Advertentie
Advertentie

Een smeltkroes van culturen

Amerika. Een naam die bij iedereen andere reacties oproept. Sommigen zien onmiddellijk de wolkenkrabbers voor zich, het Vrijheidsbeeld en de Golden Gate Bridge. Anderen krijgen kippenvel omdat ze Amerika associëren met fast food, oppervlakkigheid, rassendiscriminatie en straatgeweld. Iedereen heeft in zekere zin gelijk. Amerika is dit alles, en nog veel meer. Al zo lang het land bestaat, fascineert én irriteert Amerika de Europeanen. Alleen jammer dat ons oordeel meestal alleen op enkele indrukken gebaseerd is, en dat we eigenlijk maar weinig weten over het land en zijn geschiedenis.De Nederlandse historicus en Amerika-kenner Jan van Oudheusden heeft met De Amerikaanse geschiedenis in een notendop. Wat iedereen van de Verenigde Staten moet weten een handig boekje geschreven waarin de verschillende stappen in de ontwikkeling van de Verenigde Staten beknopt maar genuanceerd worden beschreven.Van Oudheusden geraakte als jonge Nederlander in de ban van de Verenigde Staten ten tijde van de geweldloze strijd van Martin Luther King en de moord op president Kennedy. Later volgde hij als geschiedenisdocent een cursus American Studies aan de universiteit van Minnesota. Dit, en enkele studiereizen in de VS, verscherpten zijn inzicht in de complexe, multiculturele Amerikaanse maatschappij.Dit boek poogt een beschrijving te geven van alle relevante politieke, sociaal-economische machten en krachten, aldus de auteur. Mij boeiden vragen als: hoe ontstond uit een klein groepje verspreide koloniën een levenskrachtige republiek, gebaseerd op moderne vrijheidsidealen? Langs welke stadia vulde het vrijwel lege continent zich met mensen? Hoe leidde het aanvankelijk beperkte experiment in de loop van twee eeuwen tot de supermacht die wij thans kennen?Rode draad doorheen het verhaal is het contrast tussen ideaal en werkelijkheid. Mensen die het adagium all men are created equal aanhingen, deden pogingen om de slavernij in stand te houden. En tegelijk met de drang om de beschaving naar het westen van de VS te brengen, werden de native Americans, de indianen, massaal afgeslacht.Het boek deelt de geschiedenis van de Verenigde Staten gemakshalve op in acht verschillende perioden. Binnen elke ontwikkelingsfase worden diverse relevante gebeurtenissen en dito aspecten van de maatschappij behandeld. In het hoofdstuk Amerikas groeistuipen 1820-1865 - een periode waarin het aantal inwoners spectaculair toenam van 13 miljoen naar bijna 32 miljoen - belicht de auteur bijvoorbeeld het fenomeen van de immigranten, de industriële revolutie, de verdrukking van de indianen, de groei van de democratie, de rol van de vrouw in de maatschappij, de slavernij en het verzet ertegen, en de tenslotte de Amerikaanse Burgeroorlog. Hoofdstuk na hoofdstuk zien we de moderne, multiculturele VS geleidelijk vorm krijgen.Het laatste hoofdstuk Omstreden supermacht 1945-2000 is opgehangen aan de verschillende presidenten uit deze periode. Van Oudheusden slaagt erin de regeerperiode van elke president kort samen te vatten op enkele paginas. De hoogte- en dieptepunten worden objectief behandeld, en we krijgen telkens een duidelijk maar kritisch beeld van elke president, zonder dat de auteur zich laat verleiden tot een oordeel over zijn relatief historisch belang.Aangezien het boek ter perse ging toen de strijd om het presidentschap tussen Al Gore en George W. Bush nog volop woedde, heeft de auteur een dubbel einde aan zijn historisch overzicht gebreid : zowel Gore als Bush krijgen een apart hoofdstukje toegewezen dat telkens begint met De drieënveertigste president van de Verenigde Staten is. Daarin worden hun sterktes en zwaktes en de belangrijkste elementen van hun respectieve campagnes nog eens bondig samengevat. Van Oudheusden eindigt zijn boek met een korte beschouwing over het multiculturele Amerika rond 2000. Het voorbije decennium zijn de Verenigde Staten immers overspoeld door nieuwe immigranten. In steden als Miami en Los Angeles werd het Engels zelfs verdrongen door het Spaans. De vraag werd gesteld of de nieuwe Amerikanen nog wel op zouden kunnen of willen gaan in de smeltkroes, aldus de auteur. Het ideaal van Amerika als melting pot was al lang verdrongen door de realiteit van Amerika als mozaïek van culturen. Multiculturalisme leidde ertoe dat bevolkingsgroepen sterker dan voorheen hun etnische identiteit benadrukten.Met de groeiende multiculturaliteit laaiden ook de conflicten en spanningen tussen etnische groepen op. De beelden van zwarte jongeren die in Los Angeles hun woedde koelden op de winkels van Koreaanse Amerikanen, nadat de zwarte Rodney King door blanke agenten in elkaar was geslagen, liggen nog vers in het geheugen. Rap- en hiphop-bandjes verwoorden de woedde van de jongeren tegen de blanke maatschappij in een agressieve taal. In 1995 marcheerden honderdduizenden zwarten in de Million Men March naar het Lincoln Memorial in Washington om er, net als Martin Luther King in 1963, te pleiten voor een meer rechtvaardige samenleving. Na zijn studie van meer dan tweehonderd jaar Amerikaanse geschiedenis, is de auteur er echter van overtuigd dat de Verenigde Staten ook deze fase in hun geschiedenis wel zullen overleven. Hij besluit met een citaat van de Amerikaanse historicus Arthur Schlesinger : Het is toch uniek dat een groot en heterogeen land als de Verenigde Staten nu al een paar honderd jaar bijeen wordt gehouden. Dat is nog nergens ter wereld vertoond. () Amerika bevindt zich wat dit betreft in een gunstiger positie dan Europa. Wij zijn gewend met nieuwkomers om te gaan, we hebben een traditie van assimilatie waarin scholen, maar ook de werkplek en de politieke partijen ervoor zorgen dat migranten uiteindelijk Amerikanen worden. LHJan van Oudheusden - De Amerikaanse geschiedenis in een notendop. Wat iedereen van de Verenigde Staten moet weten - 2000, Prometheus, 159 blz., ISBN 90-5333-980-9.