Advertentie
Advertentie

Europese eenmaking volgens de regels van Herzog

In La question de lEtat européen (Paris, Gallimard, 2000) pleit Jean-Marc Ferry voor een constitution sociale en een espace public om het democratisch deficit in, maar vooral van de Europese Unie te lijf te gaan. In een aanbevelenswaardige doorlichting schetst de professeur de sciences politiques et de philosophie van de Université Libre de Bruxelles een raak beeld van de Europese integratie. Sinds een tiental jaren is de Europese constructie niet langer een technische aangelegenheid. Het is onmiskenbaar een politieke zaak geworden. () Nochtans brengt de opbouw van een politiek Europa de geesten niet in vervoering. Nog minder wekt het geestdrift op zoals onmiddellijk na de Tweede Wereldoorlog. () Het lijkt allemaal zo apolitiek. Lijkt, want zoals Ferry zelf aangeeft, is de Europese integratie wel degelijk een politiek project.De Europese instellingen bereiden zich voor op een nieuwe hoogmis, de Europese Raad van Nice. In Nice zal naar alle waarschijnlijkheid de intergouvernementele conferentie worden afgesloten met een verdragswijziging. In Nice zal naar alle waarschijnlijkheid ook het grondrechtenhandvest worden afgekondigd, met als kernpunten waardigheid, vrijheden, gelijkheid, solidariteit, burgerschap en rechtspleging.Het is mij niet zozeer te doen om de inhoud van het verdrag of de afdwingbaarheid van het handvest. Het is mij vooral te doen om de formule en de methode die aan het opstellen van het handvest ten grondslag liggen.Met de formule doel ik op het gebruik van een Conventie. De Conventie voor het ontwerphandvest van de grondrechten bestaat uit een zestigtal vertegenwoordigers van het Europees Parlement, de nationale parlementen, de regeringen van de lidstaten en de Commissie, alsook waarnemers van de Raad van Europa en het Hof van Justitie. Een dergelijk orgaan - aanvankelijk body of enceinte genoemd - biedt een uitgelezen hefboom om constitutionele zaken - toch gedeeltelijk - aan de intergouvernementele dwingelandij te onttrekken. Omdat het enerzijds niet gebukt gaat onder de beklemmende houdgreep van de eenparigheid. En anderzijds omdat het ook niet los staat van de nationale parlementen.Het was de eerste keer dat een dergelijke werkwijze werd gevolgd, en met succes. Dit heeft niet alleen te maken met het feit dat zowel Europese als nationale vertegenwoordigers eraan hebben deelgenomen, en dat beiden hun verantwoordelijkheid hebben genomen en hun respectieve instellingen hebben weten te binden, maar ook met de gevolgde methode, met name de regels van Herzog.In de wandelgangen van het Europees Parlement wordt er met lof over gesproken. Roman Herzog - christen-democraat, Duitser, voormalig bondspresident en voormalig president van het Grondwettelijk Hof - is de voorzitter van de Conventie die het ontwerphandvest van de grondrechten heeft opgesteld. Hij heeft de Conventie een aantal doorslaggevende bakens voorgehouden.1. Om het resultaat van de Conventie ook voor de lidstaten aanvaardbaar te maken, moest erop worden toegezien dat er geen bijkomende bevoegdheden worden geschapen. In een klimaat van eurofobie en eurocynisme - althans in bepaalde landen - zou een uitbreiding van Europese bevoegdheden door de nationale politici en de publieke opinie niet geslikt worden.2. Om rechtsonzekerheid bij de burgers maar ook bij de rechtbanken te voorkomen, moest eraan gedacht worden het grondrechtenhandvest in overeenstemming te brengen met zowel het gemeenschapsrecht als de nationale constituties en het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden. Concurrentie tussen grondrechtenhandvest, gemeenschapsrecht, grondwet en verdrag zou zowel juridisch als legistiek tot een complexe en problematische impasse leiden.3. Om de burgers geen rad voor de ogen te draaien, mochten geen beloften worden gedaan en geen verwachtingen worden gewekt ten aanzien van de feitelijke gevolgen van het grondrechtenhandvest.4. Om desondanks toch het belang van het grondrechtenhandvest onder de aandacht te brengen, moest duidelijk worden gemaakt dat het grondrechtenhandvest wel degelijk een meerwaarde en een verbetering oplevert. Zo neemt de rechtszekerheid toe omdat het grondrechtenhandvest hoe dan ook als richtsnoer zal dienen voor het Hof van Justitie in rechtspraak en rechtspleging. Ook neemt de duidelijkheid toe, omdat de totnogtoe over civiele, politieke, economische en sociale sectoren verspreide grondrechten samen worden gebracht in één document, en dat in heldere bewoordingen en beknopte zinnen die overigens geslachtsneutraal zijn. Zelfs het bereik neemt toe, aangezien een aantal grondrechten losgekoppeld wordt van nationaliteit of domicilie. Tevens neemt het handvest grondrechten op die op dit ogenblik een belangrijke toegevoegde waarde bieden, zoals de bepalingen rond inzagerecht, informatietechnologie en bescherming van persoonsgegevens of genetica en bio-ethiek.Door die regels voorop te stellen en tot op de slotzitting aan te houden heeft Herzog een aantal klippen weten te omzeilen die het werk danig zouden hebben geschaad. Te verwachten tegenstand van politieke zijde of uit juridische hoek werd bij voorbaat ondervangen en tegelijk werd de grondslag gelegd voor een procedure met toekomst.Want ik kan mij niet van de indruk ontdoen dat de formule van een Conventie in combinatie met de door Herzog gevolgde methode nog een aanzienlijke rol zou kunnen spelen, zowel in de discussie over een Europese grondwet als in het debat over de toekomst van Europa.Miet SMETDe auteur is Europees parlementslid voor de CVP.