Advertentie
Advertentie

De mooiste missers in de media

Waar gehakt wordt, vallen spaanders. Dat geldt ook in het journalistieke metier. De Nederlandse kunstredacteur Eric Bos schreef ooit voor het Nieuwsblad van het Noorden een recensie van een buitenexpositie van beelden in het Groningse Winschoten. Sommige kunstenaars gingen dit keer zelfs de diepte in, zoals Dook van der Heyden met twee grafkuilachtige gaten in de aarde, meldde hij in zijn diepgravende beschouwing. Een dag later kwam de krant met een lachwekkende rechtzetting waarin te lezen valt dat een deel van de sculpturen nog niet is geplaatst. Het gaat daarbij om (...) objecten van Dook van der Heyden en Theo Petimezas, waarvan alleen nog maar de gaten voor de fundamenten zijn aangebracht. Omdat de organisatie op geen enkele wijze de onvolledigheid van de tentoonstelling had aangegeven, zijn er tot onze spijt enkele misverstanden in de bespreking geslopen.Bas Roodnat van NRC Handelsblad, die de rectificatie kennelijk niet had gelezen, beschreef het kunstwerk van Van der Heyden enkele dagen later als twee rechthoekige, scherp afgestoken kuilen. De flaters komen uit het boek Uit onbetrouwbare bron; de mooiste missers in de media. De Nederlandse mediajournalist en docent Theo Dersjant heeft daarin de meest opvallende blunders en leukste bloopers in de Nederlandstalige pers, radio en tv verzameld. Ook vermeldt hij opmerkelijke blunders in andere taalgebieden. Dersjant neemt de lezer op lichtvoetige wijze aan de hand bij een kijkje in de keuken van de media onder het motto journalisten zijn ook maar mensen.Canards - loze of verzonnen berichten, vooral in kranten (Van Dale) - zijn volgens hem ruwweg in te delen in twee categorieën: de buitenstaander kan de pers een verzonnen verhaal op de mouw spelden of een journalist of medium kan zelf al dan niet opzettelijk in de fout gaan. Uit een aantal beschreven voorvallen blijkt dat journalisten gemakkelijk bij de neus te nemen zijn. Zo bedachten vijf vrienden aan de toog tijdens een melige avond, geïnspireerd door bloemenbezorger Fleurop, de bezorgdienst Pleurop. Als je een hartgrondige hekel had aan iemand, kon je bij deze organisatie een zak uitwerpselen bestellen en deze bij de gehate persoon laten bezorgen. De vijf plaatsten een mini-advertentie in een gratis verspreid huis-aan-huisblad. Wraakgevoelens? Zend een zak stront! 49 gulden. (en een telefoonnummer). Daarna ontstond het bekende sneeuwbaleffect. Het huis-aan-huisblad plaatste een interview met een foto van de grappenmakers met een fruitmand vol koeienmest verpakt in cellofaan met een strik erom op de voorpagina. Daardoor belandden de Pleuropers in de tv-studio van een regionale omroep. Voor de later bekroonde en landelijk uitgezonden - tv-reportage hadden de innovatieve ondernemers de stallen van een plaatselijke manege voor enkele uren in gebruik genomen als productiehal. De managers, keurig in het pak gestoken, draafden nog op in een tv-programma van Paul de Leeuw, maar een verzoek van John de Mol Producties die een reportage wilde maken bij de bezorging van een pakket, werd met een smoes afgewimpeld. Het geintje ging ons te veel tijd kosten, verklaart Bob Nijk, een van de fantasten, in het boek. Het vijftal is voor Dersjant het prototype van de vergiftigde bron.Het gevaar van verzinsels en missers komt lang niet altijd van buiten de redactievloer. Denk maar aan de 1-aprilgrappen in de media, die een apart hoofdstukje in het boek hebben gekregen. Kranten en tijdschriften publiceren soms artikelen over uit de journalistenduim gezogen gebeurtenissen om hun oplage te verhogen. Verzonnen verhalen blijken populair