Advertentie
Advertentie

De spelletjes om de macht

Politiek is het ideale terrein voor een spelletje om de macht. Politici hebben natuurlijk geen monopolie op het machtsstreven. De bedrijfsleiders zijn op dat vlak vaak even machtsgeil als de verkozenen des volks. In dat streven naar macht zitten allerlei ambities bij elkaar gepropt, maar bovenaan staan aanzien en imago. Meer dan de macht zelf, vaak niet meer dan een lege doos opgevuld door naarstige medewerkers, geldt het aanzien van de functie en dus van de persoon. Niet omgekeerd.In sommige landen wordt dat machtsspelletje haast met een perfide perfectie gespeeld. Neem nu China, tot nader order geen democratie maar wel een van de snelst groeiende economieën van deze wereld. Op het 16de partijcongres van de Chinese communistische partij is de fakkel haast geruisloos doorgegeven.De oude potentaat Jiang Zemin herschreef eerst vlug het marxisme. Hij verenigde de arbeiders en de boeren vrolijk met de bedrijfsleiders en kieperde daarmee de klassenstrijd definitief overboord. Jiang, in het spoor van de legendarische Mao en diens opvolger Deng, laat China over aan een jongeling. Hu Jintao is nog geen zestig, piepjong dus naar Chinese normen, maar al jaren gekneed om het subtiele machtsspel van een supermacht te spelen. Hu zal dan ook met de rituelen van de macht omgaan zoals zijn voorganger. De integratie van het kapitalistische model in een communistische democratie moet geen problemen opleveren. De rest van de wereld wil nu eenmaal doodgraag zakendoen met China en zolang de Chinezen hun markt laten ontginnen is er voor de politici en bedrijfsleiders elders ter wereld weinig reden tot ingrijpen. Een grootmacht als China is nu eenmaal onaantastbaar op dat vlak.Macht is ook de voornaamste drijfveer van de Amerikaanse president, George W. Bush. Vorige week kende Bush een gouden week. Niet alleen haalde hij de meerderheid in het Amerikaanse Congres binnen en dus meteen alle macht in de VS, hij kreeg ook een nieuwe resolutie tegen Irak door de VN-Veiligheidsraad geramd. De oorlogsmachine werd volledig in staat van paraatheid gebracht.Maar wereldpolitiek is geen Chinees partijcongres. De coulissen zijn in beide gevallen even groot maar dat betekent nog niet dat ze in alle gevallen onbeperkt gebruikt kunnen worden. Het diplomatieke spel dat voorafging aan de goedkeuring van de resolutie heeft ongetwijfeld diepe sporen nagelaten. Dat de Verenigde Staten uiteindelijk kozen voor het VN-forum bindt uiteindelijk niemand. Niet de VS, die rustig zonder de resoluties kunnen, maar evenmin de 14 andere landen die de resolutie goedkeurden. Verschillende lezingen blijven altijd mogelijk.SubtielEn Irak lijkt niet onder de indruk van de nieuwe resolutie. Het subtiele machtsspel gaat daar immers onverminderd door. Irak pareert voorlopig handig iedere Amerikaanse zet. In het land zonder gevangenen wordt nu ook de deur voor wapeninspecties wijdopen gezet. Het spel van Saddam Hoessein is verbazend simpel. Het komt neer op het uithollen van de retoriek tegen zijn land. De VS hebben nog steeds niet het minste bewijs geleverd dat Saddam in grote hoeveelheden massavernietigingswapens bezit, laat staan dat hij die wil gebruiken. Hoe verderfelijk men het Iraakse regime ook moge vinden, en het is behoorlijk rot, toch zijn er maar bijzonder weinig aanwijzingen dat Saddam meer is dan een klassieke dictator. Een soort die helaas wijdverspreid is in de regio waar hij heerst. Zijn ongeluk is wellicht dat hij niet wil meestappen in het geopolitieke spel dat de VS voor de regio hebben