Ethisch reveil

Als ik het woord cultuur hoor, haal ik mijn pistool boven. Die historische woorden komen uit de mond van Joseph Goebbels, minister van Propaganda van het Derde Rijk. Kordater kan het niet worden gesteld: als er nog maar iets de kop opsteekt dat in de verste verte aan kunst en cultuur doet denken, wilde de toenmalige minister niet liever dan beginnen te schieten. De jaren dertig en veertig liggen ver achter ons. Goebbels beschouwde zijn demagogische massamanifestaties zeker niet als cultuur, terwijl tegenwoordig alles cultuur is. Patrick Dewael lanceerde die gedachte eigenhandig in de politiek, toen hij als minister van Cultuur nog in jeans op de festivalweide van Werchter defileerde, luid verkondigend dat rock en lekker eten toch ook cultuur is. En er valt zeker iets voor die brede definitie te zeggen. Elk idee en elke strategie om vastgeroeste cultuurbastions omver te werpen zijn welkom. Wanneer de redenering omgekeerd wordt gehanteerd (cultuur is veel volk en veel vertier), klinkt ze echter als een erg doorzichtig alibi voor mercantiele drijfveren. Dat cultuur nog vooral als evenement op ons afkomt, heeft niets te maken met cultuurfilosofische redenen, maar alles met economische motieven. Sponsors geven de voorkeur aan groot, duidelijk en sterk te visualiseren spektakel, zodat niemand over hun immens logo heen kan kijken. En cultuurwerkers krijgen tijdens managementcursussen ingelepeld dat het niet anders kan, met name: niet te moeilijk, niet te obscuur. De nieuwe, twééde netmanager van Radio 3 onderging zijn hersenspoeling con brio. In interviews reproduceert hij vlekkeloos het gewenste, en ondertussen voorspelbare, jargon over imagoproblemen, verjongingskuren, logo-ontwerpen, marketingstrategieën, luistercijferonderzoek, productoptimalisatie. Wie had dat ooit gedacht? De manager maakt het onmogelijke mogelijk: de klassieke, intimistische radiozender wordt weldra een modern evenement. Dat de muziek grotendeels door de computer zal worden gekozen en dat die computer een voorliefde koestert voor Mozart en Vivaldi en meer van hetzelfde, hoor je hem niet zeggen, want een visie over muziek heeft hij nog in geen enkele cursus aangeleerd.Wat is makkelijkst: een bestaande naam een nieuwe inhoud geven of een nieuwe naam geven aan een oude inhoud? Dat vraagt de voorzitter van de CVP zich in de krant af, en als het van hem afhangt, geeft hij het bestaande logo een frisse invulling. Hij heeft het niet over de nakende facelift van Radio 3, zijn bekommernis geldt zijn eigen partij en zijn pleidooi voor immateriële waarden gaat voorzichtig in tegen de heersende neoliberale ideologie. Wordt zijn spiritueel ontwaken hem misschien ingegeven door een jaar aan de zijlijn? De regering zegt a, de oppositie zegt b? Nee, andere feiten wijzen op een trend. Een paar dagen eerder formuleerde de huidige minister van Cultuur zijn aanvulling op het materialistische verhaal van de actieve welvaartstaat al in de pers: hij wil minstens even hard werken aan de actieve cultuurstaat.Krijgt u ook de tranen in de ogen van het ontwapenend ethisch reveil van beide heren? Het kan moeilijk anders, ze communiceren hun nieuwe overtuiging met de woordenschat van het lifestylemagazine. Zoals de CVP-voorzitter de toekomstige pijlers van zijn partij samenvat, klinkt het als het mission statement van Flair of Fit & Gezond: eerst de familie, dan de gezondheid. En zoals de minister van Cultuur over zijn actieve cultuurstaat praat, kan hij zo aan de slag bij Goed Gevoel: Politiek gaat over wie je bent als mens in de samenleving. Met je gezin, je kinderen, je vrienden En daar was ik in de knoei geraakt. Het is geweten dat de minister nooit verlegen zit om een goeie emobabbel, maar met de therapeutische bekentenis heeft hij toch the next level bereikt. Op het eerste gezicht heeft zijn coming-out over depressieve gevoelens en echtelijke problemen niets met cultuur te maken hebben. Bij nader inzien heeft het er alles mee te maken: geheel in tune met het kunstenlandschap maakt de minister van Cultuur zelfs van een mediaonderhoud een evenement, een beetje privé-ontboezemingen kunnen dan helpen. Zijn zelfgeproclameerde spirituele correctie op de managercultuur is in werkelijkheid de ultieme bevestiging ervan: het EQ bij het IQ. Als het vandaag in overheidskringen over cultuur gaat, heeft de stoere oorlogstaal van weleer plaats gemaakt voor de zachte aanpak. Voor de rest is er weinig veranderd: de primaire gevoelens halen het nog altijd van de complexe ideeën. Herman ASSELBERGHSEdwin CARELS