De muis die geschiedenis schreef

FILM Disney The First 100 Years Dave Smith en Steven Clark2003, New York, Disney Editions, 214 blz., 17,52 euro, ISBN 0-7868-5380-8. (tijd) - Deze week werd Mickey Mouse, een van Disney's meest geliefde cartoonfiguren, 75 jaar. Over het ontstaan van Mickey doen allerlei verhalen de ronde. Dave Smith en Steven Clark, beide archivarissen bij Disney, vertellen het in 'Disney The First 100 Years' als volgt. In 1924 creeerde Walt Disney de figuur van Oswald The Lucky Rabbit. Hij had echter geen copyright op dit figuurtje en diende na een paar succesvolle cartoons Oswald uit handen te geven. Ub Iwerks, een van Disney's meest gerenommeerde tekenaars uit de pioniersjaren, veranderde de oren en een paar gelaatstrekken van Oswald en voila: Mickey Mouse was geboren. De eerste Mickey Mouse-tekenfilm, 'Plane Crazy' (1928), was een stille prent maar opvolger 'Steamboat Willie' uit datzelfde jaar werd een geluidscartoon. Cartoons Walt Disney werd geboren in 1901. Na een aantal jaren op een boerderij in Missouri verhuisden de Disneys naar Kansas City, waar Walt 's avonds tekenles volgde. Hij werkte als cartoonist voor Kansas City Film Ad en zijn eerste tekenfilmpje was een bewerking van Roodkapje. Omdat hij In Kansas City niet echt aan de bak kwam, verhuisde Walt Disney naar Hollywood en met zijn 'Alice Comedies' zou hij vanaf 1923 behoorlijk wat succes hebben. De filmpjes, die algemeen erkend worden als de eerste producties van de Walt Disney Company, combineerden live action met animatie. 1929 was het eerste topjaar voor Disney. Iedereen liep storm voor de Mickey-cartoons en er waren zelfs al vroege pogingen tot Disney-merchandising. In 1934 voegde Donald Duck zich bij de Mickey-clan en de eend, die tot leven kwam dankzij de aanstekelijke stem van Clarence Nash, zou uiteindelijk de nogal brave Mickey naar de kroon steken. Walt Disney besefte dat zijn kortfilms nooit voldoende zouden opleveren voor een echte hit en in 1937 bracht hij 'Snow White and the Seven Dwarfs' uit, meteen een groot succes. Opvolgers 'Pinocchio' (1940) en 'Fantasia' (1940) waren flops en tijdens de oorlogsjaren schroefde Disney het budget terug. Naast het vrij korte en dus goedkopere 'Dumbo' (1941) maakte het bedrijf tekenfilms die het Amerikaanse patriottisme moesten aanwakkeren. In 'The New Spirit' (1942), bijvoorbeeld, werden de VS-burgers aangemoedigd om hun belastingen sneller te betalen omdat het geld de oorlog bekostigde. Tijdens de oorlogsjaren waren er voor het eerst vakbondsacties aan het Disney-front. Smith en Clark schrijven dat 'de sfeer onder het personeel nadien nooit meer hetzelfde was' maar in de rest van hun bedrijfsgeschiedenis wordt er over de werknemers met geen woord meer gerept. Pretpark Na de Tweede Wereldoorlog kwam Disney er weer bovenop. Hoogtepunten uit de jaren 1950 waren 'Cinderella' (1950), 'Peter Pan' (1953) en 'The Sleeping Beauty' (1959). Toch waren het niet steeds de animatiepareltjes die de kassa deden rinkelen. 'The Sleeping Beauty' was een financiele aderlating en het grootse commerciele succes voor Disney uit de jaren 1950 was de nu in vergetelheid geraakte live actionfilm 'The Shaggy Dog' (1959). In 1955 opende Disneyland Californie en zestien jaar later opende Roy Disney, de broer van de in 1966 overleden Walt, Disney World Florida. Al tijdens de jaren 1950 toonde Walt Disney zich een meester in synergie. In de ABC-tv-reeks 'Disneyland' maakte Walt de kijkers warm voor de attracties in zijn pretpark. De jaren 1970 waren zowel op artistiek als op commercieel vlak nogal mager. Daarom werden zwaargewichten Michael Eisner, de voormalige topper bij ABC en Paramount, en Frank Wells van Warner Bros aangetrokken. Dit duo blies Disney midden de jaren 1980 nieuw leven in. Behalve de renaissance van de klassieke tekenfilm met onder meer 'Beauty and the Beast' (1991) en 'The Lion King' (1994) stonden de jaren 1990 in het teken van zusterbedrijf Pixar dat momenteel met 'Finding Nemo' (2003) wereldwijd scoort. Even symptomatisch voor het nieuwe Disney zijn de luidruchtige actiefilms van Jerry Bruckheimer: 'Pearl Harbor' (2001) en 'Pirates of the Caribbean' (2003). Momenteel heeft Disney een eigen zender, The Disney Channel, een eigen dorp, Celebrity, een eigen cruiseliner die trips maakt naar Castaway Cay, Disney's prive-eiland. De tijden van 'Steamboat Willie' lijken wel 200 jaar geleden. 'Disney The First 100 Years' is een rijkelijk geillustreerde bedrijfsgeschiedenis die jaar per jaar een overzicht biedt van Disney's triomfen. Verwacht echter geen kritische bedenkingen bij de figuur van Walt Disney, die verdacht werd van nazi-sympathieen. Dit is duidelijk een binnenshuis geschreven golden history. Kathy MATHYS