uitgetekend en waar de macht over de oliebronnen het uiteindelijke doel is.Het is verbazingwekkend hoe opgelucht de wereld reageerde op de Iraakse instemming met de VN-resolutie. Resolutie 1441 laat veel ruimte tot interpretatie toe. En het echte pijnpunt is niet weg natuurlijk. Blijft de nieuwe Amerikaanse doctrine over dat het land, in welke omstandigheden dan ook, zich het recht toe-eigent om toe te slaan, VN-resolutie of geen VN-resolutie.Dat weet Hoessein best wel. Dat hij dan ook handig inspeelt op de verwachtingen van de rest van de wereld, maakt het voor Bush alleen wat moeilijker om in te grijpen. De goedkeuring van de VN-resolutie is daarom geen stap vooruit, het past gewoon in het machtsspelletje dat op wereldniveau wordt gespeeld. En waar de diplomatie graag en voluit in meespeelt.De wapeninspecties beginnen dus binnenkort. Het is dan gewoon geduldig wachten op het eerste incident. En dus een reden voor de VS om in te grijpen. Maar dat duurt nog wel even.Het vervelende voor de Verenigde Staten is dat het terreurnetwerk van Al Qaeda niet verslagen lijkt. De boodschap van Osama bin Laden is in dat opzicht tekenend. Of het nu de meest gezochte man ter wereld is of niet die op een bandje de boodschap insprak, het maakt niet uit. De schim blijft het Westen achtervolgen. Ongrijpbaar is hij meer dan ooit. En de kracht van de aanslagen van 11 september 2001 blijft doorwerken. of het nu Bali of Moskou is, de grootscheepse terreur is weer aan de orde van de dag.Opvallend is dat de VS niets doen om de ongerustheid weg te nemen. De eindeloze waarschuwingen voor aanslagen blijven maar komen. Ook Europa is dezer dagen sterk aangetast. Allerlei mensen voelen zich plotseling geroepen om voor zichzelf een soort mistige heldenrol op te eisen. Het geeft hen geen macht, maar toch aanzien, in zekere zin. Zelfs in een Belgische cel zit een zelfverklaard lid van Al Qaeda. Al heeft hij meer moeite om de speurders te overtuigen dan de media.PatriottismeBush won de Amerikaanse verkiezingen door voluit in te spelen op het patriottisme en verenigde het land tegen de dreiging. Of die dreiging nu Al Qaeda is dan wel Irak wordt nooit geheel duidelijk. Bush heeft dat altijd in het vage gelaten. Logisch ook. Al Qaeda is een onbestemde dreiging, gebaseerd op het islamitische fundamentalisme. Hoessein wordt dan weer afgeschilderd als de genadeloze dictator die moet verdwijnen in de naam van de democratie. Op 11 september van dit jaar spurtte Bush de VS rond om de slachtoffers van de aanslagen te herdenken, een dag later had de wereld recht op een vlammend betoog tegen Irak. Ruim twee maanden later is niets veranderd. Alleen is de Amerikaanse president machtiger dan ooit.Niettemin blijft het afwachten hoe het verder moet. Zolang Hoessein sluw blijft schaken op het bord van de macht, is het voor de Verenigde Staten moeilijk om in te grijpen. Grootmachten als Rusland en China hebben zelf te veel belangen om de Texaan de vrije hand te geven.Voor de toeschouwers van het machtsspel en voor de lijdende voorwerpen van de machthebbers is het natuurlijk minder aangenaam. Je zal maar in Bagdad wonen als de precisiebombardementen beginnen. Dat onderdeel van de macht is natuurlijk minder glamoureus en geeft al veel minder aanzien. Tenzij natuurlijk voor een publiek dat op revanche uit is. En dat is een belangrijk deel van de Amerikaanse opinie op dit moment. Al kan je vragen stellen bij het feit dat de massale demonstraties in de VS tegen een oorlog in Irak vakkundig uit de media worden gehouden. Blijkbaar is dat geen nieuws.