Dood Paard toont poëtische kantjes

Het Nederlandse gezelschap Dood Paard ontstond ruim zeven jaar terug. Het basisprincipe van de acteurs is dat ze theater willen maken zonder regisseur en dat hun producties actueel moeten zijn. Eerder dit seizoen creëerden ze een voorstelling op basis van Julius Caesar van Shakespeare, nu is het de beurt aan Selbstbezichtigung van de toneelschrijver, essayist en schrijver van kortverhalen Peter Handke. Aangezien die laatste een Oostenrijker is, bezit deze productie door toeval inderdaad een heel hoog actualiteitsgehalte. Bovendien is de tekst een opsomming van een ontzettend lange reeks overtredingen die een ik pleegde op allerlei wetten en regels. De onderliggende boodschap van de tekst is duidelijk: waarom al die regels en bepalingen, waar en wat is onze vrijheid en wie is het ik dat ik denk te zijn?De tekst bezit op zich weinig inlevingsmogelijkheden; het is een confronterend stukje proza, geschreven door een auteur die de essentie van het theater kent en doelbewust de confrontatie met het publiek opzoekt. Handke zoekt in zijn eerste toneelwerken, zijn zogenaamde speech plays uit 1966, naar de ideologieën die schuilen achter ons taalgebruik en naar de manier waarop taal ons gedrag bepaalt. Ook zijn beroemdste toneelwerk Kaspar uit 1968 gaat over hoe linguïstische codes ons zijn bepalen. Dit werk is gebaseerd op het bekende verhaal van Kaspar Hauser, een mensenkind dat opgevoed werd in de wildernis in de eerste helft van de 19de eeuw, en dat men na zijn ontdekking tevergeefs probeerde te heropvoeden. Deze geschiedenis was een enorme stimulans voor de psychologie en de ontwikkeling van de taalfilosofie. Handke is ervan overtuigd dat we in ons leven voortdurend worden bepaald door conventies en dat het vrije ik niet meer is dan een illusie. Als postmodern toneelschrijver probeert hij in en via het theater deze alles overheersende codes, de grote verhalen in termen van de Franse filosoof Lyotard, te door breken.In Publikumsbeschimpfung, een van zijn speech plays, worden we geconfronteerd met vier naamloze personages die de toeschouwers bestoken met statements over toneel en de oorsprong van de theatrale illusie. In Selbstbezichtigung - 40.000 sublime and beautiful thoughts in de bewerking van Dood Paard - gaat het niet meer om het theater, maar om het ik. Het is evenwel niet zo evident om dergelijke toneelpartituren op scène te brengen. De toneelspelers van Dood Paard opteerden voor een erg multimediale opzet en slagen er wonderwel in de toeschouwer tijdens deze bijna oneindige reeks ik-zinnetjes te blijven boeien en daarenboven te begeleiden in zijn of haar denkproces. Ze beperken zich dan ook niet tot de tekst van Handke.Via videoprojecties worden aan het begin van de voorstelling allerlei krantenkoppen en andere knipsels, die zeer goed de meervoudige betekenis van woorden aangeven, geprojecteerd. De toon wordt gezet, het publiek begint opgewarmd aan de eigenlijke tekst. Bovendien wordt de reeks af en toe onderbroken door video-experimenten en kracht bijgezet door muzikale begeleidingen waarvoor muzikant-dj Steve Green, met wie de groep reeds langer samenwerkt, werd ingehuurd. Muziek is belangrijk in deze productie: we eisen namelijk (tevergeefs) dat taal duidelijk is, dat de boodschap eenduidig door de zender kan worden verstuurd en evenzo de ontvanger bereikt - muziek daarentegen moet voor ons niet aan deze eis voldoen. Dood Paard doet muziek en taal bewust samenvloeien in een veelzeggende mix. Concreet vertelt dit ons niets - we kunnen toch nooit met zekerheid weten of we het begrepen hebben - maar het samengaan van klank en woord zorgt er wel voor dat er op de scène een poëtische eenheid ontstaat. Er wordt op de bühne een warmte en geborgenheid gecreëerd waar je als toeschouwer moet instappen om iets van de voorstelling te snappen. Een toeschouwer die deze stap niet wil of kan doen, vindt enkel de kleine grapjes leuk die Dood Paard in de bewerking stak, en heeft aan deze productie geen boodschap. Dit is veelzeggend theater, maar wellicht te gesloten en poëtisch voor een groot publiek. SVa40.000 sublime and beautiful thoughtsis nog te zien in Vlaanderen van 23 tot25 maart in de Monty in Antwerpen(tel.: 03/238.64.97), op 8 april in De Werf in Brugge (tel.: 050/33.05.29) en op 27 en28 april in de Kaaitheaterstudios in Brussel(tel.: 02/201.59.59).