Digitaal bewustzijn

Sinds het begin van de digitale jaren negentig werkt het Canadese echtpaar Arthur en Marilouise Kroker onafgebroken aan een theorie op maat van de technologie. Publicaties met ronkende titels als 'Panic Encyclopedia', 'The Hysterical Male' of 'The Last Sex' verzamelden teksten over en voor mannen, vrouwen en cyborgs in de nieuwe wereld. De uitgaven in hun 'CultureText'-series zochten naar een nieuwe vorm voor het academische boek in het digitale tijdperk. 'Spasm' kwam in 1993 met een cd, waarop de teksten werden gesampled en vermengd met flarden Madonna, Michael Jackson en dode Elvis. Aan 'Data Trash' dat uitkwam in 1994, werkte Arthur Kroker met co-auteur Michael Weinstein gedurende vijf jaar via het internet. Daarmee gaven ze als eersten concreet vorm aan de nieuwe klasse van virtuele auteurs. Voor Arthur en Marilouise Kroker was de virtuele realiteit, meer nog dan een technologie, een bewustzijn. De Krokers lieten zich niet onderwerpen aan de digitale cultuur, ze benaderden ze van binnenuit. Ze lieten zich overrompelen door de nieuwe media en gebruikten de techniek en de vorm om hun ideeen te schrijven, te rappen, te samplen op de maat van hun onderwerp_ Na het tijdschrift, het boek, de cd, de performance en de video werd het internet een van de uitverkoren media van het digitale echtpaar. Ctheory.net is de plaats waar de Krokers sinds enkele jaren hun kritische theorieen over on- en off-linecultuur publiceren. In de editorial board van Ctheory zitten filosofen als Jean Baudrillard en Paul Virilio naast sciencefictionauteur Bruce Sterling, digihippie R.U. Sirius of illbient muzikant DJ Spooky die teksten aanbrengen en er regelmatig ook zelf schrijven. Met zo een redactiecomite is het normaal dat een artikel over Heidegger naast een tekst over Disney komt te staan of een discours over Michael Jackson naast een over Japanse Noise en actuele thema's als 11 september, de oorlog in Irak of de verkiezing van de Amerikaanse president. Tien jaar geleden vertaalden de Krokers hun teksten al naar cd's, video's en performances. Vandaag komen de vertalingen in de vorm van hyperteksten, audio- of videobestanden of flashfilmpjes. Sinds enkele jaren heeft Ctheory immers een heuse multimedia afdeling op zijn website. Ctheory.multimedia is een galerij en een archief tegelijkertijd. Elk jaar komt er een nieuwe editie rond een nieuw thema en met nieuwe technologieen. Ondertussen zijn de eerste drie edities ondergebracht in het archief, terwijl vorige maand de vierde on line werd gezet en de vijfde is aangekondigd. Samen laten ze zich lezen als een bewogen staalkaart van een recent verleden. Browsen door Ctheory's multimedia-archief is een ontluisterende flashback naar de late jaren negentig. De eerste aflevering 'Digital Dirt' is, in de beste krokeriaanse traditie, een ontkrachting van de mythe van de digitale zuiverheid. Niets is zuiver, zeker het virtuele niet. Dus gingen de Krokers op zoek naar de ruis in de machine, de fouten in de code of de afval in de productie. Kijkend naar die eerste editie van hooguit vier jaar geleden, valt op hoe snel de dingen veranderen in de digitale wereld. De toen gebruikte multimediastandaarden, zijnde real audio en/of video, behoren ondertussen bijna tot een prehistorisch tijdperk en worden tegenwoordig verenigd en vervangen door een nieuwe en interactieve standaard als flash. Maar ook inhoudelijk behoren de beelden en geluiden uit een werk als '99 year phone call' al tot een voorbije eeuw; uit een reeds lang vergeten tijdperk van voor gsm en Y2K-paniek. Of kijk naar 'Colateral Damage' - een geschiedenis van de jaren negentig, met de eerste Golfoorlog, Kosovo, Clinton en Milosevic in de hoofdrollen. Opvallend is ook dat de meeste beeld- en geluidssamples voor die eerste editie nog van de Krokers zelf kwamen. Er is veel veranderd sedert het begin van de eenentwintigste eeuw. Op het moment van 'Tech Flesh', de editie 2000, gold de biotechnologie als een van de belangrijkste thema's in de elektronische cultuur. De discussies die her en der gevoerd werden over de beloften en de gevaren van de nieuwe technologie - meestal in verband gebracht met het ondertussen ook bijna vergeten 'Human Genome Project' - werden hier in een hyperversie overgedaan. Maar het technologische vlees wordt al gauw overschaduwd door de gebeurtenissen van 11 september die als eerste vorm geven aan het nieuwe bewustzijn van de eenentwintigste-eeuwse burgers. 'Wired Ruins' gaat dieper in op de digitale terreur en de etnische paranoia die de aanslagen mee mogelijk maakten en die er verscherpt nog op volgden. In 'Net Noise', de vierde en meest recente aflevering komen verschillende van de reeds aangehaalde thema's terug. In de meeste gevallen moet die 'noise' letterlijk genomen en de luidsprekers goed opengedraaid worden. Maar de 'ruis' waar de Krokers het over hebben is ook het onhoorbare geluid van de chatrooms of van de hits op het net. Het geluid van de inbelmodem die we nog gebruikten aan het eind van de vorige eeuw, behoort ondertussen immers tot een ver verleden. Vandaag gaat alles snel en geruisloos via kabels of digitale lijnen. Zelfs telefoons maken geen geluid meer - ze trillen en de boodschap is leesbaar via sms. Wat een contrast met de '99 year phone call' waarmee de Krokers enkele jaren geleden de toon zetten voor de multimediareeks. Over die nieuwe telefooncultuur en de mobiele private ruimte die ze met zich meedraagt, gaat Jody Zellens 'Disembodied Voices'. Privacy, aldus Zellen, is verleden tijd, net als noties als tijd en plaats - we zijn altijd en overal met elkaar verbonden. Hoe de ruimte van de terreur zich in het digitale tijdperk verplaatst naar de andere kant van het continent, toont Christina McFee in 'No flight zone'. Daarin werkt ze met beelden, opgenomen in Los Angeles tijdens het vliegverbod na 11 september, die ze combineert met teksten over terreur en globale migratiestromen. 