Het geheim van Oss

De saaiste stad van Nederland, zo werd Oss ooit door journalisten omschreven. Het geluid van groeiend gras in de woestijn, dat was zowat het boeiendste dat in Oss te beleven viel. En toch gebeurde er wat, in dit Brabantse katholieke gat van zeventigduizend inwoners, met fabrieken, arbeidershuisjes, cafés en vechtpartijen bij de jaarlijkse kermis. In de nasleep van mei 68 richtte een handvol jongeren er de SP op. Dat staat voor Socialistische Partij en het viel best te vergelijken met wat bij ons toen Amada (Alle Macht aan de Arbeiders) heette.De jongeren waren opstandig, sociaal bewogen, hardwerkend en volhoudend. Het waren geen arbeiderskinderen maar lycéens en ze geloofden in de socialistische revolutie, een tijdlang zelfs in Mao Tsetoeng. Ze betoogden tegen de Vietnamoorlog, voor de Derde Wereld en voor een lotsverbetering van de eigen bevolking. Ze pleitten voor, jawel, veiliger straten en voor een sociale aanpak van de gezondheidszorg. Kortom, Oss was een beetje het Hoboken van het Noorden.Eén keer kwam een SP-lid op eigen houtje naar de groepspraktijk van Kris Merckx en co afgezakt. Hij trof er een radicaliteit aan waarvan je koud werd. Ze waren niet alleen bloedserieus als dokter, ze wilden ook gewapenderhand de revolutie realiseren. Ze hadden pistolen en ze hadden allerlei plannen om de rijkswacht te verschalken in fysieke confrontaties... Maar de manier waarop ze met hun patiënten omgingen, daar zat veel goeds in.Ook in Oss kwam de radicale partij op bij verkiezingen. En dertig jaar later was het wonder geschied: de SP verwierf 13 van de 27 zetels in de gemeenteraad en ze leverde 3 van de 5 schepenen. Intussen was de partij ook nationaal gegaan. Van toen af was er sprake van een geheim van Oss.Het geheim van Oss, zo leert dit boek, is een veelheid van factoren. De lokale politieke elite was stompzinnig genoeg om op elke provocatie te reageren. Dat moet een van de sleutels voor het succes van de SP zijn geweest. Voorts was er geen gebrek aan de klassieke uitwassen: kadaverdiscipline, een onverbiddelijke leider, zuiveringen, intellectuelen die in de fabriek gingen werken. Er waren veel afhakers, maar ook veel volhouders.In 2000 werd de Osse SP door een monsterverbond van alle andere partijen in de oppositie gedwongen. We weten niet hoe het ze intussen vergaat, want daar houdt het boek op.De onafhankelijke journalist-historicus Kees Slager schreef deze kroniek op verzoek van de SP zelf. Hij kreeg de vrije hand: beschikking over alle archieven en een redactiecommissie die grotendeels ook uit niet-SPers bestond. Het is een fascinerend verslag geworden, in een aantrekkelijke taal zonder franjes.Kees Slager - Het geheim van Oss/Een geschiedenis van de SP - 2001, Amsterdam/Antwerpen, Veen, 480 blz., 19,50 euro, ISBN 90-450-0563-8.Dankzij DublinVoor een keer eens een roman, in deze non-fictierubriek. Het is wel een Ierse roman en autobiografisch. Hij begint op oudejaarsavond 1960 en eindigt negen jaar later. Eigenlijk is het dus een lange novelle, die een tijdsbeeld geeft van de jaren zestig in de Ierse Republiek. In het laatste hoofdstuk is al de hel losgebarsten in het Noorden, tussen katholieken en protestanten. Derry, Shankillroad, Belfast. Er is sinds enkele jaren een generatie van jonge Ierse schrijvers aan het werk, die ons romantisch beeld van het toeristeneiland met zijn forty shades of green deskundig terugschroeven. Frank Mc Court doet het systematisch door de nadruk te leggen op de plattelandsarmoede en de onderdrukkende kracht van geloof en Kerk. Dat zijn ook themas bij deze Peter Sheridan, maar minder hard, minder naar de keel grijpend. Mede omdat het zich afspeelt in de hoofdstad Dublin? Gemeenzaam hebben zij de Ierse humor, vaak wrang, soms goedkoop, altijd verrassend. De dagelijkse zorg om de wasmachine en de tv-ontvangst. Als het ding al eens werkt, krijgen ze een toespraak van de Britse Queen op het scherm. De geïmproviseerde eigen plee van pa, die de hele omgeving verpest. Waarop de kleine Peter zegt: ooit zal ook ik zo kunnen stinken. Dat familiegevoel. Er is de alomaanwezige Ierse muzikaliteit, nog aangescherpt door de opgang van Beatles en Stones. Er is koning alcohol, de paardenrennen en de verstikkende katholieke hypocrisie. Er is bovenal de aandrang om het allemaal op te schrijven, en hoe. Dit boek verklaart mede waarom Ierland zo vaak het Eurovisiesongfestival wint. Het verklaart ook een beetje waarom Ierland procentueel gezien het grootste aantal Nobelprijswinnaars Literatuur in huis heeft.Peter Sheridan - Dankzij Dublin - 2001, Amsterdam, Ambo/Anthos (Flamingo-pockets), 316 blz., 8,05 euro, ISBN 90-414-0610-7.11 september. Het keerpuntHeeft het nog zin door te zeuren over de nasleep van de WTC-catastrofe? Natuurlijk wel. Als een VPRO-journalist het niet doet, zal iemand anders het wel doen. Stan van Houcke heeft niet de slechtste woordvoerders gekozen. Noam Chomsky, Benjamin Barber, Robert Fisk, Frank Barnaby, Karen Armstrong. Het zijn namen als klokken. Of ze voorlopig iets anders te luiden hebben dan ze toch al deden, is een open vraag. Of Van Houcke in zijn dagboek nog iets toe te voegen heeft, behalve wat self-kicking, is een retorische vraag. Hij hééft gelijk, als hij doet opmerken dat het NOS-journaal tendentieus anti-islam is in zijn woordkeuze. Hij heeft gelijk als hij zegt dat Salomon Bouman, stercorrespondent, vaak letterlijk de Israëlische propaganda opleest. Zo heeft de VPRO-man nog wel meer gelijken aan zijn kant. En daar was het om begonnen? Wisten de geïnterviewde Britten en Amerikanen vooraf dat er nog een wagonnetje aan hun trein zou worden gehangen? Kritische journalistiek moet toch vooral zelfkritisch blijven? Anders: niks keerpunt.Stan van Houcke - 11 september. Het keerpunt - 2002, Amsterdam/ Antwerpen, Atlas, 198 blz.,9,95 euro, ISBN 90-450-0922-6.