Advertentie
Advertentie

Geluiden in de natuur

Op zondagen 21 en 28 mei worden in Vlaanderen voor de zevende maal de Open Natuurdagen georganiseerd, onder het motto De natuur laat van zich horen. Traditioneel werken de publieke en de privé-sector hiervoor samen: enerzijds Aminal afdeling Natuur en anderzijds Natuurreservaten VZW. Zij zijn beide de grootste in Vlaanderen qua verwerving en beheer van natuurgebieden. De afdeling Natuur behoort tot de administratie van het Vlaams ministerie van Leefmilieu en beheert om en bij 7.000 ha natuur. De VZW Natuurreservaten tracht sinds 1951 het draagvlak voor natuur zoveel mogelijk te vergroten en telt nu zon 40.000 leden in een 80-tal afdelingen. De vzw beheert pakweg 6.500 ha natuur.Merkwaardig is dat de derde partner dit jaar, althans voor een deel van de activiteiten op 21 mei, de KAV is. De Katholieke Arbeiders Vrouwen groeperen zon 180.000 vrouwen, verspreid over 1.100 afdelingen. Speciaal voor de KAV worden op dinsdag 23 en donderdag 25 mei ook aparte evenementen georganiseerd. De KAV zegt zich terug te vinden in de doelstellingen van de VZW Natuurreservaten, onder meer door de bewustwording rond natuur samen te maximaliseren. Beide verenigingen vinden mekaar dus in het streven naar een verbreding van het draagvlak voor natuur (en milieu).Zowat 80 natuurgebieden worden opengesteld, en er is een ruim aanbod aan activiteiten: van huifkartochten tot projectie van natuurvideos, via het maken van recyclagekunstwerken door de jeugd over plantenbeurzen, fietstochten, volksdans, boottochten, dauwtrips of pannekoekenfestijn en barbecue. Dit alles is echter veeleer bedoeld als randanimatie, want centraal staat steeds de echte natuurwandeling, waarbij het de bedoeling is om vooral te luisteren naar de ontluikende natuur in de lente, te kijken naar de opschietende vegetatie en te vernemen hoe en waarom natuurgebieden beheerd worden. Bij de drie partners-voor-de-gelegenheid is er groot enthousiasme over de voorbereidingen.Het initiatief om Open Natuurdagen te organiseren is gegroeid vanuit het besef dat de gewone man en vrouw dikwijls ver afstaan van het reilen en zeilen in natuurgebieden. Toch wint de hele machinerie die hier aan de weg timmert, wel degelijk aan maatschappelijk belang. Er ontstonden bijvoorbeeld heuse alternatieve arbeidscircuits, zoals de werkervaringsplannen die langdurig werklozen de mogelijkheid bieden ervaring op te doen om daarna gemakkelijker in het reguliere arbeidscircuit geïntegreerd te worden (succesratio onbekend). En de budgetten en de aantallen mensen die zich met de zaak bezighouden, stijgen elk jaar substantieel.Tegelijk beseft de natuurbeweging dat ze niet mag beginnen zweven. Vlaanderen slaat internationaal een slecht figuur met zijn natuurbescherming. Bij buitenlandse privé-natuurverenigingen, bijvoorbeeld in Nederland en Engeland, zien we heel andere cijfers: Natuurmonumenten beheert zon 75.000 ha natuur, The National Trust verzorgt de natuurwaarden op grofweg 300.000 ha, inclusief 900 km kustlijn. t Is dus maar hoe je t bekijkt.Feit is wel dat de Europese wetgeving Vlaanderen aanmaant om sneller te gaan met de afbakening van Speciale Beschermingszones die deel uitmaken van het groen Europees netwerk dat Natura 2000 gedoopt werd, intussen ettelijke jaren geleden. Het verlies aan natuurwaarden zou op die manier moeten tot stilstand gebracht worden en als het even kan zou het zelfs moeten mogelijk zijn om de ecologische diversiteit te vergroten.Wat dat in de praktijk betekent, kan je o.a. zien op die beide zondagen in mei. Daar kom je te weten wie, wanneer, waarom en hoe de plaatselijke beheerders zich een breuk maaien of wilgen knotten dat het een lieve lust is. Wil men een grote verscheidenheid behouden in de vele biotooptypes die we in Vlaanderen (toch nog) vinden, dan moet daar blijkbaar hard voor gewerkt worden.Misschien leeft het idee nog bij veel mensen dat natuurbeheer inhoudt dat alles zomaar zijn gang kan gaan. Vaker dan tien jaar geleden durft men daar nu al eens voor kiezen, als het gaat om natuurlijk bosbeheer. Maar hooilanden, heide, akkers,... dienen elk jaar opnieuw onder handen genomen te worden om hun specifieke karakteristieken te behouden. Een hooiweide die niet gemaaid wordt, evolueert in de kortste keren tot een ruig grasland dat meestal vrij banale natuurwaarden genereert, en op tien jaar tijd verwordt tot een pioniersbos, om nog later de climaxvegetatie van een Atlantisch loofbos te bereiken. Niet dat deze evolutie per definitie zo waardeloos moet zijn.In het Natura 2000-netwerk zijn biotopen opgenomen die zeldzaam zijn en verder dreigen achteruit te gaan of verdwijnen. Het gaat hier onder meer om verschillende heidevegetatietypes, natte en droge graslanden, zilte graslanden, zoetwatergetijdengebieden, bepaalde bostypes, waterrijke gebieden,... En dat soort van terreinen in stand houden of opnieuw maken, vergt meestal veel werk. Het educatief gedeelte van de Open Natuurdagen geeft onder meer duiding bij het gevoerde beheer van een bepaald terrein.Tegelijkertijd wil men de zintuigen van de wandelaars opnieuw aanscherpen door aandacht te vragen voor bijvoorbeeld vogelgeluiden. De maand mei is een uitstekend tijdstip om heel wat gekwetter, gefluit en gezang te horen. Maar het zal zeker ook gaan om het gebrom, gezoem, gekwaak, geblaat, geloei van allerhande levensvormen.En toch gaat het niet alleen om de geluiden. Ook al is het zo dat hier heel wat diversiteit verloren gegaan is (wie hoort nog eens een roerdomp of velduil?), toch zal men zeker ook stilstaan bij de stilte. Zoals in Nederland denkt men er in ons land ook meer en meer aan om heuse stiltegebieden af te bakenen. Daar zien onze noorderburen streng op toe (er mogen geen treinen door het landschap scheuren en geen vliegtuigen het afgebakende gebied overvliegen tenzij op een echt onschuldige hoogte; straten worden autoluw gemaakt). Hoe streng de regels in Vlaanderen ooit kunnen worden, is een andere vraag. Maar men beseft wel dat het erg gesteld is met de geluidsvervuiling en dat er dringend wat moet aan gedaan worden. Dus werden in Vlaamse zoekzones metingen uitgevoerd. Daaruit blijkt dat hier en daar nog enkele honderden of zelfs duizenden ha in aanmerking komen om beschermd te worden omdat het er nog stil is of kan gemaakt worden door beperkingen op te leggen aan bepaalde menselijke activiteiten. Het zal niemand verbazen dat heel wat van die zones in of nabij bestaande natuurgebieden liggen.Of aan de natuurlijke bewoners ook zal gevraagd worden hun snavels of bekken dicht te houden om algehele stilte te bekomen, is vooralsnog niet duidelijk. Dit zou slechts leiden tot het Silent spring-syndroom, en dat is nu echt wat we niet nodig hebben... Herman DIERICKX