Empirebuilding, een vak apart

Hubert Vedrine, de voormalige Franse minister van Buitenlandse Zaken, omschrijft de VS als een 'hyperpuissance', een hypermacht. De vaststelling dat de VS na het instorten van de Berlijnse Muur de enige militaire macht van tel zijn op deze planeet hoeft geen pleidooi. Rusland is uit de race gestapt om economische redenen en naar de ware kracht van China blijft het gissen. De hypermacht wordt bovendien gesteund door een indrukwekkende financieel-economische machine. Met enorme overheidstekorten financiert de VS immers de machtige oorlogsmachine. De buitenlandse schuld van de VS is zowat even groot als het defensiebudget. Met andere woorden, de rest van de wereld financiert de 'hyperpuissance' van de VS. Sinds de aanslagen van 11 september 2001 hebben de VS ongemeen veel geinvesteerd in hun militaire macht. De 'strijd tegen het terrorisme' zorgde voor twee oorlogen in evenveel jaar. Afghanistan en Irak gingen genadeloos en snel voor de bijl. Als nog moest worden bewezen dat de VS een militaire hypermacht zijn, dan is dat inmiddels gebeurd. De militaire vergeldingsstrategie wordt vooral gedragen door de haviken van het Pentagon. Onder leiding van Donald Rumsfeld is de hele buitenlandse politiek van de VS hertekend. De VS behouden het recht toe te slaan als hun dat billijk lijkt. Unilateraal en keihard, zoals men dat ervaren heeft in Afghanistan en Irak. De harde militaire aanpak vertelt evenwel weinig over de politieke doctrine die achter dat optreden zit. Het basisprincipe is dat de eigen nationale veiligheid in elk geval moet worden gevrijwaard . Nooit meer aanslagen zoals op de WTC-torens of het Pentagon. Geen vernedering meer van een machtige staat die voor de ogen van de hele wereld tot de rand van de wanhoop wordt gedreven. In het buitenland zelf wordt die strategie meteen een stuk minder duidelijk. Het Britse weekblad 'The Economist' analyseerde de Amerikaanse mogelijkheid om aan empirebuilding te doen, het bouwen van een imperium op grond van militaire successen. En dat beeld was een stuk minder positief. Over de redenen voor de aanval op Irak wordt al zeer lang gediscussieerd. De discussie loopt al langer dan de oorlog zelf, en het is duidelijk dat ze nog niet voorbij is. Integendeel. Zeker na de bomaanslag op het VN-hoofdkwartier in Bagdad is er nog meer stof voor discussie. Leedvermaak De Amerikaanse aanwezigheid in Irak is geen succes. In pro-Amerikaanse publicaties lees je dan dat je geen 'leedvermaak' mag hebben met de VS die toch alleen maar hun best doen in Irak. Maar het gaat niet om leedvermaak, het gaat om het afhandelen van een militair conflict door een staat die zich opwerpt als het politieke en economische model voor de hele wereld. En dan kan je niet wegcijferen dat de VS een probleem hebben om zowel in Irak als Afghanistan een leefbare staatsvorm op te zetten. Natuurlijk kan je alleen maar toejuichen dat de Amerikaanse president, George W. Bush, streeft naar het invoeren van een democratische staatsvorm in staten die daar nooit enige notie van gehad hebben. Het heeft iets missionarisachtigs, het streven naar een grote, goede wereld. Maar de VS kunnen het de rest van de democratische wereld dan ook moeilijk kwalijk nemen dat ze op die ambitie worden afgerekend. En die afrekening valt tegen. In Afghanistan is er niks veilig, enkel de hoofdstad Kabul lijkt min of meer onder controle. In de rest van het land vechten krijgsheren, drugsbazen en de Taliban om de macht. Het is niet meteen een land om vluchtelingen naar terug te sturen, wat onze regering daar ook over denkt. Na de zelfmoordaanslag op het VN-hoofdkwartier in Bagdad is het zonder meer duidelijk dat er van orde en veiligheid in Irak geen sprake is. Een oorlog winnen is niet hetzelfde als vrede brengen. De VS zoeken nu meer steun voor hun optreden in Irak. In Afghanistan hebben ze al de lasten doorgeschoven naar de de NAVO en de bondgenoten. In Irak willen ze dat ook, en liefst zonder ook maar een spatje van het 'natuurlijke' leiderschap af te staan. Zover is het evenwel nog niet. Binnen de VN bestaat er geen consensus om de VS even uit de nood te helpen nu de militaire show voorbij is. Die houding is logisch. Diezelfde VN werden straal genegeerd in de aanloop naar de oorlog tegen Irak. De wonden die daar geslagen zijn, zijn duidelijk niet geheeld. Het toont nog maar eens aan hoe beperkt de 'hyperpuissance' van de VS is. Zo sterk de VS militair zijn, zo onmachtig staat ze in de wederopbouw van een land na de oorlog. En dat is geen leedvermaak, dat is een vaststelling. Na twee oorlogen moeten de strategen in Washington langzamerhand zich toch afvragen hoe ze hun militaire superioriteit kunnen omzetten in de opbouw van een vreedzame maatschappij. Oorlog voeren is meer dan precisiebommen werpen. Dat de VS meer betrokkenheid willen van de VN in de wederopbouw van Irak is overigens meer ingegeven door de binnenlandse politieke agenda dan om Irak zelf. Volgend jaar zijn er presidentsverkiezingen en die wil Bush graag winnen. Maar net als zijn vader lijkt een overwinning in Irak steeds meer een Waterloo in de stembusslag te worden.