Grammatica van de schepping

Een van de meest arrogante hedendaagse westerse filosofen is ongetwijfeld George Steiner, het licht van Cambridge. Hij pronkt al jaren met zijn cultuurpessimisme, zijn eruditie en zijn zogenaamde belangstelling voor de wetenschap. Een mediaster en een succesvolle auteur, met een ego zo lang en breed als de kanaaltunnel - maar ook niet langer en breder. Natuurlijk heeft hij voorstanders, veel mensen zijn dol op selectieve blindheid en hokjesmentaliteit.Misschien ga ik nu te ver in mijn appreciatie, misschien is Steiner echt de deskundoloog van het mensdom, het genie dat ongewild uitstijgt boven de grauwe massa van gewone kunstenaars, denkers, schrijvers, politici, computergebruikers en hormonenveetelers. Maar in dit boek valt het niet te merken.Het gaat over een goed onderwerp, dat wel: creativiteit en inventiviteit. Steiners stelling is dat we de creatieve periode van de geschiedenis nu wel voorgoed gehad hebben. Er komt geen Bach of Mozart meer, geen Shakespeare of Socrates, geen Rubens of Monet, geen Art Nouveau of Bauhaus - ik vat het even samen. Wat we de eerstvolgende millennia nog te verwachten hebben, ligt allemaal in de sfeer van inventiviteit, versta wetenschap.Ook ligt het in de sfeer van het Geloof, en in het Westen. Steiner lijkt niet te beseffen dat er nog iets bestaat buiten de joods-christelijke, Griekse traditie. Van islam, boeddhisme, agnosticisme heeft hij nooit gehoord. En als dat wel zo is, weet hij het goed te verbergen.Wat zou de atheïstische tegenhanger kunnen zijn van een Michelangelo of King Lear, vraagt de filosoof zich retorisch af. Leo Apostel, misschien? Hoewel Steiner bedreven is in name-dropping zal hij de naam Apostel waarschijnlijk niet kennen. Indien wel, dan zou Steiner zeer vermoedelijk Apostel verketteren op metafysische gronden. Want, conclusie: Wat dit boek heeft proberen aan te tonen, is dat de manier waarop men zijn toevlucht neemt tot deze analogie (de theorie van de Big Bang als creatiemoment en wat erop volgde - jc) een lege, zelfs een ondermijnende conventie kan worden als aannames van het geloof en van de transcendente metafysica opzijgeschoven worden. Met de God-hypothese valt niet te spotten zonder een prijs te betalen.Het zou al een stuk helpen als Steiner leerde schrijven. Zonder kennis van de taal is geen helder denken mogelijk, denken wij. En dat is een axioma.George Steiner - Grammatica van de schepping - 2002, Amsterdam, De Bezige Bij, 383 blz., 29,90 euro, ISBN 90-234-0057-7.Confucius voor managersNa Socrates, Seneca, Plato, Machiavelli, Zen en Einstein, nu dus Confucius. Iedereen is wel manager van iets, al was het maar van zijn eigen leven. Zo luidt het uitgangspunt van deze serie (hardcover, klein formaat, zeer geschikt voor op de trein).Kong Qiu werd geboren in de zesde eeuw voor onze tijdrekening, in een Chinees provinciestadje. Eenvoudige afkomst, armoe troef, ambities evenredig groot. Hij wilde een aristocraat worden. Dat was niet gelukt door geboorte, daarom probeerde hij door geest en karakter tot de hoogste klasse van beschaving te behoren.In zijn zwervend bestaan diende Meester Kong vele heren. Hij was onder meer belastinginner, magistraat, ceremoniemeester en minister. Maar telkens werd hij na enkele maanden de laan uitgestuurd, omdat zijn aansporingen niet werden gesmaakt of omdat hij het zelf niet eens kon zijn met het beleid. Een moeilijk mens. Niet zelden verkeerde hij in levensgevaar. Geregeld ook balanceerde hij op de rand van een depressie, of erover.De Meester verzamelde een aantal leerlingen rond zich, misschien waren het er wel twaalf. Zij hadden hem zeer lief. Toen hij eens in levensgevaar verkeerde, duurde het een tijdje voor Yan Hui erin slaagde tot bij hem te geraken. Ik vreesde al dat je zelf dood was, zuchtte Confucius. Meester!, riep Yan Hui uit, hoe zou ik het wagen te sterven zolang u nog leeft!Het confucianisme verdween en dook weer op. In de 16de eeuw maakten de Europese jezuïeten kennis met de leer van Kong fuzi (Meester Kong) en zij gingen hem Confucius noemen. Ze vertaalden de aan hem toegeschreven werken in het Latijn. Op die manier heeft Confucius, onder meer via Leibniz, Voltaire en Montesquieu, een niet-geringe invloed gehad op de Franse en andere revoluties die aan de basis liggen van de moderne staten. De voorlopig laatste keer dat de meester werd verketterd was tijdens de Grote Proletarische Culturele Revolutie, onder Mao. Thans lijkt het Confucianisme in China aan een revival toe.Gaby vanden Berghe - Confucius voor managers/ Chinese meesters over durven en doen in het menselijk bedrijf - 2002, Tielt, Lannoo, 128 blz., 8,95 euro, ISBN 90-209-4873-3.Zwerver tussen twee wereldenZijn biografie is nog niet koud, of daar ligt alweer een nieuw boek van André Leysen. Zelfgeschreven, deze keer? Hij heeft altijd graag geschreven, deze handelaar, reder, financier, topondernemer, mediatycoon, bijna-politicus, lid van de gewezen Hitlerjugend, bezieler van de voormalige Treuhand, overtuigd Europeaan, en ongetwijfeld nog veel meer.Het gaat om stukjes die hij schreef of debiteerde in de afgelopen vijf jaar. Een recensie van een Churchill-biografie, flarden uit een debat met Daniel Goldhagen over de gewilligheid van Duitsers, bedenkingen bij de Europese verruiming. Soms is Leysen ongemeen openhartig over zijn eigen bedrijfsvoering bij pakweg Agfa-Gevaert: Uiteindelijk beslisten we sterker de nadruk te leggen op onze röntgenactiviteit. Mensen worden immers met een verbazende regelmaat ziek, en bovendien kent het medisch verbruik een gestadige groei aangezien de dokters en patiënten bestellen en de overheid betaalt.Zelf zal de auteur dit wellicht rangschikken onder de luchtige stukjes. Maar dat doet hij ook met dit: Wij dromen allen van een wereld waar men meent wat men zegt en waar men op iemands woord kan bouwen, maar ik moet vaststellen dat we bij het ondertekenen van een contract omringd worden door een steeds groter leger van advocaten en consultants. Ik ben daar eerlijk gezegd bezorgd over.André Leysen - Zwerver tussen twee werelden/Reflecties van een maatschappelijk bewogen ondernemer - 2002, Tielt, Lannoo, 158 blz.,14,95 euro, ISBN 90-209-4923-3.