Advertentie
Advertentie

Gaspoetin, bomberbush en, helaas, veel voetvolk

De Russische president, Vladimir Poetin, maakte vorig weekend korte metten met de gijzelingsactie in een theater in Moskou. De Russische elitetroepen gebruikten een soort slaapgas waarbij niet alleen de 50 Tsjetsjeense gijzelnemers maar ook 117 gegijzelden de dood vonden. Het gebouw waarin de Tsjetsjenen zich hadden verscholen zat tjokvol met dynamiet, maar daar hebben ze gelukkig geen gebruik van kunnen maken.De pure commandostijl waarin de actie werd beëindigd, toont de vastberadenheid van de Russische president. De Russische elitetroepen hebben al geen al te beste reputatie als het aankomt op mensenleven redden, en die reputatie werd helaas nog maar eens bevestigd. Ook het geheimzinnigheid en de bijna onmogelijkheid om te communiceren vielen andermaal op. In vergelijking met de oude Sovjet-Unie is er niet veel veranderd. Poetin regeert met ijzeren hand, zoals de tsaren dat eeuwen voor hem hebben gedaan.Vladimir Poetin heeft de Russen zelf laten zien dat hij geen chantage duldt op zijn beleid tegenover Tsjetsjenië. Daarvoor kan hij rekenen op de steun van zijn bevolking, de families van de slachtoffers uitgezonderd. De harde aanpak wordt bovendien gelegitimeerd door de wereldwijde oorlog tegen het terrorisme, afgekondigd na de aanslagen van 11 september 2001 door de Amerikaanse president, George Bush. De Amerikaanse president was er als de kippen bij om zijn Russische collega te feliciteren voor de harde afhandeling van de gijzelingsaffaire. Ze paste precies in zijn concept van de aanpak van het terrorisme.De Tsjetsjenen hebben met de gijzelingsactie hun zaak natuurlijk niet echt vooruit geholpen. De Tsjetsjeense oorlog mag dan al weer helemaal op de Russische agenda staan, de manier waarop zal ongetwijfeld sporen nalaten.De wereld is sinds 1999, het jaar waarin Poetin Tsjetsjenië opnieuw binnenviel, grondig veranderd. De diplomatieke krachtverhoudingen liggen op dit moment duidelijk anders. De Russische president is niet van plan zijn machtspositie in de coalitie tegen het terrorisme zomaar op te geven. Dat mocht de Tsjetsjeense vice-premier, Akhmed Zakajev, ondervinden in Denemarken. Die werd prompt op eenvoudig verzoek van Rusland in een cel gegooid om uit te zoeken of hij betrokken was bij de beraming van de gijzeling. De positie van de Tsjetsjeense president, Aslan Maskhadov, is al even onhoudbaar geworden. In dit conflict zijn beiden duidelijk geen partij voor de pletwals Poetin.Het was opvallend hoe de Amerikaanse regering zich afzijdig hield in de kritiek op het gebruik van gas in de afwikkeling van de gijzelingsaffaire. De interventies gebeurden allemaal achter de diplomatieke schermen door de plaatselijke Amerikaanse ambassadeur. Het was hij die uiteindelijk informatie bij elkaar kreeg.VN-VeiligheidsraadDe Amerikaanse inschikkelijkheid heeft alles te maken met de hoop om Rusland over de streep te trekken in de oorlog tegen Irak en Saddam Hoessein. President Bush heeft al laten verstaan dat hij hoopt dat de VN-Veiligheidsraad alsnog een gunstige regeling zal uitwerken, lees een Amerikavriendelijke oplossing. Maar als dat niet het geval is, zullen de VS met enkele getrouwen zelf wel ten aanval trekken.Het pokerspel van Rusland, Frankrijk en China, de drie permanente leden van de VN-Veiligheidsraad die een veto kunnen stellen tegen een snelle interventie in Irak, werkt Washington op de zenuwen. Door de toegeeflijke houding van de VS tegenover Rusland moet dat front enigszins worden aangepast. Maar het is nog maar de vraag of dat voldoende is.In de marge van de Europese top in Brussel is het tot een kletterende ruzie gekomen tussen de Britse premier Tony Blair en de Franse president Jacques Chirac. De verzuurde relatie zal in ieder geval Frankrijk niet aanzetten zich vriendelijker op te stellen tegenover de Atlantische as VS-Groot Brittannië. Frankrijk wil vooral eerst de wapeninspecties een serieuze kans geven, vooraleer over te gaan tot de aanval. Veel zal ook afhangen van de vraag of Duitsland opnieuw bij de vrienden gerekend zal worden of niet. Na de bitse diplomatieke taal van vorige maand is het tijd om de brokken te lijmen, maar veel wantrouwen