De tragedieDe Nederlandse prof

De tragedie De Nederlandse prof. emeritus Jan Hendrik van den Berg (89) is specialist in de fenomenologie en uitvinder van de 'metabletica'. Dat laatste is zijn hoogsteigen systeem ter verklaring van alles. Hij wordt door ongeveer alle psychologen en filosofen bestreden of genegeerd. Enkelen juichen hem toe als een goeroe. Onder hen de Nijmegense docent Hub Zwart, die zich opwerpt als zijn zelfverklaarde opvolger. Metabletica is feitelijk een ander woord voor synchroniciteit. De leer luidt, dat ogenschijnlijk los van elkaar staande gebeurtenissen toch een onderling verband kunnen vertonen in tijd en ruimte. Hoe en waar en waarom, dat maakt Van den Berg wel uit. Logica of wetenschap komt er nauwelijks aan te pas. Twijfel evenmin. Dat is andermaal het geval met dit boek over 'toneelstukken die slecht aflopen'. Gelijktijdigheid is de boodschap. Toen het gevaar van een oorlog met Perzie zich meldde, ontstond de Griekse tragedie. Toen het gevaar dreigde van de burgeroorlog in Frankrijk zich meldde, ontstond de Franse tragedie. Toen de overrompelende vrijheid op de oceaan zich meldde in Engeland, ontstond de Engelse tragedie. Twee keer gevaar en een maal vrijheid? Deze uitzondering, zo bepaalt de metableet, bevestigt de regel. Het is geen kwestie van oorzaak en gevolg, het is iets hogers. We krijgen de klassieke auteurs opgediend. Blijkbaar bestaan er buiten de drie genoemde landen geen tragedies. Duitsland? Nooit gehoord van Schiller of Wagner. India, China, Japan. 'De culturen van die landen zijn voor de tragedie onbruikbaar.' Het joodse volk heeft nooit een tragedie gekend. De Verenigde Staten zijn er voorlopig te jong voor. Nee, nieuwe tragedies kunnen alleen uit Europa komen. Citaat: 'Er zou een tijdperk van tragedies kunnen ontstaan wanneer de islamisering van Europa het bestaan van de westerse volken bedreigt.' QED? Wat bewezen moest worden? Een platitude gaat deze professor niet uit de weg. In een ander boek heeft hij al betoogd dat aids ontstaan is door een overmaat aan antiracisme. Iedereen kan Van den Berg laten sudderen in zijn vooroordelen. Wie dat niet doet, is uitgerekend de rector van de Katholieke Universiteit Leuven, Andre Oosterlinck, die een fors en zeer flatteus Voorwoord bij dit boek heeft gepleegd. Jan Hendrik van den Berg - De tragedie/ waardoor en waartoe/ metabletisch onderzoek - 2003, Kapellen/Kampen, Pelckmans/Klement, 120 blz., 12,95 euro, ISBN 90-289-3301-8. De artistieke samenleving De antropoloog en religieonderzoeker Rik Pinxten heeft al enkele lezenswaardige boeken afgescheiden. Een paar jaar geleden schreef hij zijn even doordachte als geengageerde 'Goddelijke fantasie', een soort balans van de wereldreligies. Daarin kwamen cultuur, politiek en uiteraard fundamentalisme al ruimschoots aan bod. Die onderwerpen komen terug in dit nieuwe boek. Het is minder beschouwend, meer pamfletachtig van stijl. De Belgische (Vlaamse) cultuurpolitiek staat centraal. Met aanbevelingen toe. Een ervan vertrekt van het axioma dat cultuur intrinsiek veranderd is: de scheiding hoogcultuur-laagcultuur verdwijnt, de scheiding autochtone-allochtone cultuur vervaagt, en de taakverdeling tussen disciplines of genres vervloeit meer en meer. Het beleid kan deze ontwikkelingen aanmoedigen of afremmen. Pinxten zelf opteert voor aanmoedigen: 'De traditionele onderscheiden en zelfs fysieke scheidingen in het cultuuraanbod moeten verworpen en doelbewust afgeraden worden in sociaal-artistieke projecten: hoogcultuur tegenover laagcultuur, westers tegenover niet-westers, muziek tegenover dans tegenover theater tegenover beeldcultuur, enzovoort.' Bij deze paragraaf krijgt de lezer de impliciete waarschuwing dat dit boek in dienst staat van de goede zaak. De taakverdeling tussen disciplines of genres moet worden afgeremd, en fysieke scheidingen in het cultuuraanbod moeten worden verworpen. Afgezien van de autoritaire toon is deze analyse evengoed als c.q. beter dan elke andere. Waar ze toe leidt, wordt in het laatste hoofdstuk onthuld. Dat bevat een (collectief) document, opgesteld ten behoeve van de 'operadirecteur' Gerard Mortier en een theoretische onderbouw bevattend voor zijn alomvattende kunstendroom in Gent, een te bouwen supercomplex met de naam De Krook. De Krook, zegt hij, wil een 'aanvulling' zijn op de instellingen waar het culturele erfgoed respectvol wordt bewaard: de traditionele opera, theater en filmzaal. Alleen, het is wel duidelijk dat de overheid niet alles kan subsidieren: en de bestaande 'kleine' cultuurinstellingen, en een nieuw prestigevol en duur nieuw supercomplex - dat toch de latente bedoeling verbergt vele andere cultuurruimten overbodig te maken? Rik Pinxten - De artistieke samenleving/ De invloed van kunst op de democratie - 2003, Antwerpen, Houtekiet, 176 blz., 15 euro, ISBN 90-5240-723-1.