Het meervoudige falen van de democratie

Laat de democratie nooit meer zwijgen. Het is op zich een schitterend streefdoel, zij het dan dat het keer op keer met voeten wordt getreden. Al te vaak wordt het enkel met woorden beleden terwijl er in werkelijkheid niet al te veel van in huis komt. Spijtig genoeg trouwens is dat meer regel dan uitzondering.Manifest aanwijsbaar is dat het geval voor de politieke besluitvorming, zowel op wetgevend als uitvoerend vlak. Een parlementaire democratie die naam waard en waardig voert als vanzelf de discussiecultuur hoog in het vaandel en weet zich te legitimeren via woord en wederwoord, naast een vergaande luisterbereidheid voor elke vorm van nuancering en zelfs tegenspraak. Al te zeer beperkt de discussie zich evenwel tot een beleefde vorm van bezigheidstherapie, waarbij zelfs goedbedoelde en constructieve aandachtpunten zoals ingebracht vanuit de oppositie flagrant genegeerd, afgevoerd en weggestemd worden. De uitvoerende macht maakt er op haar beurt dan weer helemaal een zootje van door zelfs de meest elementaire spelregels van de parlementaire democratie compleet op de helling te zetten en naar eigen believen aan te passen. Alleen al de manier waarop de kieswetgeving hervormd wordt, op enkele maanden van de stembusgang, tart alle verbeelding. Zelden werd op een meer schrijnende wijze een loopje genomen met de basisspelregels van een democratische besluitvorming en/of wetgeving.Maar er is meer. Ook in de rechterlijke wereld stapelen de mankementen zich op, dermate dat ook het aureool van integriteit het met de regelmaat van een klok laat afweten. Processen worden overgemediatiseerd of van verbale hoogstandjes voorzien, met als neveneffect dat de geloofwaardigheid van het gebeuren het versneld laat afweten. De roep naar een bezinning ten gronde over het functioneren van de advocatuur kan in de gegeven omstandigheden nog maar weinigen verwonderen. Het is dan ook geen dag te vroeg dat de zopas opgericht Orde van Vlaamse Balies van een nieuw tuchtrecht voor advocaten haar hoogste prioriteit zal maken.Totaal achterhaald is bovendien het laten voortbestaan van een tuchtraad per balie waarvan de kleinschaligheid een eerlijke afstandelijkheid in de weg staat. Soms gaat het hierbij effenaf om kleine baronieën naar het voorbeeld van onder meer de Kortrijkse balie waar tal van klachten gehoord worden over het eerlijk, correct en onafhankelijk functioneren van het stafhouderschap. In een te kleine leefwereld is het ons-kent-onsgevoel nu eenmaal nooit ver weg. Feit is wel dat een rechtzoekende daaraan allerminst een boodschap heeft en minstens een vlotte afhandeling van zijn dossier(s) weet te appreciëren. Als ook dat niet kan, volgt als vanzelf het wantrouwen tegenover de rechterlijke macht.En hoe is het gesteld met de zogenaamde vierde macht, met de media die precies geacht worden door woord en wederwoord voor een degelijke nieuwsgaring en een deugdelijke communicatie in te staan? Journalistieke vrijheid en eerlijkheid zijn ongelooflijk waardevolle troeven die men nooit genoeg kan prijzen en koesteren. De doorbraak van een open debatcultuur, met society watchers die ongebonden hun job kunnen doen, is een recent verworven luxe. Niet zolang geleden was het zelfs hier te lande wel even anders, met broodschrijvers die geacht werden telkens weer de waarheid en de werkelijkheid geweld aan te doen om het opgedrongen gelijk er des te beter in te lepelen. Heel veel is intussen, met dank voor deze democratische vooruitgang, ten goede gekeerd. Nieuwe en nieuwsoortige uitwassen zijn evenwel in de plaats gekomen, geconditioneerd als de media zijn door de commercialisatie van de verkoopcijfers. Daarbij wordt dossierkennis al te vaak ingeruild voor de vlotte, lichtvoetige showelementen dan wel voor de beklemmende spektakelstukken. De winst van de verworven persvrijheid, wat als een hoogtepunt in de democratie beschouwd kan worden, laat men zo maar om mercantiele redenen opnieuw verloren gaan. Het effect is dan ook navenant: het informatiegehalte van de media is versneld aan het verschralen en wordt ingeruild voor het simplisme van enkele weinig kritische oneliners.Bij gebrek aan kritische massa liggen desinformatie en politieke apathie in het verlengde, waarmee de cirkel zo waar rond is. Terwijl het summum aan democratische verworvenheden binnen handbereik moest liggen, is het een mateloze verarming die in de plaats komt. Voeg er de uitwassen van het politiek bedrijf en het wantrouwen tegenover het gerecht aan toe en men komt tot een verschraalde, verzuurde realiteit die tot voor kort als de leefstijl van het postmodernisme gepromoot werd.Er komaf mee maken is alvast de boodschap wanneer men ziet dat overhaaste politieke experimenten, juridisch getouwtrek en media-ontsporingen veeleer het wantrouwen en de apathie voeden dan voor een democratische meerwaarde te zorgen. Het zal wellicht veel moeite kosten om al deze ontsporingen opnieuw ongedaan te maken. Zeker is wel dat het de moeite loont om er meteen werk van te maken. Chris VANDENBROEKEDe auteur is Vlaamsvolksvertegenwoordiger engemeenschapssenator (N-VA)