Advertentie
Advertentie

Europa in Laken: de Socratische methode

De teleurstelling vorig jaar na de top van Nice was bijzonder groot. Twee elementen sprongen daarbij in het oog: het voortbestaan van het vetorecht en de complexiteit van het Europese proces. Het vetorecht werd behouden op die domeinen die zeer gevoelig bleken zoals externe politiek, belastingen, sociale zekerheid, milieu, asielrecht, sociale cohesie en immigratie. Onnodig te onderstrepen dat dit belangrijke aspecten zijn waar overigens, logischerwijze, het integratieproces nog een lange weg heeft af te leggen. Dit symbool van onvermogen om het nationale egoïsme te overstijgen, zoals Jean Monnet het vetorecht omschreef, paralyseert inderdaad nog steeds het Europese integratieproces.TransparantieDaarnaast bleef het geheel uiterst complex in een tijdperk waar transparantie, zowel in de privé- als publieke sferen, een modewoord lijkt. Eerst en vooral is er de communautaire methode waarbij beslissingen worden genomen via de medebeslissingsprocedure, de raadplegingprocedure, de samenwerkingsprocedure of nog de instemmingprocedure; met telkens, afhankelijk van het domein, wisselende meerderheidsprincipes (gewone, gekwalificeerde, unanimiteit). Alsof dat nog niet ingewikkeld genoeg is, worden een aantal velden onttrokken aan het interinstitutionele spel tussen Europese Commissie, Europees Parlement en Europese Raad. Deze beslissingen, voornamelijk op het gebied van veiligheid en buitenlands beleid (de tweede pijler) en inzake interne zaken en justitie (de derde pijler) worden intergouvernementeel (tussen regeringen) beslecht. Dit alles vertaalt zich in twee parallelle verdragen: het Verdrag van de Europese Unie en het Verdrag van de Europese Gemeenschap. Het naast elkaar bestaan van beide methodes (intergouvernementeel en communautair) en beide Verdragen, maken het geheel niet alleen uiterst complex, maar leiden ook tot verwarring inzake de bevoegdheden van de nationale parlementen.De Top van Nice riep dan ook op tot het vereenvoudigen van de Verdragen zodat ze duidelijker en gemakkelijker te begrijpen zijn. De Verklaring van Laken moest de aanzet geven naar een eenvoudige en transparante grondwet voor Europa, liefst zonder ingebouwd vetorecht, en de verwachtingen waren dan ook hoog gespannen. Verhofstadt, die in Nice een goede reputatie had weten op te bouwen door zijn stugge houding ten aanzien van Chirac inzake de nieuwe stemmenweging voor de gekwalificeerde meerderheid, leek de meest geschikte persoon om deze uitdaging aan te gaan.De oproep van Nice werd overigens ook op straat onderschreven. Europa is immers zo complex geworden dat de fameuze kloof met de burger alsmaar groter wordt. Deze burger vindt zich dan ook niet meer terug in het Europese ideaal en grijpt, als uitweg uit het labyrint, terug naar oude recepten. Antikapitalisme en pro-Cubaslogans geïllustreerd met de al even oude Che Guevara-affiche, marcheren bijna hand in hand met syndicale acties voor een meer sociaal Europa. Taferelen die doen terugdenken aan vervlogen tijden.En wat doen de regeringsleiders geconfronteerd met de vragen gesteld in Nice en opgepept door het straatgeweld? Ze grijpen terug naar de socratische methode: vragen zijn belangrijker dan antwoorden en alles is bespreekbaar; zo kunnen we de Verklaring van Laken samenvatten. Aan de inspanningen van de ambitieuze Verhofstadt is het zeker niet gelegen, maar was het nu echt onmogelijk om een intentieverklaring ondermeer inzake het afschaffen van het vetorecht of het integreren van pijler 2 en 3 in de communautaire methode te onderschrijven? De lijst met vragen wordt dus nu zonder enige oriëntatie voorgelegd aan een comité der wijzen dat voldoende moreel gezag moet uitstralen. Het driekoppige voorzitterschap (voorzitter plus twee vice-voorzitters) kan zich trouwens gezamenlijk beroepen op 200 jaar ervaring. To have moral authority, you need age, stelt de, overigens zelf pensioengerechtigde, voorzitter van de Commissie, Romano Prodi. Anders gezegd, het verstand komt met de jaren. Het valt ten zeerste te vrezen of dit voldoende zal zijn om het (veelal jonge) straatgeweld te bedaren en de kloof met de Europeaan te dichten. Een andere volkswijsheid stelt dat een 100-koppige vergadering, of ze nu een regeringsconferentie of een conventie wordt genoemd, zelden tot concrete resultaten leidt. De afwezigheid van concrete richtlijnen met betrekking tot de opdracht zal overigens het werk van de conventie, samengesteld uit alle parlementen en belangengroepen, er niet eenvoudiger op maken. Jammer, want de 45-jarige Europese constructie zit in haar midlifecrisis en staat voor de belangrijke uitdaging een nieuw elan te vinden na de realisatie van de eenheidsmarkt en de Europese Monetaire Unie. We kunnen alleen maar hopen dat mijn scepticisme door de feiten zal worden weerlegd en dat aan de kandidaat-lidstaten een slagvaardig Europa kan worden aangeboden dat niet in hetzelfde bedje ziek zal zijn als het bureaucratische systeem waaruit de meeste van deze landen met grote moeite aan het loskomen zijnRudy AERNOUDTDe auteur is bijzonder raadgever bij de voorzitter van de Industrieraad van de Europese Unie