Advertentie
Advertentie

Explaining Bach

Van 27 december tot 11 januari loopt in Brussel het Festival Explaining Bach waarin Bachmuziek geconfronteerd wordt met muziek van vandaag. Jos van Immerseel bespeelt het klavecimbel, Pieter Wispelwey de cello en groepen als Musica Antiqua Köln, Il Gardellino, Il Fondamento, het Collegium Instrumentale et Vocale Brugense, Currende en La Petite Bande zijn te gast in Brusselse historische gebouwen.Onder de titel Experimentierfreudigkeit brengt Jan Michiels in het Paleis van Lotharingen een opmerkelijk pianorecital waarin 12 Preludes en Fugas van Bach afgewisseld worden met Etudes van Ligeti en de Litanie nr. 1 van Karel Goeyvaerts. Een selectie uit Bachs Wohltemperierte Klavier staat centraal in dit recital. Bach was de eerste die systematisch een cyclus in de 24 toonaarden geschreven heeft, maar heel wat van zijn tijdgenoten gebruikten de verschillende toonaarden, vertelt Jan Michiels. De manier waarop Bach deze ontwikkelingen echter tot een synthese heeft gebracht, was uniek. Er zijn bronnen waarin beschreven wordt dat Bach het Wohltemperierte Klavier speelde, maar er wordt niet vermeld op welk instrument hij dat deed. Wellicht was het op een clavichord, een zacht klinkend instrument voor huiselijk gebruik. Maar ook de moderne vleugel biedt enorme mogelijkheden om zijn muziek te vertolken. Voor mijn interpretatie op een modern instrument laat ik me door de klank van het barokorkest inspireren. Op een Steinwaypiano kan men de kleurverhoudingen en affecten die de oude instrumenten kenmerken realiseren. Het Collegium Vocale is een van mijn grootste voorbeelden als ik Bach speel. Ook de Etudes van György Ligeti zijn een mijlpaal in de klaviermuziek. Jan Michiels typeert de werken als volgt: De Etudes klinken verschrikkelijk moeilijk omdat Ligeti verschillende ritmische lagen combineert. Ligeti vermengt Afrikaanse, Balinese en Balkanmuziek met Schumann en andere invloeden. Toch hebben zijn Etudes iets oerromantisch behouden, namelijk het feit dat een pianist die complexiteit even komt demonstreren. Een groot verschil met Ligetis voorbeelden zoals Chopin en Debussy, is dat hij deze werken zelf niet kan spelen. Dat was voor Ligeti een stimulans om als componist het uiterste van zichzelf te geven. Let wel, hij vertrekt vanuit een tactiel gegeven dat aan de piano ontstaat en dat hij dan als componist verder uitwerkt. Het zijn sterke stukken die gemakkelijk een eigen leven kunnen leiden. Ligeti heeft mijn uitvoering gehoord en ze was anders, maar hij was tevreden. Componisten zijn soms zelf niet bewust van bepaalde facetten die in hun werk verscholen zitten.In eigen land zwaaide Karel Goeyvaerts met lof naar Jan Michiels en Inge Spinette naar aanleiding van een vertolking van zijn Sonate voor twee pianos. Pas de laatste maanden van zijn leven heb ik Karel Goeyvaerts leren kennen toen hij aan zijn opera Aquarius werkte, zegt Jan Michiels. Die Sonate voor twee pianos heeft vooral muziekhistorisch belang, maar als pianowerk vind ik het werk minder geslaagd dan bijvoorbeeld Kreuzspiel van Stockhausen. Het latere werk van Goeyvaerts vind ik van het beste wat er in die tijd geschreven is. Net zoals hij voor 1950 de serialiteit zag aankomen, is hij later opnieuw een profeet geweest zoals in zijn Litanie voor piano uit 1979. Het is een repetitief stuk avant-la-lettre. In zijn nawoord schrijft hij dat de rituele kracht van de obstinate herhaling opnieuw voelbaar is geworden voor mensen die tot de elementaire waarden kunnen terugkeren. Dit werk is dus duidelijk geen behangpapierminimalisme, maar het resultaat van een levenshouding, een ritueel. Het hele programma van het recital met Bach, Ligeti en Goeyvaerts past in deze gedachte. Tom EELENPaleis van Lotharingen (Brussel) za 29 dec, 20 uur 02/507.82.00Andere concerten: van Immerseel Finisterraekerk do 27 dec, 20 uur; Musica Antiqua Köln Conservatorium wo 2 jan, 20 uur; Currende Kathedraal do 3 jan, 20 uur; Pieter Wispelwey za 5 jan, 20 uur; La Petite Bande Rubenszaal Museum Oude Kunst ma 7 jan, 20 uur; Il Gardellino Stadhuis di 8 jan, 20 uur; Il Fondamento Conservatorium do 10 jan, 20 uur Collegium Instrumentale et Vocale Brugense Kathedraal vr 11 jan, 20 uur 02/507.82.00