'La langue se charge' is een taalspel waarin Michael Sellam teksten van Deleuze of Derrida combineert met citaten van Godard of Tarkovski en ideeen van Xenakis of Luciano Berio. Andere werken in 'Net Noise' gebruiken geluid om op een soms nostalgische, soms freudiaanse manier beelden uit een recent verleden op te roepen. Dat is het geval in 'Halbeath' waarmee Takuji Kogo en Young-Hae Chang de vergeten Schotse site evoceren waar achtereenvolgens een Koreaanse en een Amerikaanse maatschappij trachtten een bedrijf uit de grond te stampen. Een illustratie bij een falende globalisering. In 'Expand 2001' vertaalt Shu Leah Chang haar werk voor de cinema naar het internet, met als resultaat een browsbare pornografische sciencefictionfilm. Takuji Kogo is ook de man achter het Japanse 'Candy Factory'. In die hoedanigheid is hij verantwoordelijk voor 'sit.com', een werk over on-linepesterijen. Als in een uitdijende chatroom baant de bezoeker zich een weg doorheen een eindeloos kluwen van letters, kreetjes en links. Het Duitse duo 'Akuvideo' maakte met 'Stadt Soundstation' een geactualiseerde symfonie voor de Berlijnse grootstad. Microgeluid en digitale animaties creeren een equivalent voor de montages in de film van Walter Ruttman uit de jaren twintig die ongetwijfeld als voorbeeld diende. In 'Wave' brengt de Amerikaanse kunstenaar 'Plasma Studii' enkele MP3-bestanden op een willekeurige manier samen, die zo voor een steeds ander screensavereffect zorgen. Het meest intrigerende werk in deze geluidsexpo is een werk van de Britse kunstenaar Simon Biggs uit 2001. In 'Babel' maakt hij gebruik van het Dewey decimaal systeem - ontworpen voor het klasseren van teksten in een bibliotheek - om te navigeren op het web. Bezoekers van de site krijgen een driedimensionele animatie te zien van decimale codes. Door te bewegen met de muis komt de numerieke massa tot leven. Klikken op willekeurige nummers roept websites op, als boeken in een bibliotheek. De stilte waarin het werk gehuld is - redelijk paradoxaal voor een tentoonstelling over geluid - versterkt de duizelingwekkende diepte van de ijle cyberruimte waarin we ons bevinden. Na de hectische ruis van de begindagen (die, zoals we hierboven zagen, amper goed vijf jaar achter ons liggen) kondigt Biggs het nieuwe hypergestructureerde internet aan - the sound of silence. www.ctheory.net Samenstelling: Pieter VAN BOGAERTFlash rules! Vier jaar ctheory-multimedia toont een evolutie van primitieve technieken naar gesofistikeerde Flash-animaties waarin bewegende beelden en geluiden op een interactieve manier worden verenigd. Er is nog steeds grote verdeeldheid onder webdesigners en kunstenaars over het gebruik van het programma. Sommigen blijven zweren bij het ambachtelijke programmeren van de begindagen terwijl steeds meer ontwerpers zich liever laten (ver)leiden door de mogelijkheden van de commerciele software. Flash spoken Voor welke taal Flash wel dient, toont deze website - een echte klassieker. 'Donnie Darko' is een bioscoopfilm, maar de internetversie ging ondertussen een eigen leven leiden. Zo ziet het nieuwe Hollywood eruit. www.donniedarko.com Master of the universe Vanuit het virtuele niets veroverde dit werkje van de onbekende Tsjech Jakob Dvorsky de laatste weken menig hart op het net. Afgaande op de generiek (in het Tsjechisch) gaat het om een studentenwerk dat op een vernuftige wijze gebruikmaakt van de Flash-technologie. Het resultaat is een filmpje dat verloopt als een parcours in een game. Twee aardkluiten dreigen in botsing te komen in de ruimte. Vanuit de ene vertrekt een koene redder in een conservenblik om vast te stellen dat ze op de andere kluit te stoned zijn om te weten waar ze naartoe vliegen. Via een aantal hindernissen die we samen oplossen komt hij in de machinekamer terecht en slaagt er op het nippertje in de aardkluit van koers te laten veranderen. Zo ziet de nieuwe Tsjechische animatiefilm eruit. www.freshsensation.com/samorost.swf Flash is broken De Flash-software zaait verdeeldheid onder webdesigners, maar het brengt ze ook samen. Deze website is het initiatief van een Britse, een Israelische en een Palestijnse Flash-gebruiker voor gelijke Flash-rechten in het Midden-Oosten. Een van de dingen die de Palestijnen en de nieuwe Israelische burgers gemeen hebben, is de taal die van rechts naar links gelezen wordt. Het probleem bij Flash is dat ze ontworpen werd voor talen als de onze die van links naar rechts worden gelezen. 'Flash is broken and needs to be fixed', is de simpele vaststelling van dit trio, en daarom namen ze het initiatief voor deze on-linepetitie. Zo ziet de nieuwe internetpolitiek eruit. www.the-right-to-flash.com