De grimmige Topor

In het Antwerpse antiquariaat Rossaert, een bijhuis van galerie Ronny van de Velde, is een verkoopstentoonstelling te zien met tekeningen, aquarellen en publicaties van Roland Topor (1938-1997). Topor, de Pools-Franse schrijver en vooral tekenaar, zou naar verluidt de beroemdste van alle miskende kunstenaars van onze tijd zijn geweest. Hij stierf in Parijs aan een hersenbloeding. Topor debuteerde als tekenaar eind van de jaren vijftig in tijdschriften als Bizarre en Hara-Kiri en met publicaties bij Eric Losfeld, Jean-Jacques Pauvert en André Blavier. Met Fernando Arrabal en Alejandro Jodorowski stichtte hij in 1960 Mouvement Panique. Topor schreef verhalen en romans die doordrenkt waren van zwarte humor. Zijn roman De huurder werd door Roman Polanski verfimd. Sommige van zijn theaterstukken zijn met wisselend succes opgevoerd in België, Nederland, Duitsland en Italië. Andere stukken bleven onopgevoerd. Wie zich als theaterliefhebber aan Topor waagde, moest tegen een stootje kunnen. In het stuk Da Vinci avait raison, wordt tijdens een feestje letterlijk in de soep gepoept. De Belgische opvoering zorgde voor een groot schandaal, de krant Le Soir sprak van een fascistisch stuk. Topor maakte samen met Henri Xhonneux ook een succesvolle reeks korte animatiefilms bestemd voor kinderen. Met de opbrengst daarvan kon de teken- en speelfilm Marquis worden gemaakt, die de Franse Revolutie en Markies de Sade in herinnering bracht. De film Marquis wordt nu opnieuw vertoond in De Zwarte Komedie in Antwerpen. In antiquariaat Rossaert wordt een 20-tal grote gouaches getoond, die Topor ontwierp als affiches voor het stadstheater in München. Verder is er een 10-tal inkttekeningen te zien. In vitrinetafels liggen boeken, brieven, fotos en andere personalia van Topor geëxposeerd. Naar aanleiding van de tentoonstelling verschijnt in een beperkte oplage van 300 exemplaren een catalogus, waaraan de CD Château Topor is toegevoegd. Men hoort Topor verhalen improviseren. De prachtige tekst in de catalogus is van dichter en kunstcriticus Freddy de Vree, die gedurende vele jaren met Topor bevriend was. Freddy de Vree schrijft onder meer: Roland wisselde van techniek, van stijl, van medium. Hij hield zich ver van het kunstcircuit (misprijzen maakte deel uit van zijn ethiek, zoals van die van Vaché, van Picabia, van Boris Vian), veranderde van genre, van galerie, van land, publiceerde in marginale bladen, maar maakte ook prestigieuze dure decors voor operas van Mozart, Ligeti, Penderecki. Hij speelde de onbezonnen bon-vivant die pas na de middag uit de veren klom en dan prompt op restaurant ging. Elke dag feest. Twee keer. Altijd betaalde hij voor zijn gasten, ook toen hij een paar jaar voor zijn dood een belastingschuld aangereikt kreeg van twee miljoen Franse francs. Grafisch werk en zelfs tekeningen schonk hij weg aan bezoekers. Met een schrille hoge lach, alsof hij de bliksem had ingeslikt, negeerde hij zijn angsten en zijn kwalen. Die angsten en kwalen brengt het werk van Topor overigens wel over op de bezoeker van de tentoonstelling. Er is geen grimmiger tekenkunst te bedenken, Topor haalde alles neer wat heilig, belangrijk en blasé was. Antiquariaat Rossaert, Nosestraat 7, 2000 Antwerpen. Tel. 03/213.26.32. Van 8 maart tot en met 27 mei. Open van woensdag tot en met zaterdag van 10 tot 18 uur. Toegang gratis. De cd en catalogus kosten samen 1.200 frank.Zilverwerk anders geduidHet Provinciaal Museum Sterckshof Zilvercentrum in Deurne-Antwerpen heeft enkele laatstejaarsstudenten kunstwetenschappen van de KU Leuven uitgenodigd om een tentoonstelling te maken, op basis van de eigen collectie van het museum. Een gewaagd initiatief. Onder de titel Ruimte voor zilver is het een selectie van de meest diverse stukken zilverwerk geworden, die een confrontatie