De zomerkaravaan (1)

Een van de grootste festivals ter wereld vindt plaats in Frankrijk, in een dorpje in de Gascogne. Elk jaar, in de maand augustus, wordt er in de velden rond het onooglijke Marciac een reuzentent opgetrokken. De hele jazzwereld komt er voorbij, het publiek stroomt er toe uit de hele wereld. In Marciac woont Jean-Louis Guilhaumon. 'A man on a mission'. Hij is de stichter en enige baas van het festival. Directeur van de plaatselijke middelbare school. En burgemeester over de ongeveer 1.500 inwoners van zijn dorp. In die godvergeten vlek op de kaart creeerde hij aanvankelijk een illusie van de jazz uit de schoolboekjes: vrolijke muziek om bij in de handen te klappen, gemaakt door aardige, het liefst zwarte mannen. Het nieuwsgierige publiek kwam uit de totale culturele leegte die Marciac tot in de zeer verre omtrek omringt. De brave mensen gedroegen zich zoals een jazzpubliek zich volgens brave mensen gedraagt. Wilde kreten. Whoeeeeee! Veel lichaamstaal. Zoals het rockpubliek zijn luchtgitaristen heeft, zo heeft de jazz zijn luchtdrummers. Al snel kwam de rest van Frankrijk en Europa zich mee aan de Goden vergapen. Voor de organisatie, het onthaal en de souvenirverkoop schakelde Guilhaumon de haast voltallige bevolking en schoolgaande jeugd van zijn dorp in. De padvinderachtige methodes van de chef en de niet te stuiten gezelligheidsdrang van zijn festival veroorzaakten in de Franse pers stevige debatten, van de gespecialiseerde pers tot in Le Monde. Het kruim van de chroniqueurs zag in Marciac - wij zijn nog altijd Frankrijk - een 'festival de droite'. Intussen stond de naam van het kleine Marciac wel reuzengroot op de wereldkaart. Een andere padvinder, Wynton Marsalis, was zelfs de officiele patroonheilige van het festival geworden. Beter nog: de Amerikaanse trompettist schreef speciaal voor Marciac een suite, met opdracht voor zijn goede vriend Jean-Louis. Tot lichte verbijstering en groeiend ongeloof van velen paste Marciac de voorbije jaren zijn koers aan. Geleidelijk verscheen er ook moderne of niet helemaal katholieke jazz op de affiche. Charles Lloyd, Keith Jarrett, Brad Mehldau, zelfs Ornette Coleman. Dit jaar Pat Metheny, Steve Coleman, Wayne Shorter, veel wereldmuziek. (Nee, Peter Brotzmann, het monster van Wuppertal, is nog niet voor morgen. Het moet wel een beetje salonfahig blijven!) Wellicht waren die grote namen nodig om de immer groeiende honger van het festivalbeest te stillen met ander en nog meer publiek. Of is de directeur mee geevolueerd? Heeft hij zeg maar zijn esthetische horizonten oprecht verbreed? Ontstonden er als het ware toch nog vacante plekken in zijn heiligentafereel van de jazz? Uitgerekend in dezelfde periode begon immers ook Jazz at Lincoln Center in New York een relatieve openheid te vertonen. De artistieke directeur daar is, zoals wij weten, Wynton Marsalis. (Terzijde: het Wynton Marsalis Septet komt straks voor een enkel zomerconcert naar ons land.) De school waar Guilhaumon de plak zwaait, is nu omgevormd tot een gereputeerde jazzhumaniora die wereldwijd studenten aantrekt. Specialisatie bleek de enige manier om de instelling te redden bij een van de vele vanuit Parijs georganiseerde besparings- en reorganisatierondes in de onderwijssector. Maar onder het anders zo rustige Marciac tikt nu de bom. Eerst kwam 2002, een slecht jaar. De kaartjesverkoop hangt sterk af van de toeristische conjunctuur en kreeg na 11 september 2001 een klap. Bovendien is het feestneuzenpubliek van de beginjaren wat ouder geworden. En niet iedereen blijft het vandaag leuk vinden om op minder dan 40 of 50 km in de omtrek geen fatsoenlijk logies te vinden. De mini-crisis dreigt echter te kantelen in een groot drama. Want nu is de Franse regering van plan om directeur Guilhaumon weg te sturen uit Marciac. Dat gebeurt via een gedwongen mutatie naar een andere school, in een ander, verafgelegen departement. Arbitrair volgens de enen, kwaadwillig volgens de anderen. Dezelfde media die Marciac destijds een 'festival de droite' vonden, spreken van een schandelijke beslissing. Een afrekening in de hoogste culturele kringen. Een machinatie ingegeven door het simpele feit dat Guilhaumon op dit moment niet van de goede politieke partij is. Intussen is 'L'affaire Marciac' nationaal nieuws geworden in de betere kranten. Op de Franse radio roepen jazzuitzendingen op tot actie en protest. De gespecialiseerde magazines zullen ongetwijfeld volgen met vlammende editorialen. Ik vermoed dat ook ambassadeur Marsalis zijn invloed zal doen gelden tot in de allerhoogste kringen in Washington. De spanning tussen de Verenigde Staten en Frankrijk kan nog toenemen. Gouvy Ook Belgie heeft zijn Jean-Louis Guilhaumon maar dan - figuurlijk althans - in het klein. Hij heet Claude Lentz en huist in Gouvy, waar hij sociaal werker, dorpsnotabele en festivaldirecteur is. Ooit zag Claude zijn festival als de grootse opvolger van Comblain-la-Tour, als de Waalse tegenhanger van Jazz Middelheim. Dus verscheen er ook in de onherbergzame velden tussen de gehuchten Gouvy en Sterpigny een grote tent. Ik zag er ooit het Art Ensemble of Chicago en de uitgeputte pianist Bill Evans, niet lang voor zijn dood. Maar na een paar financiele klappen schroefde Claudy zijn ambities terug en verhuisde hij de hele handel naar zijn eigen nogal fors uitgevallen tuin. Daar organiseert hij nu elk jaar zijn eigen festival. Twee dagen jazz en, kwestie van het drankdebiet op te drijven, een bluesdag om af te sluiten. De huiskamer dient als hoofdkwartier. Omringd door trouwe vrijwilligers doet Claude ongeveer alles zelf. Chauffeur spelen, uitbetalen, presenteren, tappen. Hij brouwt zelfs zijn eigen bier. Alleen muziek maken laat hij voorlopig nog aan anderen over. (Wordt vervolgd) Rob LEURENTOP Jazz a Gouvy, 1 tot 3 augustus, met Archie Shepp, Kenny Wheeler, Toots Thielemans, Benny Bailey, Ricky Ford. Tickets: 080/51.77.69, www.gouvy.be/jazz&blues Jazz in Marciac, 2 tot 14 augustus, met Philip Catherine, Diana Krall, Wynton Marsalis, Steve Coleman, Dianne Reeves, Chick Corea, Lee Konitz, Esbjorn Svensson.Tickets: 0033/5.62.09.31.98, www.jazzinmarciac.com Wynton Marsalis, 'All rise' (Columbia/Sony Music-Challenge). Wynton Marsalis Septet in concert, Bozar, Brussel, dinsdag 8 juli. Tickets: 02/507.82.00, www.bozar.be