Design zorgt voor nieuwe buurtdynamiek

Het gebeurt wel vaker dat een hip, artistiek volkje in een verpauperde stadswijk neerstrijkt. Als het een beetje meezit, beginnen die creatieve geesten met weinig financiële middelen maar des te meer enthousiasme, visie en smaak de uitgeleefde panden die ze betrekken op te knappen. Zo krijgt de verloederde buurt geleidelijk een nieuw aanzien. Die natuurlijke impuls wil Designcenter de Winkelhaak NV in de recent opgeruimde Antwerpse prostitutiewijk rond de Offerandestraat (vlakbij het Centraal Station) aanwakkeren met de oprichting van een gespecialiseerd bedrijvencentrum voor designers.De verwachting is dat er op relatief korte termijn rond het Designcenter een heuse themabuurt ontstaat waar het voor iedereen weer aangenaam wonen, werken, wandelen en winkelen is. Tegelijk kan het nieuwe bedrijvencentrum een gunstige invloed hebben op de manier waarop de designsector zich in Antwerpen organiseert.Wie regelmatig met designers in contact komt, kijkt misschien vreemd op van het plan om een groep vormgevers samen in één gebouw onder te brengen. Zelfstandige ontwerpers staan doorgaans bekend als kritische, eigenzinnige individualisten. Gemeenschappelijke initiatieven kwamen in het verleden meestal moeilijk van de grond. Klara de Smedt, de manager van het nieuwe Designcenter, is zich bewust van dat probleem. Tot voor kort stond ze in voor de promotie van industriële vormgeving bij het Vizo (Vlaams Instituut voor Zelfstandige Ondernemers). Ze is dan ook goed vertrouwd met de specifieke noden en klachten in de sector. Er zijn in Antwerpen zeer veel eenmanszaakjes, van die typische Vlaamse KMOs, zegt Klara de Smedt. Die zaakjes draaien, maar de stap naar een uitbreiding van de zelfstandige activiteit, het aantrekken van een tweede partner of een secretaresse wordt erg moeilijk gedaan. Dat maakt ons weefsel van ontwerpbureaus erg zwak. Op een paar uitzonderingen na (Verhaert, Enthoven, Neerman), zijn er geen grote bureaus voor productontwikkeling in Vlaanderen.Het nadeel van die eenmanszaakjes is dat de sector zichzelf niet organiseert. De overheid moet die taak overnemen. In Nederland is dat anders. Hier zit iedereen afzonderlijk hard te knokken en blijft er geen tijd over voor contacten met de collegas. Maar intussen worden de projecten hoe langer hoe internationaler en complexer. In je eentje naar zon opdracht dingen, ligt niet meer voor de hand. Het is dan ook noodzakelijk dat de KMOs hun krachten en knowhow bundelen om onmiddellijk op de nieuwe trends en marktontwikkelingen te kunnen inspelen. De ontwerpers moeten, projectgebonden misschien, multidisciplinaire netwerken gaan creëren. Ze moeten veel meer in de geest van partners dan van concurrenten leren werken. Anders zal de sector zich moeilijk kunnen handhaven. Dat is de idee achter ons Designcenter. Het moet een stimulans zijn om ontwerpers die al een paar jaar zelfstandig zijn en nog altijd hun maquettes op de keukentafel ineen zitten te lijmen, over de brug te helpen en te laten uitgroeien tot grotere bureaus.Concreet zal het Designcenter in totaal achttien ateliers ter beschikking stellen. De huurprijs wordt op zon 20.000 frank geraamd. Daarin zit een basispakket dienstverlening inbegrepen: de klassieke infrastructuur van een bedrijvencentrum met onder meer telefonische permanentie, postverdeling, onthaalservice, vergaderruimtes. Maar daarnaast ook allerlei faciliteiten die speciaal zijn afgestemd op de typische activiteiten van productontwikkelaars, architecten, grafische vormgevers en multimedia-ontwerpers.Klara de Smedt: We proberen doelbewust een synergie en kruisbestuiving tussen de huurders uit te lokken. Het is zeker niet de bedoeling dat de ontwerpers om negen uur binnenkomen, in hun atelier verdwijnen, en om vijf uur de deur weer achter zich dichttrekken. Het laatste wat we willen is dat het gebouw een kantooruitstraling krijgt.Voor de nieuwbouw van 3000 m2 die op de breukzone rond de Korte en Lange Winkelhaakstraat komt, tekenen twee jonge architecten van de Stedelijke Planningscel, Coby Manders en Filip Pittillion. De groep Archo begeleidt het project. Luc Vincent neemt het interieur onder handen. Een opvallend uiterlijk kenmerk van het eigentijdse gebouw wordt de