bij de lezer. In begin jaren negentig heeft zelfs enige tijd het blad De Nieuwe bestaan van allemaal niet bestaande wetenswaardigheden in de trant van Man kwam nooit meer terug uit draaideur.Een berucht voorbeeld van wat Dersjant de giftige journalist noemt, is de Vlaamse freelance-journalist Jan Haerynck. Hij haalde met de verzonnen ontvoering van een 10-jarig meisje in Disneyland Parijs de kolommen van de Volkskrant. Hij bevindt zich in het illustere gezelschap van onder anderen Edgar Allen Poe die uit geldgebrek in het midden van de negentiende eeuw een verslag verzon over de avonturen van ene Hans Pfaal tijdens een ballonvaart. Een andere bekende in dit rijtje is Washington Post-journaliste Janet Cooke die in 1981 zelfs de prestigieuze Pulitzerprijs kreeg toegekend voor een reeks gefingeerde artikelen over de achtjarige Jimmy die aan heroïne was verslaafd. De prijs is haar later ontnomen.Er zijn ook talloze missers die zonder opzet in de media terechtkomen. Ze worden in de woorden van Dersjant vaak veroorzaakt door misverstanden, onbegrip, tijdnood, verwarring, onoplettendheid of technische toevalligheden.De schrijver noemt een dramatisch voorbeeld van een canard door deadline uit het boek Spoedbericht van de Vlaamse journalist Gaston Durnez. In 1934 schreef een journalist op voorhand een verslag van het uitreiken van een beker in het plaatselijke sportpaleis door koning Albert. De handeling zou pas plaatsvinden tegen de deadline van de krant. De koning kwam niet opdagen en toen de journalist uiteindelijk met de redactie belde dat het bericht niet mocht worden gepubliceerd, was het te laat. Een dag later werd duidelijk waarom de koning zich niet liet zien: hij bleek de middag van de prijsuitreiking te zijn verongelukt.Uit onbetrouwbare bron, dat zelf de misser bevat dat Japan een president zou hebben als staatshoofd, is zonder meer vermakelijke lectuur. Zeker ook waar het gaat om de verhalen achter de canards, zoals bij de vervalste Hitler-dagboeken die Konrad Kujau begin jaren tachtig aanbood aan het Duitse blad Stern. Dersjant blijft echter in een lange, weliswaar gerubriceerde opsomming steken. Hij laat de kans liggen om dieper in te gaan op het belang van juiste informatievoorziening door de media; een belang dat alleen maar toeneemt in een maatschappij waar mobiele telefoons, internet en satellieten de dienst gaan uitmaken.In de Epiloog bestrijdt Dersjant dat zijn boek de conclusie wettigt dat de Nederlandse pers er met de pet naar gooit, dat Nederlandse journalisten brekebenen, luiaards en sloddervossen zijn. Dat valt naar zijn mening allemaal nogal mee, gezien de honderdduizenden artikelen die jaarlijks de wereld worden ingestuurd. Bovendien, voegt hij er verder relativerend aan toe, in welk beroep gaat er niets mis?Van een docent die aankomende journalisten mee helpt vormen, mag een minder laconieke houding worden verwacht, als het gaat om slordigheden, fouten en missers. Zijn boek (met een spelfout in Pulitzerprijs) zou een nieuwe impuls hebben moeten geven aan de noodzakelijke voortdurende discussie over ethische normen in de journalistiek en over de gewenste kwaliteit van de berichtgeving. Al zou in de komende decennia de berichtenstroom vertienvoudigen en het aantal blunders gelijk blijven, dan nog dient voor iedere journalist artikel 1 van de Code van Bordeaux (1954) het hoogste goed te zijn: Eerbied voor waarheid en voor het recht van het publiek op waarheid is de eerste plicht van de journalist. YvdHTheo Dersjant - Uit onbetrouwbare bron. De mooiste missers in de media - 2000, Zutphen/Apeldoorn,Uitgeverij Plataan, 32,50 gulden,ISBN 90-5807-101-4