Giganten terugin hun schulp

Het kwam behoorlijk onverwacht aan, dat ook een telecomgigant als WorldCom werd betrapt op creatief boekhouden om aandeelhouders en beursexperts een rad voor de ogen te draaien. Het is evenwel niet het enige bedrijf uit de woelige telecom- en mediasector dat heeft moeten toegeven niet het blinkende goud te zijn waarvoor het zich in de technologiegekte uitgaf. De top van Deutsche Telekom heeft het zeer moeilijk om zijn grootschalige beleid te handhaven. Bij Vivendi, de Franse media- en nutsgroep, is de machtswissel bijna voltrokken. KPN uit Nederland heeft, gebukt onder de torenhoge schuldenlast om toch maar aan de voorlopig loze UMTS-belofte te kunnen participeren, heel wat activiteiten moeten afsluiten, inbegrepen de hele journalistieke activiteit van Planet Internet. Een zeer spijtige zaak voor medialand, omdat Planet Internet vijf jaar lang een laboratorium was van integratie tussen journalistiek kunnen en interactieve nieuwsmedia.Nog in Duitsland heeft de aloude uitgeverij Bertelsmann zijn topman Thomas Middelhoff de laan uitgestuurd en daarmee zeer waarschijnlijk ook een einde gebracht aan de vernieuwing en verbreding van het uitgeversbedrijf. Bertelsmann was al jaren een expansieve en internationale uitgeverij, voor ze een jaar of vijf geleden agressief de acquisitietoer opging in de nieuwe media en in de internetactiviteiten. Met een voor klassieke uitgeversbedrijven ongekend gebrek aan schroom kocht Bertelsmann zich in in grote wereldomvattende activiteiten. Een deal met America Online, de grootste internetprovider ter wereld, gaf de uitgeverij meteen toegang tot miljoenen internetgebruikers. En zeer geruchtmakend was ook de aankoop van Napster. Napster was ontstaan als een rebels systeem om muziekbestanden uit te wisselen zonder copyright te betalen aan de componisten of platenbedrijven. Direct na de veroordeling van Napster door de rechtbank legde Bertelsmann, dat zelf enkele platenmaatschappijen huisvest, een pak geld op tafel om wereldwijd de klanten van Napster voorstellen te kunnen doen om goedkoop muziek te (ver)kopen.Maar het gaat de internetinvesteringen niet voor de wind. En heel typisch daarbij is dat de activiteiten sterk worden teruggeschroefd, verkocht of gewoon gestopt. Zijn aandeel in America Online kon Bertelsmann nog op een goed moment voor veel geld verkopen, maar voor de andere projecten die ze nu kwijt willen zal het veel moeilijker zijn een geïnteresseerde koper te vinden. Napster staat ook in de vitrine. Bertelsmann wil ervan af, maar als zon reus het bedrijfje niet meer wil, welke andere muziekuitgever zal het dan wel zien zitten? Bovendien werken er intussen een half dozijn andere technische systemen op het net waarmee muziekliefhebbers de copyrightkwestie kunnen omzeilen. Er wordt wel meer dan ooit betaald voor muziek via het net, maar een grote vetpot is het nog niet, laat staan een systeem dat algemeen aanvaard genoeg is om er een wereldwijde rendabele business op te bouwen.Als de grote reuzen klappen krijgen, is leedvermaak nooit ver weg. Met hun miljarden zouden ze in principe de kennis moeten kunnen kopen om geen enorme strategische flaters te begaan. Sedert een jaar of tien was hét credo in de telecom- en mediawereld de grote concentratie, gepaard gaande met een grote convergentie. Telecom en media zouden door mekaar lopen, telefoonbedrijven en uitgevers zouden concurrenten worden in hetzelfde veld, misschien met nog wat nieuwkomers uit andere sectoren zoals banken erbij. Blijkbaar was dit credo genoeg voor sommige groepen en investeerders om met groot machtsvertoon en zonder zicht op levensvatbaarheid het veronderstelde speelveld te gaan bezetten. Wie eerst komt, eerst maalt, je moest de anderen te snel af zijn om de beste plaatsen te kunnen innemen.Toen in het voorjaar van 2000 de internetbel openbarstte en tientallen dotcom-bedrijven over de kop gingen, werd nog gedacht dat de zuivering van de markt in een jaar, anderhalf jaar wel voorbij zou zijn. Het ging immers vooral over startende bedrijven, die hun strategie en activiteit volledig op het internet hadden gericht. Nu, twee jaar, een reclamecrisis en een conjunctuurterugloop later, zijn het de internationale bedrijven met hun lange adem en diepe zakken, die moeten constateren dat de nieuwe business ook voor hen in vele gevallen te nieuw is. De reactie is normaal: iedereen plooit terug op wat hij het best kan. KPN op telecom zonder de media-activiteit van Planet Internet. Bertelsmann op zijn boeken, tijdschriften en muziek, met een pak minder internet en zonder de telecom van America Online.Bij de traditioneel behoorlijk conservatieve investeerders in de uitgeverijen moet de jongste maanden al vaak ik heb het altijd al gezegd geklonken hebben rond de bestuurstafels. En ook die reactie is overdreven, want er ontstaat wel degelijk een andere business in de interactieve media. Het zal wat langer duren dan eerst gedacht, want de basis van de business is gewoonteverandering. En dat duurt minstens een halve generatie. Maar de verandering komt er, zo zeker als het aantal internetgebruikers groeit en zo zeker als de generatie aankomt die niets anders heeft gekend. Langzaam maar zeker. Ik heb het altijd al gezegd. De auteur is bereikbaar via e-mail: toon@grid.be