aangaan met andere voorwerpen en beelden. Daaruit ontstaat een commentaar op de mens en de wereld. De bezoeker wordt geacht eerst een ervaringspad te volgen, en daarna een verklaringpad. Het tentoonstellingsverhaal begint met de geboorte van de mens in het heelal, gesymboliseerd door een zilveren tabaksdoos (in de vorm van een busselkindje) en een set van tien concentrische schalen. Van hieruit start het ervaringspad dat door een soort tijdscapsule leidt. Centraal daarin staat een kunstwerk dat verwijst naar het levenslot van de mens: hoe hij zijn lot ondergaat en erop reageert. Er hangen diverse ex-votos die verwijzen naar het menselijke lichaam. Andere ex-votos geven voorstellingen uit de leefwereld van de mens. Door nauwe kijksleuven kan de bezoeker een glimp opvangen van allerlei objecten in de achterliggende vitrines. Op een andere wand worden ook allerhande dias geprojecteerd, met beelden uit de ruimte.Het verklaringspad toont voorwerpen die naar de menselijke zintuigen verwijzen, maar ook tal van objecten uit de leefwereld van de mens, gegroepeerd rond themas als werk, ontspanning, mobiliteit en communicatie. De nevenstelling van antiek en modern zilver met hedendaagse varianten in andere materialen toont aan hoe sterk de continuïteit van de menselijke ervaring is. Niettemin creëert de confrontatie van de mens met zijn leefwereld een discontinuïteit. De leefwereld van de mens wordt steeds anders, en dat vergt van de mens een groot inlevings- en aanpassingsvermogen. Die spanning wordt met voorwerpen geïllustreerd. Duidelijk wordt dat de mens steeds verder zoekt naar zingeving, eventueel in een andere wereld die hem helpt het dagelijkse te overstijgen of te ontvluchten. De tentoonstelling visualiseert ook enkele actuele problemen, zoals luchtverontreiniging, aantasting van de ozonlaag, uitputting van de aardbodem, tekort aan water. Andere thema's die aan bod komen zijn het gebruik van drugs, de snel toenemende wereldbevolking, de verstedelijking, oorlog en vrede, de machtsverhoudingen in de wereld. Deze creatieve tentoonstelling slaagt erin zilverwerk in een geheel nieuwe context te plaatsen. Provinciaal Museum Sterckshof Zilvercentrum, Hooftvunderlei 160, 2100 Antwerpen. Tot 30 april. Elke dag open, behalve op maandag, van 10 tot 17.30 uur. Toegang 100 frank. Catalogus beschikbaar.De miskende Roger GobronDe Belgen bepalen het belang van de kunstschilders volgens de prijs van hun werken, schreef Baudelaire in 1864. De Waalse kunstenaar met Vlaamse ziel, Roger Gobron (1899-1985), had het gevoel dat er een eeuw later niet veel veranderd was. Zijn aquarellen konden op weinig of geen officiële belangstelling rekenen. Een anekdote is daarvoor illustratief. De kunstenaar nam ooit deel aan een belangrijke wedstrijd en pakte daartoe een schilderij in. Later begaf hij zich naar Brussel om het werk op te halen. Het bleek dat zijn schilderij niet eens uit de verpakking was gehaald. Om Gobrons oeuvre, tekeningen, schilderijen en vooral aquarellen, de bekendheid te geven die ze verdienen, organiseert een Brusselse galerie nu een retrospectieve tentoonstelling. Er werd ook een drietalige oeuvrecatalogus uitgegeven. In het werk van Gobron, met voorstellingen van landschappen, stadsgezichten, personages, interieurs en stillevens, heerst alom verstilling. De stijl evolueerde van postimpressionisme naar een intimistisch expressionisme met symbolistische inslag. Gobron, een zachtaardig en humanistisch man, heeft de miskenning niet aan zijn hart laten komen: in het boek aan hem gewijd zijn 3.322 werken gerepertorieerd. Horizons, Modern Art Gallery, Magdalenastraat, 59, 1000 Brussel. Tel. 02/512.86.42. Tot 28 april. Open van dinsdag tot en met zaterdag van 11 tot 18.30 uur en zondag van 11 tot 13 uur. Gesloten op maandag. Samenstelling: Bert POPELIER