De misleide kiezer

Mundus vult decipi, ergo decipiatur - de wereld wil bedrogen zijn, laat ze dan ook bedrogen worden. De federale verkiezingen van 18 mei zijn uitgedraaid op een drievoudige volksmisleiding. Met de dubbele kandidatuurstelling, in de verkiezingsprogramma's en door wat verzwegen werd, is de kiezer om de tuin geleid. Volgens de grondwet kan niemand tegelijk lid zijn van de Kamer en de Senaat. Om die reden verbiedt het kieswetboek te kandideren voor beide assemblees. Bij de hervorming van het kiesstelsel heeft de paars-groene meerderheid de verbodsregel opzij geschoven en doorbroken om de 'boegbeelden' in staat te stellen zowel op de senaatslijsten een populariteitsslag te leveren als op de provinciale kamerlijst van hun partij voorkeurstemmen te verzamelen. In zijn spoedadvies over het wetsontwerp tot wijziging van de kieswetgeving had de Raad van State erop gewezen dat de maatregel niet spoort met de grondwet. De meerderheidsfracties hebben ook dat advies hooghartig naast zich neergelegd. Gelukkig heeft in grondwettelijke zaken het Arbitragehof het laatste woord. Met zijn arrest 73/2003 heeft het grondwettelijke hof maandag de dubbele kandidatuurstelling vernietigd. De kiezer 'kan worden misleid' en dubbelkandidaten worden zonder reden bevoordeeld tegenover de andere kandidaten, zeiden 's lands hoogste rechters. Hun kurkdroge vaststelling is een striemende veroordeling van de paars-groene oligarchie. Het Arbitragehof is zo vriendelijk geweest tot na de verkiezingen te wachten om de maatregel te vernietigen. In zijn arrest van 26 februari, waarin het de Brabantonderdelen van de kieshervorming schorste, had het de gelijktijdige kandidaatstelling ongemoeid gelaten. 'In de huidige stand van het onderzoek' leek er geen sprake te zijn van een ernstige discriminatie. Grondiger onderzoek bracht het Arbitragehof tot de conclusie dat de grondwet wel geschonden werd. Het vernietigingsarrest viel op 26 mei, de laatste dag waarop dat mogelijk was (na de schorsing van een wet of decreet moet het Arbitragehof binnen drie maanden uitspraak doen over het vernietigingsberoep). Blijkbaar wou het Arbitragehof vermijden dat de verkiezingen van 18 mei in het honderd liepen. Bovendien handhaafde het Arbitragehof de gevolgen van de vernietigde wetsbepaling. Het betwist de rechtsgeldigheid van de verkiezingsuitslag niet. Op de Kamer en de Senaat die volgende week geinstalleerd worden, kleeft niettemin de smet dat bij de samenstelling ervan met valse kaarten werd gespeeld. Verzwegen cijfers Ook met de verkiezingsprogramma's werd de kiezer misleid. Nieuw is dat natuurlijk niet: stemmen jagen door fonkelende maar onrealistische beloftes te doen, is van alle tijden. Meer zelfs, de kiezersmisleiding zit ingebakken in ons politiek bestel. In Groot-Brittannie, waar het verkiezingsstelsel ertoe leidt dat een partij aan de macht komt, kan de kiezer een regeringspartij altijd op de uitvoering van haar programma afrekenen. Bij ons kan een partij beloven wat ze wil, want achteraf kan ze altijd beweren dat ze deze of gene punten van haar programma 'helaas' niet heeft kunnen realiseren omdat ze nu eenmaal met de andere coalitiepartners rekening moest houden. In die zin was het 'Contract met de burger' waarmee de VLD uitpakte, wel erg misleidend. De liberalen wekten de indruk dat de ene contractpartij, de kiezer, er op kon rekenen dat in ruil voor zijn stem, de andere partij, de VLD, zou realiseren wat in het contract staat. Zo werkt het politieke bedrijf in dit land niet. Overigens bevat het 'Contract met de burger' een aantal voorstellen waarvan voor de verkiezingen al bekend was, dat ze onmogelijk te realiseren zijn. Van de afschaffing van de opkomstplicht en de invoering van het beslissende referendum op alle beleidsniveaus kan de komende legislatuur niets in huis komen, om de doodeenvoudige reden dat de desbetreffende artikelen van de grondwet niet kunnen worden gewijzigd. De VLD had het kunnen weten, want de partij heeft de lijst opgesteld