Een vierkante draaikolk

Het Parijse Centre Pompidou produceert soms zelf nieuwe kunstwerken. Er werden al creatieopdrachten gegeven aan Stan Douglas, Tony Oursler, Chris Marker, Pierre Huyghe, Douglas Gordon en Johan Grimonprez. De recentste in de reeks is de 40-jarige Zwitser Ugo Rondinone. Elders in Parijs speelt een galerie hier op in. Rondinone cultiveert de diversiteit en gaat graag een rollenspel aan met zijn publiek. Het alter ego is een van zijn favoriete thema's en de vaakst terugkerende figuur in zijn oeuvre is de lusteloze clown. Zwijgzaam, inert, radicaal passief en zonder enthousiasme contrasteren de clownsfiguren van Rondinone maximaal met die van illustere voorgangers als die van Paul McCarthy of Bruce Nauman. Rondinone wordt wel eens de kunstenaar van de ontgoocheling of de onttovering genoemd. Hij is de auteur van ruim honderd tapes van een uur, telkens gefilmd op een statief in een publieke plek waar niks bijzonders gebeurt. Een database van de leegte, een pornografische confrontatie met de alledaagse banaliteit. Eind jaren 80 debuteerde hij met kinderlijk naieve tekeningen, later volgden foto's, films, installaties en objecten. Het sterkst herkenbare motief in zijn oeuvre zijn de 'Target Paitings', felgekleurde, onscherpe, concentrische ringen als uitgeregende mandala's. Rondinone parodieert hiermee de signatuur van de auteur, het cultiveren van kenmerken. Ook de bezoeker van zijn expositie in het Centre Pompidou wordt eerst met een fikse en tegelijk opvallend serene 'Target Painting' geconfronteerd. Wel zijn de kleuren deze keer erg gedempt en hoofdzakelijk blauw. Labyrintisch is ook het effect van de video-installatie in de achterliggende ruimte. Als een enorme minimalistische sculptuur vormen zes schuin geinstalleerde wanden een veelhoekige ruimte. Het publiek kan helemaal rond die elegante, witte structuur wandelen, maar de nieuwsgierigheid naar wat zich binnenin afspeelt haalt het al snel. Met een stap komen we in een volkomen andere wereld, die van een modernistische slaapstad, opgetrokken in de jaren zeventig aan de rand van de Seine, Beaugrenelle. We zien, afzonderlijk gefilmd maar in hetzelfde asgrauwe stedelijke decor, een man en een vrouw eenzaam ronddwalen. Beiden zijn ergens eind de twintig en zien er in hun kledij ook wat retro uit. Rondinone inspireerde zich voor zijn retrofuturistische stadsfilm op 'Alphaville' van Jean-Luc Godard. Ook hij maakte in 1965 al een suggestieve selectie van eigentijdse stadsbeelden, als achtergrond voor een sciencefictionverhaal. Als twee gevallen engelen lopen ze rusteloos, misschien zelfs doelloos door de lege stad. Soms is het dag, soms is het nacht op de videobeelden, maar onvermoeibaar stappen ze almaar voort. De hoop dat ze elkaar ooit effectief ontmoeten, is voor rekening van de kijker. Het ritme van de montage en het caleidoscopische effect van de splitscreens die af en toe opduiken, hebben echter vooral een fysieke impact op de bezoeker die als het ware middenin een zeshoekige draaitrommel van betonnen decorstukken terecht komt. Beckett Een andere, nog meer uitgesproken inspiratiebron is het oeuvre van Samuel Beckett. Niet alleen is de titel van de installatie 'Roundelay' afkomstig van een Beckett-gedicht, maar er is ook het motief van het gedreven ronddolen, zoals ook het Ulysses-personage Leopold Bloom dat praktiseert in Dublin. En volgens de begeleidende tekst stond voornamelijk het televisiewerk van de Ierse auteur model voor Rondinone's absurde, bijna mechanistische cyclus van beelden. Maar de Zwitserse kunstenaar is minder streng in zijn existentialisme. De materialen waarmee hij vloer en plafond bekleedt, zijn zacht en warm van tint. En bij de zwijgende beelden hoort ook een Philip Glass-achtige soundtrack, traag ronddwarrelende notenschema's die nadrukkelijk harmonisch blijven. Het is jammer dat die zoeterige klankband zoveel zuurstof en interpretatievrijheid uit de installatie wegzuigt. Het draait wat vierkant. Maar het is een oefening die Rondinone zichzelf graag oplegt: het verzoenen van streng minimalisme met een zeker pathos. In de galerie Almine Reich lukte het Rondinone al veel beter. Zijn installatie daar heet 'Lessness' en is een stuk soberder dan de behoorlijk dure, want technisch gesofistikeerde productie voor het Centre Pompidou. Met een enorme metaalgrijze sculptuur verleidt Rondinone de bezoeker om zelf een rondje te wandelen in zoiets als een moderne kloostergang, een open en hoekig labyrint. De structuur is rigoureus geometrisch, maar het minimalistische purisme wordt schaamteloos ontheiligd doordat Rondinone met zwarte viltstift overal story-boardachtige tekeningen heeft aangebracht. Ook het zoete, lichtjes Aziatisch klinkende elektronische wiegeliedje op de achtergrond zorgt voor een vreemde desorientatie. Maar de melancholie blijft wel overeind. ECa Roundelay nog tot 28 april in het Centre Pompidou in Parijs, ww.centrepompidou.fr Lessness nog dit weekend in de galerie Almine Reich, Rue du Chevaleret.