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Ook voor deze aspecten heeft het boek, meer dan de tv-serie, oog en aandacht. De eerste aflevering is deze week uitgezonden op Canvas. Nog drie te gaan en wie de beelden heeft gemist, kan nog altijd het prachtboek aanschaffen. Met fotos en reproducties op glanspapier.Michael Wood De conquistadores 2002, Utrecht/Antwerpen, Kosmos-Z&K Uitgevers Teleac/NOT), 288 blz., 29,99 euro, ISBN 90 215 3552 1.Universiteit van de duivelDiscussies over astrologie zijn even onuitputtelijk als astrologen, en even veelvuldig als de boeken erover. Je moet dus al een freak zijn om daar nog een standaardwerk aan toe te willen voegen. Collega-journalist Staf Herten is blijkbaar zon freak.Het onderwerp is mooi afgebakend: de katholieke Kerk en haar houding door de eeuwen heen, ten aanzien van de astrologie. Voor de goede orde: astrologie is een pseudo-wetenschap, geen sterrenkunde maar wichelarij. Het echte ding heet astronomie en is pas sedert de Renaissance en later de Verlichting tot ons doorgedrongen.De Kerk bestaat al veel langer en zij is dan ook het feitelijke onderwerp van dit boek. Met name de tweeslachtigheid, de hypocrisie, het opportunisme, waarvan kerkelijke instanties getuigden als het over sterren of zodiac ging. Toen, zoals nu, is astrologie aangewend om zijn gelijk te halen, om dingen te bewijzen die onbewijsbaar waren, om niet-ingewijden te overbluffen, om mensen te veroordelen en om macht te verwerven. Sinds enkele eeuwen is het voor het Vaticaan een duivelskunst geworden. Tja, astrologie is natuurlijk wel een ander soort mystiek dan de Goddelijke Drievuldigheid en de Menswording van Christus.Dit is geen betoog voor of tegen de astrologie, laat staan voor of tegen de Kerk, zegt de schrijver in zijn voorwoord. Dat kan men, na lezing, betwijfelen. Maar eigenlijk doet het er ook niet toe. De praktijk bewijst dat astrologen niet van hun geloof worden gestoten door de Kerk, en kerken niet door de astrologie. Integendeel, ze zijn de facto nog steeds innig verbonden. Lees er de horoscoop van Jezus maar op na.De verdienste van dit werkje ligt in het documentaire gehalte, in de soms leuke illustraties, in het notenapparaat en last not least in het register.Staf Herten De universiteit van de duivel/ Kerk en astrologie 2002, Antwerpen/Amsterdam, Houtekiet, 235 blz., 19,90 euro, ISBN 90 5240 645 6.SchokgolvenOngeveer dertig academici van uiteenlopende disciplines hebben zich bezonnen over 11 september en de gevolgen ervan. Terrorisme vroeger en nu wordt belicht vanuit politiek, cultureel, psychologisch en juridisch oogpunt.Wanneer de ontwikkelingen in het internationale terrorisme doorzetten, mogen we nog extremere vormen van geweld verwachten. De kans bestaat dat terroristen zullen grijpen naar nucleaire, chemische en biologische wapens. Hoe kunnen wij ons daartegen verdedigen?Het Amerikaanse patriottisme heeft de oorlog aan het terrorisme verklaard. Hoe de oorlog in Afghanistan is gestreden, weten we nog steeds niet: wat op de televisie kwam, was met zorg geselecteerd. Vast staat dat het Taliban-regime omver is geworpen en de Al-Qaeda-militie verdreven, met een minimum aan Amerikaanse en Britse slachtoffers. Hoeveel plaatselijke bewoners gesneuveld zijn door bommen, honger en koude is onbekend. Evenmin weten we waar Osama en zijn omgeving zich ophouden en wat ze verder van plan zijn. Ook de factor religie in het fundamentalistish terrorisme wordt onderzocht. De diabolisering van de leiders staat elke conflictoplossing in de weg. Wat zijn de psychologische en materiële voorwaarden van veiligheid?De samenstellers geloven sterk dat de antwoorden op deze en andere vragen ertoe kunnen bijdragen om het terrorisme af te wenden.Bart Pattyn/Jan Wouters (red.) Schokgolven/ Terrorisme, fundamentalisme en 11 september 2002, Leuven, Davidsfonds, 303 blz., 22,50 euro, ISBN 90 5826 173 5.