Een bijzondere Valentijnsdag

Op 14 februari legt Hans Blix, het hoofd van de VN-wapeninspecties in Irak, een nieuwe verklaring af voor de Veiligheidsraad. Het wordt een bijzondere Valentijnsdag. De minzame Zweed houdt de sleutel van de oorlog tegen Irak in handen. Samen met Mohamed El Baradei, het hoofd van het Internationaal Atoomagentschap, moet hij verslag uitbrengen over het verloop van de wapeninspecties in Irak. Het wordt wellicht een veeleer symbolische zitting van de Veiligheidsraad. Voor de VS en Groot-Brittannië is de tijd op en moet er een militaire actie komen. Het enige wat nog onzeker is, is wie meedoet en wie aan de zijlijn blijft.Het striemende requisitoir van Colin Powell, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, voor de VN-Veiligheidsraad, heeft de kampen geen meter dichter bij elkaar gebracht. De zaak die Powell naar voren bracht was, zoals aangekondigd, volledig gesteund op vermoedens en aanwijzingen, niet op harde bewijzen. Over de kwaliteit van de bewijsvoering ontspint zich een hele polemiek. Ongelovige Thomassen voeren aan dat alles getrukeerd is. Maar serieuzere onderzoeksinstituten wijzen erop dat het materiaal van Powell vaak gedateerd is en stamt uit het begin van de jaren negentig. Niets bewijst dat de toestand nog altijd zo is.Het tegenargument luidt dat Irak moet bewijzen dat het ontwapent. De VS moeten niet bewijzen dat Saddam massavernietigingswapens heeft en gaat gebruiken. Het blijft dan wel vreemd dat de VS niet de VN op zijn minst op de hoogte brengen waar belastend materiaal kan worden gevonden. Met een luchtruim vol met satellieten moet het toch mogelijk zijn iets te ontdekken. En zelfs als Irak ingesteld is op het verplaatsen en verbergen van verboden spul, dan moeten die bewegingen toch ergens terug te zien zijn.Maar goed. De controverse zal blijven doorgaan tot de Amerikaanse GIs met bewijzen komen als ze in het land zitten. Opvallend is overigens dat Powell absoluut wilde aantonen dat het regime van Bagdad banden had of heeft met het terreurnetwerk Al Qaeda. Dat wordt op veel scepsis onthaald, en ook Hans Blix gelooft daar niks van. Volgens hem is het zo al erg genoeg in Irak. Blix is er wel van overtuigd dat in Afghanistan nog leden van Al Qaeda zitten. En de Amerikaanse soldaten lijken die de voorbije week inderdaad ontdekt te hebben. Het is vreemd dat een Al Qaeda-kamp wordt gevonden in een gebied waar het regime van Saddam geen controle over heeft. Misschien is het gewoon voor binnenlands gebruik dat Powell de link legt. Uiteindelijk is de antiterreurpolitiek van de VS ook plotsklaps verlegd van Al Qaeda en Afghanistan naar Irak. Van de ongrijpbare Osama bin Laden naar Saddam in Bagdad.CynismeIn het diplomatieke steekspel zit gelukkig af en toe humor en nog meer cynisme. En soms een duidelijk verkeerde noot. Bij de voorstelling van Powell was het symbolisch dat hij een klein buisje bovenhaalde waar antrax zou kunnen inzitten. Hij wilde daarmee de dodelijke impact van antrax aantonen. Maar het was natuurlijk ook een indirect antwoord op een interview met Saddam de avond voordien. Die verklaarde, in een overigens beaat interview met de Britse politicus Tony Benn, dat massavernietigingswapens niet als een aspirientje in je zakken gestopt kunnen worden. Vandaar de demonstratie van Powell.Is Powell nog een toonbeeld van zelfbeheersing - alleen met de tussenkomst van de Iraakse vertegenwoordiger kreeg hij het moeilijk - dan is zijn ambtsgenoot van Defensie, Donald Rumsfeld, duidelijk al op oorlogspad. En niet in diplomatieke stijl. Rumsfeld gooide vorige week al een bommetje op Europa met de opdeling oud en nieuw. Nu pakte hij Duitsland, het land waar zijn voorouders van afkomstig zijn, nog eens hard aan. Volgens Rumsfeld zijn er drie landen die helemaal niets willen doen aan de toestand in Irak: Cuba, Libië en Duitsland. De Duitse bondskanselier, Gerhard Schröder, die vorige zondag nog een pandoering kreeg in de stemhokjes van Hessen en Nedersaksen, moet toch wel even geslikt hebben.Rumsfeld slaat de bal overigens compleet mis. Duitsland is inderdaad tot nader order tegen een oorlog gekant, maar laat wel toe dat het Amerikaanse leger het luchtruim en de militaire bases volop benut. De Amerikanen zijn zelfs al een tijdje bezig, en het is een beetje bizar dat de minister van Defensie dat niet weet. Maar het kan gebeuren, net zoals het kan gebeuren dat de Duitse kanselier terugblaft dat hij niet met de hakken slaat op bevel van de Amerikanen. De Duits-Amerikaanse vriendschap, het zal nog even duren voor die hersteld is.Het is nog altijd niet helemaal duidelijk wie in de Veiligheidsraad echt gewonnen is voor een militair ingrijpen en wie niet. Frankrijk houdt vast aan een vreedzame optie, met meer inspectie en meer controle. President Jacques Chirac laat ook nog altijd horen dat hij het gebruik van zijn veto zal wikken op het gepaste moment. Duitsland staat voorlopig aan de Franse zijde, en België schuift stilaan mee aan. Dit trio houdt een NAVO-beslissing tegen om steun te verlenen aan het Amerikaanse leger, wat vooral neerkomt op de bescherming van Turkije. Maandag moet blijken of het trio standhoudt of zwicht onder de druk van de andere geallieerden.Wat het Chinese standpunt wordt, blijft onduidelijk. De Chinezen houden het er voorlopig op dat de inspecties moeten doorgaan, maar laten niet het achterste van hun tong zien. Dat doet de Russische president, Vladimir Poetin, ook niet. De ene dag belt hij met George Bush, s anderendaags vindt hij na een telefoongesprek met de Chirac ook veel punten van overeenkomst met Frankrijk. Poetin gaat op de koffie bij zowel Chirac als Schröder.AlternatiefNu de oorlog onafwendbaar is, tenzij er een mirakel gebeurt, blijft de belangrijkste vraag open. Wat komt er na de vloedgolf van bommen en raketten? Welk alternatief is er gepland? Wie neemt de controle van het land over en wie krijgt de controle over de olievelden? Dat zijn essentiële vragen die niet beantwoord zijn. En waar de VS erg stil over blijven.Dat is merkwaardig. Omdat men gelooft in een korte maar hevige oorlog. Eerst worden in 48 uur 3.000 telegeleide raketten afgeschoten, wat betekent dat om de minuut een projectiel valt op Irak. Dat bommentapijt moet de weg vrijmaken voor het grondleger. De VS hopen dat er dan ook een staatsgreep komt tegen Saddam. Dat is misschien denkbaar, maar kunnen de VS dan leven met een (ex-)generaal? Of plaatsen ze hun eigen generaal? En wie financiert de wederopbouw? Wie zorgt voor de interne rust en veiligheid na de oorlog? Het zijn allemaal onbeantwoorde vragen. Eind deze maand, begin maart start het offensief. Op Valentijnsdag moet blijken of er een hechte coalitie komt, of toch een Amerikaans-Britse actie. Voor de diplomatie is de tijd haast op, de tijd van de generaals breekt stilaan aan.