zal blijven bestaan.In de VS wordt nu openlijk gespeculeerd op het post-Hoessein-tijdperk. Dan blijkt pas hoe eenvoudig de motieven liggen. De Iraakse olievoorraden zijn immers het belangrijkste discussiepunt in de VS. Vooral rechtse, neoconservatieve commentatoren dringen aan op een vergoeding van de Amerikaanse oliebedrijven na de oorlog. Het bedrijfsleven kan zo de kosten van de oorlog aan de Amerikaanse economie een stuk recupereren. Die plaatjes worden zeer zorgvuldig uitgetekend. Niet alleen zal het lastige Frankrijk alle belangen en banden met Irak verliezen, ook de stoute Russen zullen niet moeten rekenen op de aflossing van de 8 miljard dollar schuld die Irak nog heeft aan het land. De enige compensatie is er voor de Britten. Ook Britse oliebedrijven mogen meepompen na de oorlog. Dat hopen ze tenminste. Het is toch erg opmerkelijk dat de topman van het Britse oliebedrijf BP deze week uitdrukkelijk vroeg, na de verwijdering van Saddam Hoessein ook niet-Amerikaanse bedrijven toe te laten tot de olie-exploitatie.Het verbazende gemak waarmee aangenomen wordt dat Hoessein zonder slag of stoot verwijderd kan worden, is schrikbarend. Het past wellicht in dezelfde logica als de operatie in het theater van Moskou. Het voetvolk wordt opgeofferd voor de hogere staatsbelangen. De eventuele slachtoffers van het oorlogsgeweld zijn in het slechtste geval collateral damage, een neveneffect.VerkiezingenVolgende week worden de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen gehouden. De vraag is of Bush een meerderheid in het Congres krijgt of niet. Zoals de verkiezingen nu lopen is Irak overigens geen item in die verkiezingen. Alleen de dood van Paul Wellstone, de democratische senator uit Minnesota, bracht Irak even op de voorgrond. Wellstone, een overtuigde pacifist, had tegen de volmachten van de regering-Bush voor een Iraakse oorlog gestemd. Sommige Amerikaanse medestanders van Wellstone vragen zich overigens af of zijn vliegtuigongeval wel echt een ongeval was. Maar voor de rest worden de verkiezingen beheerst door lokale onderwerpen.De Amerikaanse politiek zit in het slop, zoveel is duidelijk. De democratische en republikeinse blokken zijn ongeveer even groot en de uitslag wordt steeds meer bepaald door de eigenaardigheden van het Amerikaanse kiesstelsel, dan door de volkswil. Noch de ene, noch de andere partij lijkt daarop een zinnig antwoord te vinden. De politologen rekenen op de presidentsverkiezingen van 2004 om een doorbraak te zien van een van de blokken. Maar of nu de republikeinen dan wel de democraten kunnen profiteren van het presidentschap van Bush, blijft voorlopig een open vraag.TurkijeHet politieke belang van de Turkse verkiezingen zondag is onduidelijk. Turkije hoopt nog altijd op een snelle toetreding tot de Europese Unie, hoewel het andermaal vrij brutaal aan de deur is gezet. Dat kan misschien leiden tot gefrustreerde reactie. Over een deelname aan de oorlog tegen Irak laten de Turkse politici zich niet uit. Daarover beslist de legertop, waar de echte machtsbasis ligt. Dat is dan weer vervelend voor de Iraakse Koerden in het noorden van het land. Turkije zal nooit toelaten dat er een soort Koerdische staat komt aan de eigen grenzen. Dat zou de Turkse Koerden op verkeerde ideeën kunnen brengen.Turkije mag overigens, als trouwe NAVO-bondgenoot, rekenen op Amerikaanse en Britse steun om dichterbij de EU gebracht te worden. Of die steun voldoende is, moet nog blijken. De EU zelf lijkt meer verscheurd dan ooit. De top van Brussel kan moeilijk als een succes worden beschouwd. Het compromis om de landbouwpolitiek voorlopig ongemoeid te laten, is vooral een staaltje van nonpolitiek. Maar het toont wel aan dat de Frans-Duitse as zich langzaam hersteld, terwijl de Britten steeds verder van het continent lijken af te drijven. Ook de noodzakelijke politieke controle op de Europese Commissie en vooral hoe die dan moet worden ingevuld, leidt tot bittere discussies. Europa blijft op die manier verdeeld en zwak, en het blijft volledig weg van het wereldtoneel waar de echte beslissingen genomen worden. Met de uitbreiding in het vooruitzicht, zou de reus op lemen voeten nog wat zwakker kunnen worden, zeker niet sterker.