De werksfeer van de toekomst

De manier waarop we leven en werken en beide combineren heeft een grote evolutie doorgemaakt. Werk is transporteerbaar en alomtegenwoordig geworden, het is haast een ingesteldheid van de geest, zegt Paola Antonelli, curator van Workspheres. De tentoonstelling in het Museum of Modern Art (MoMA) van New York belicht innoverende ontwerpoplossingen voor de werksfeer in de nabije toekomst.Hoewel het traditionele patroon van 9 to 5 jobs nog de overhand heeft, ontwikkelt een groep professionelen een andere levenswijze waarin ze hun werk een flexibele maar daardoor ook allesomvattende plaats geven. Volgens een artikel in The New York Times Magazine van maart 2000 voldoet al 10 procent van de actieve bevolking is de VS aan de definitie van werkers met alternatieve regelingen. Voor hen heeft het werk de directe identificatie verloren met het kantoor of ruimte in een gebouw. Permanente aanwezigheid is niet hun hoofdzorg, wel een betere communicatie en interactie tussen mensen. Het ontwerpen van creatieve oplossingen voor de nieuwe werksfeer speelt daarbij een belangrijke rol. Nieuw design ondersteunt de omwenteling, maakt ze haalbaar, aangenaam en realistisch. Daarnaast tracht het ook concepten over werksituaties in de nabije toekomst te genereren en te materialiseren.De Nederlandse architect en kunstenaar Constant Nieuwenhuis gaf in de jaren zestig al zijn toekomstvisie over een ruimtelijk veranderende maatschappij. Met opvallend hedendaags aandoende schaalmodellen, schetsen en collages kondigde hij het nieuwe leven van het individu aan, dat in een moderne wereld zonder Verhalen en Geschiedenis rondzwerft, vrij en verlost, tijdloos maar ontheemd. De tentoonstelling kondigt die nomadische cultuur ten dele aan, zeker wat betreft de te verwachten werkpatronen. De opzet om net in New York de veranderende conditie en definitie van het kantoor te belichten is in zekere zin zelfkritisch. Het is immers in deze stad dat de zich herhalende kolossale wolkenkrabbers de klassieke kantoren van grote binnen- en buitenlandse bedrijven verhullen. Elke dag opnieuw worden ze op korte piekmomenten gevoed met mensen die zich in het keurslijf van het strenge stratenpatroon voorthaasten of uit een van de metro-uitgangen worden gespuwd. Ze kloppen een massale hoeveelheid werkuren buitenshuis in gelijkaardige ruimten met dezelfde plattegronden. Het MoMA dwingt zijn stad tot inzicht en legt de vinger op een zere plek.De tentoonstelling bestaat uit twee door elkaar lopende ideeën. Op vraag van de curator werkten zes teams van internationaal opererende designers-kunstenaars hun visie op het kantoor van de toekomst uit. Rond deze basiswerken werd een selectie van huidige ontwerpoplossingen en -elementen opgebouwd. Het geheel werd opgedeeld in drie themagroepen: the official, nomadic and domestic office. De scenarios beantwoorden aan courante problemen waarmee iedereen wordt geconfronteerd in zijn werkdomein: reorganiseren van tijd en data, inrichten van ruimtes die creativiteit, communicatie en persoonlijkheid stimuleren, en de lay-out van werkstations in een neutraal groot kanoor. Zij geloven in het belang van designers om de werkplaats waar we steeds langer verkeren comfortabeler en visueel aantrekkelijker te maken. In Official Office belichten verschillende meubelontwerpen vanaf de jaren zestig de snelle verandering van comfortparameters in amper een generatie tijd. In de hedendaagse ontwerpen gaan individualisering samen met de algemene bedrijfsgeest, comfort met het stimuleren van creativiteit en concentratie. Het merk Snowcrash werkt met geluidsabsorberende en dempende materialen om een stille werkomgeving te creëren. Personal Skies van Nacto Fukasawa brengt emotie in de kantoorsfeer door het principe van de screensaver toe te passen. Stoelen veranderen van kleur afhankelijk van de gebruiker, die ook de projectie van verschillende hemels kan bepalen in een lichtvlak boven het werkblad.HiBYE 7.0 van de Barcelonese eetwarenontwerper Marti Guixé is zowel vrolijk als kritisch. Niet voor niets werd zijn pillenwerk in de categorie Nomadic Office opgedeeld. Inspiratie haalde hij uit eigen ervaringen, als frequente reiziger tussen twee werkplaatsen in Berlijn en Barcelona. Zijn Worksphere Seeds zullen onmisbaar worden voor de nomadische werker, die zich steeds in wisselende en vreemde omstandigheden wil kunnen concentreren, slapen of doodgewoon thuisvoelen. Hij voert de werkmens op als een patiënt, die lijdt aan chronische ziektes of tijdelijk opduikende problemen moet bevechten. Wat aandoet als futuristische kwakzalverij blijkt uiteindelijk bittere ernst. Hoeveel nieuwe ziektesymptomen worden niet veroorzaakt door de verhoogde werkdruk of weinig comfortabele werkcondities? Zou het niet praktisch zijn concrete ad hoc oplossingen voorhanden te hebben, in plaats van algemene pijnstillers of amfetamines? Guixé moedigt niet het gebruik aan van medicijnen maar zet de werkmens tot nadenken over zijn situatie.Met My Soft Office toont de Nederlandse Jella Jongerius een zachte toepassing van technologie in een serie huiselijke objecten. Voor haar is niet de technologie maar wel de toepassing in design van belang. Met kennis van stoffen en kleuren en de juiste toepassing ervan weet ze een brede waaier van werkactiviteiten in huis te introduceren. Home Office krijgt vorm door de manier hoe we leven, niet andersom. Door computerschermen in een extra groot bed of in draagbare ligmatten te camoufleren, weegt ze een meer relaxe lichaamshouding af tegen de klassieke rechte zit. Aanvullend werden toetsenbord, muis en luidspreker ingewerkt in de kussens.Hoogtechnologische gebruiksvoorwerpen zoals steeds kleinere en lichtere laptops, gsms en palmtops leken tien jaar geleden sciencefictionattributen. Dankzij deze informatiedragers heeft de computer- en internetindustrie de definitie van een nieuw economisch model kunnen verwoorden. Het is verrassend om in een van de etalages met computertoepassingen de transparante en minimaal vormgegeven iMac te zien. Reeds in grote oplage op de markt, verleent de opstelling in het museum dit haast immateriële object de verdiende artistieke aandacht. Als vertegenwoordiger van het digitale tijdperk, virtuele communicatie en immateriële informatie.Naar aanleiding van Workspheres werd een gelijknamig boek uitgegeven dat zowel het voorbereidende denkwerk verzamelt als de referenties en belangrijke ontwerpproducten. Een dergelijke publicatie is steeds interessant, aangezien ze het vluchtige karakter van een tentoonstelling aanvult. Het fotomateriaal is uitgebreid en enkele essays gaan dieper in op sommige themas. JAe Workspheres, in het Museum of Modern Art, New York (MoMA). Nog tot 22 april. www.moma.org/workspheresLinks: www.guixe.com