Hertha Berlijn, brug tussen oost en west

Hertha Berlijn is de eerste Europese tegenstander van Jan Ceulemans VC Westerlo. De nieuwe club van Rode Duivel Bart Goor wil haar bewogen verleden koppelen aan een commerciële revolutie. Hertha symboliseert drie varianten van een eeuw woelige Berlijnse dissidentie tegen uiteenlopende totalitaire politieke systemen. Tussen 1892 en 1932 gold de ploeg als rood bastion, dat zijn aanhang tevergeefs ten strijde zag trekken tegen zowel het militarisme van keizer Wilhelm in 1914, als tegen de installatie van de Hitler-tirannie in 1933. Tussen 1948 en 1989 droeg Hertha de gedachte van het Vrije Westen uit. Het zette de onafhankelijkheidsdrang van Ich bin ein Berliner van Willy Brandt en John Kennedy tegenover de dwangmatige eenpartijstaat van de DDR. In de jaren negentig pompte Hertha een opmerkelijke boodschap voor verdraagzaamheid en tegen racisme door de stad. Op de drempel van de 21ste eeuw lanceert die grossen alten Dame een ambitieus programma: ze wil in het moeizaam eengemaakte Duitsland een brug slaan tussen Oost en West en de Muur in de geesten definitief neerhalen.Hertha Berlijn werd opgericht in 1892. Een van de stichters was onder de indruk geraakt van een tochtje met een stoomboot. Die heette Hertha en de kleuren van de rederij waren wit en blauw. En dus werd in een café op 25 juli van dat jaar beslist de nieuwe voetbalvereniging naar een stoomboot te noemen. Hertha vestigde zich in de wijk Wedding, het grootste 19de-eeuwse industriegebied van Midden-Europa. 170.000 mensen, onder wie meer dan 30 procent immigranten, leefden er in miserabele omstandigheden. Deze culturele smeltkroes smeedde innige banden van solidariteit in de ellende van elke dag. De supporters van Hertha stuurden Wilhelm Liebknecht, een van de stichters van de SPD, met een volstrekte meerderheid naar het parlement. In die Rote Wedding zorgde het voetbal voor een tegennatuurlijke coalitie. Hertha zoog in zijn bestuur verlichte liberalen aan. Zij koesterden een vrijheidslievend en ondogmatisch sociaal-democratisch project. Een soort paars verbond avant-la-lettre, zij het niet exclusief vrijzinnig georiënteerd want ook gevoed door protestantse en joodse inspiratie.De belangrijkste voorzitter uit de geschiedenis van Hertha was Wilhelm Wernicke. Deze succesvolle bankier ijverde openlijk voor de SPD. Hij leidde de club tussen 1909 en 1932 en fixeerde zich op het utopische concept van het stadion als oord van sociale gelijkheid. Hertha bereikte zijn hoogtepunt in de Goldenen Zwanziger Jahre. De Republiek van Weimar opende voor Duitsland een ongekend tijdperk van vrijheid en openheid. Berlijn ontwikkelde zich tot Europese cultuurmetropool. Hertha dreef mee op de vernieuwende stroom van de Zeitgeist en organiseerde talrijke internationale ontmoetingen, in het teken van de broederschap der volkeren. Het elftal innoveerde met de Ausputzer, de sluwe verdediger die zijn laatste lijn door de in 1925 geïntroduceerde buitenspelval dirigeert: op het juiste moment de gemeenschappelijke stap vooruit. Hertha boekte met deze tactiek succes: zes achtereenvolgende finales om de Duitse landstitel tussen 1926 en 1931. Hanne Sodek, immens populair en de eerste voetbalvedette van Berlijn, regisseerde Hertha naar twee titels. Toen viel het doek over Weimar en de duisternis over Duitsland. Wilhelm Wernicke werd weggezuiverd en vervangen door een slippendrager van de nazis. Ondanks zware druk bleef Hanne Sodek doof voor de sirenezangen van Hitlers volgelingen. In tegenstelling tot vele andere voetballers trad hij niet toe tot de NSDAP. Na de gouden jaren volgden voor Hertha bittere tijden. Bij de bevrijding van Berlijn keerde Wernicke terug als voorzitter. Hij bouwde het door bommen vernielde stadion Die Plumpe weer op en organiseerde er samen met zijn partij op 24 juni 1948 een indrukwekkende meeting. Tachtigduizend aanhangers van Hertha en van de SPD protesteerden er tegen de Sovjet-blokkade van West-Berlijn. Daarmee verankerde Hertha zich definitief in de nieuwe democratische filosofie van West-Europa. In 1957 stuurde Wedding Willy Brandt naar het burgermeesterschap. De latere bondskanselier kreeg er meer dan 75 procent van de stemmen. De onverwachte bouw van de Muur in 1961, een Nacht und Nebel-initiatief van de DDR-dictatuur, trok een letterlijke scheur door de oude arbeidersbuurt. De helft van de Hertha-supporters zat ineens in Oost-Berlijn opgesloten. Ze gingen noodgedwongen ondergronds. Er ontstonden clandestiene Herthaclubs. Als bingovereniging huurden ze achterzaaltjes van cafés af, waar ze bezoek kregen van spelers, trainers en bestuursleden. Ze werden voetbaldissidenten in de letterlijke zin van het woord. De Stasi, de staatsveiligheid van de DDR, legde dossiers aan, tot in den treure toe gedetailleerd.In de eerste thuiswedstrijd van Hertha na de val van de Muur keerden tienduizenden Oost-Berlijners naar hun oude liefde terug. In shirts van de jaren vijftig en met tranen in de ogen. De wonde van de Wende heelde niet meteen. Het racisme tierde welig in de jaren negentig. Tot in het stadion toe, waar de rechtsradicale ultras van Zyklon B infiltreerden. In 1998 lanceerde het Hertha-bestuur een zeer actieve campagne tegen vreemdelingenhaat, in samenwerking met de Afrikaanse Oecumenische Kerk en de Arabische Vrouwenvereniging van Berlijn. Onder het motto Hertha is einer toleranten Gemeinschaft werd in de beginselverklaring van de club een passage opgenomen tegen vreemdelingenhaat en rechtsradicalisme. Intussen voerde het management met succes een noodzakelijke economische renovatie door. De mediagroep Ufa redde Hertha in 1994 van de ondergang. De hevige strijd om de macht in de schoot van de club werd in 1996 in het voordeel van Ufa beslecht met de benoeming van Dieter Hoeness tot manager. Het bureau wil Hertha uitbouwen tot stabiele vierde macht van het Duitse voetbal - na Bayern, Schalke en Dortmund - , streeft voortdurende aanwezigheid in de Champions League na en aast op de commerciële mogelijkheden die Berlijn als hoofdstad van het nieuwe Duitsland biedt. Tegelijk droomt Dieter Hoeness van een ambitieus sociaal project: Hertha als heimat voor alle Berlijners. Het stadion als bindmiddel en ontmoetingsplaats tussen Oost en West. Het voetbal als poort naar Europa. Verheven idealen, die de aloude geest van het dissidente Berlijn weer tot leven wekt. Tenzij het nietige VC Westerlo - waarvan coach Ceulemans in zijn eentje meer internationale ervaring heeft dan zijn hele selectie samen - roet in het eten gooit.In deze rubriek zoekt sportschrijver Raf Willems elke week naar de nuance in de hectische wereld van de topsport.