van grondwetsartikel die voor herziening in aanmerking komen. Het futuristische gehalte van de verkiezingsprogramma's lag deze keer bijzonder hoog. Nog tijdens de campagne becijferde de VLD dat er in de komende legislatuur onvoldoende budgettaire ruimte zal zijn om nog maar haar minimumprogramma uit te voeren. De kostprijs van de programma's van de andere kandidaat-regeringspartijen lag nog hoger. De studiedienst van de VLD baseerde zich op een gemiddelde economische groei in 2004-2007 van 2,25 procent, een erg optimistisch cijfer. De allerlaatste stemmen in het allerlaatste Waalse kanton waren amper geteld, of de gouverneur van de Nationale Bank, Guy Quaden, meldde vorige week donderdag dat de economie dit jaar maar met 1 procent zou groeien, in plaats van de al naar beneden bijgestelde 1,4 procent. Zonder bijsturing sluit de overheid haar rekeningen dit jaar met een tekort van 0,6 procent van het BBP, in plaats van een evenwicht. Maandag deelde het Planbureau mee dat er de komende jaren 3 miljard euro moet worden bespaard om in 2005 een begrotingsoverschot van 0,5 procentpunt van het BBP te halen. Het lijdt weinig twijfel dat die cijfers bekend waren voor de verkiezingen. Waarom hebben de Nationale Bank en het Planbureau ze niet eerder bekendgemaakt? De kiezer heeft recht op correcte en volledige informatie. Twee openbare instellingen hebben op zijn minst de schijn gewekt informatie te hebben verzwegen die onaangenaam was voor de aftredende paars-groene coalitie. In Duitsland heeft de aftredende regering-Schroder voor de verkiezingen van september 2002 ongunstige begrotingscijfers onder de pet gehouden tot na de stembusgang. In de Bondsdag is een bijzondere commissie het 'kiezersbedrog' aan het onderzoeken. Waarop wacht de oppositie om ook hier via een onderzoekscommissie uit te vissen wanneer de NBB en het Planbureau hun sombere vooruitzichten kenden en waarom ze die verzwegen hebben? Verzorgingsstaat De verlaging van de arbeidskosten, een verdere vermindering van de personen- en vennootschapsbelasting, een forse groei van de kredieten voor de gezondheidszorg: voor de blikvangers van de verkiezingsprogramma's van de partijen die dinsdag aan de onderhandelingstafel gaan zitten, is geen geld beschikbaar. Er staan, integendeel, besparingen te wachten. En dat is niet alles. Alle grote partijen hebben in de verkiezingscampagne in een wijde boog om de echte problemen heen gelopen. Uit schrik voor de kiezer hebben zij gezwegen over de onvermijdelijke hervorming van de verzorgingsstaat die na de Tweede Wereldoorlog opgebouwd en nadien uitgebouwd werd. De fundamenten waarop een halve eeuw geleden de verzorgingsstaat gebouwd werd, zijn gewijzigd. De bevolkingspiramide is omgekeerd. Ons socialezekerheidsstelsel werd vele jaren gedragen door de brede sokkel van een jonge beroepsbevolking, die het geld opbracht om de pensioenen en de gezondheidszorg van de smalle top van het oudere bevolkingsdeel te financieren. Vandaag is het aandeel van de ouderen groter dan dat van de jongeren, en de vergrijzing is nog niet ten einde. Het gezondheidszorg- en het pensioenstelsel worden onbetaalbaar en moeten grondig hervormd en op een andere leest geschoeid worden. Welke partij durft dat de kiezer vertellen? In onze kennismaatschappij is de doelstelling van de volledige werkgelegenheid een illusie geworden. Er vormt zich een onderklasse die voor kennisintensieve niet in aanmerking kan of wil komen. Meer groei doet die structurele werkloosheid niet afnemen. Ook die rekening wordt onbetaalbaar. Voor de verzorgingsstaat moet een nieuw patroon worden gesneden. Hoe lastig dat is, blijkt dezer dagen in landen als Frankrijk en Oostenrijk, waar een hervorming van het pensioenstelsel op zwaar protest sluit. Het is een illusie te denken dat Belgie aan een gelijkaardige hervorming kan ontsnappen. Dit land heeft nood aan politici en partijen die verder durven kijken dan een verkiezing en niet alleen aan de kiezers van vandaag denken, maar ook aan die van morgen.