open naar het zuiden georiënteerde façade. Een gevelbrede glazen vitrine langs de drie verdiepingen ateliers maakt de activiteiten van de ontwerpers ten dele zichtbaar voor voorbijgangers. De afzonderlijke compartimenten en de suggestieve verlichting herinneren speels aan het verleden van de buurt, toen een ander soort vitrines het straatbeeld domineerde.Het gebouw krijgt een publieke functie en een atelierfunctie, vervolgt Klara de Smedt. Het publieke gedeelte blijft beperkt tot de gelijkvloerse verdieping en de kelder. Daar komen een tentoonstellingsruimte, een designwinkeltje en in de tweede fase nog een eetcafé. Daarboven komen drie bouwlagen voor de ateliers. Zes per verdieping. Ze zijn bewust vrij klein gehouden, zowat 30 m2, om ruimte te bieden aan maximum drie personen. Als de bureaus groter worden, willen we ze stimuleren om zich volledig zelfstandig te vestigen, maar dan het liefst in de buurt. Hier speelt de idee van buurtontwikkeling. Een tweede reden om de ateliers klein te houden, is dat we zo een grote gemeenschappelijk ruimte kunnen creëren. Op die manier worden de huurders nog eens extra uitgenodigd om collegas te ontmoeten. Op de eerste verdieping komen ook de administratie, de computerafdeling, en een eigen kopieerafdeling. De tweede verdieping wordt een werkverdieping met een maquette-atelier, een spuitlokaal, grote tafels om patronen open te plooien, enzovoort. Op de derde verdieping komen de ontspanningsmogelijkheden. Er komen een salon, een keuken en ook douches en kleedkamers voor wie s avonds doorwerkt.Het moederbedrijf van De Winkelhaak NV is NOA (Noord-Oost Antwerpen), een bedrijfsontwikkelaar die zich toelegt op economische projecten met een sterke sociale impact op de buurt. De stad Antwerpen is zijn enige klant. Voorlopig wordt De Winkelhaak gesubsidieerd door de Europese Unie, de Vlaamse Gemeenschap, de stad Antwerpen en het Sociaal Impulsfonds (SIF). Maar de bedoeling is dat het centrum na een paar jaar break even draait en geen subsidie meer nodig heeft. Zodra De Winkelhaak kleine winsten maakt, worden die in de kwaliteit van het centrum geïnvesteerd. Dat is het uitgangspunt van alle NOA-projecten.Als we spreken van een echte themabuurt, dan moet er natuurlijk meer zijn dan het designcentrum alleen. Als de designbureaus te groot worden voor ons, zullen we ze aanmoedigen om in de buurt te blijven door ze diensten aan te bieden. We willen in samenwerking met de vastgoedkantoren actief meezoeken naar locaties om te wonen en werken in de buurt. We zijn ook aan het onderhandelen met diverse ondernemers, zoals printshops, fotolabos, koerierdiensten, take-aways, om een aangepaste servicezone rond het centrum uit te bouwen. Bovendien zorgen we ervoor dat het mooie leegstaande gebouw recht tegenover de Winkelhaak, plaatselijk bekend als de Paris XL een aangepaste commerciële invulling krijgt met een internationaal bekende interieurzaak op de benedenverdieping. Dat sluit goed aan bij ons doelpubliek en het wordt tegelijk een trekker voor de Offerandestraat, de winkelwandelstraat die in de jaren 70 een hoogtepunt kende, maar door de komst van de Meir in de jaren 80 en de almaar agressiever wordende prostitutie in de buurt, volledig in verval raakte. De stad Antwerpen levert al een tijdje inspanningen om die straat terug de allure van een winkelstraat te geven.Het nieuwe, ruimdenkende en progressieve publiek dat naar de multiculturele buurt wordt aangetrokken, brengt hopelijk ook in de Offerandestraat een stroomversnelling op gang. In de nabijgelegen Schaafstraat gaat De Winkelhaak leegstaande pandjes tegen speciale voorwaarden aan pas afgestudeerde ontwerpers verhuren. Nog een efficiënte manier om de buurt diverser en dynamischer te maken zonder het volkse karakter veel geweld aan te doen. Voorts is de vlotte samenwerking met de naburige afdeling productontwikkeling van de Hogeschool Antwerpen ook een belangrijk pluspunt. De studenten vormen het toekomstige, potentiële publiek van de buurt. De opening van het Designcenter is voor midden 2001 gepland. Bij de organisatoren lijkt alles van een leien dakje te lopen. De bal ligt nu in het kamp van de designers. CMDesigncenter De Winkelhaak,tel.: 03/270.16.08, fax: 03/270.16.16,e-mail: info@winkelhaak.be