Het oorlogsgambiet

Hoeveel pionnen wil George W. Bush opofferen om de oorlog tegen Irak tot een goed einde te brengen? Dat is de enige vraag die nu nog overblijft voor de bommen vallen op Irak. Het geduld van de Amerikaanse president is op, zoveel is duidelijk. Uit alles blijkt dat de invasie niet ver af meer kan zijn.Het kamp van de vrede, aangevoerd door Frankrijk, Duitsland, Rusland en China, heeft nog niet alle hoop opgegeven om de Iraakse kwestie op een vreedzame wijze op te lossen. Daarin kan dat kamp rekenen op grote sympathie van het overgrote deel van de wereldbevolking. Oorlogvoeren is nooit populair geweest en het verzet tegen een oorlog in Irak, om allerlei redenen, bleef groeien de afgelopen maanden. Door te blijven hameren op meer inspecties met meer middelen over een langere periode hoopt dat kamp een militair ingrijpen te vermijden. Maar is dat ook een optie?Niet voor de Amerikaanse president, en wel om verschillende redenen. Reeds meer dan een jaar concentreert Bush zich uitsluitend op Saddam Hoessein als de emanatie van het kwade. Wellicht omdat de teleurstellende campagne in Afghanistan niet opleverde wat het moest. Er is geen enkel bewijs geleverd dat Al Qaeda is uitgeschakeld, laat staan dat aanvoerder Osama bin Laden gedood is. Recente bandopnames laten eerder het tegenovergestelde vermoeden. Hoewel, de vraag blijft levensgroot hoe echt die opnames zijn.Maar door van tactiek te veranderen maakte Bush zich het makkelijker. Saddam is een duidelijke prooi die bovendien op een welomschreven plaats zit. Maar in tegenstelling tot 1991 slaagden de VS er niet in een brede internationale coalitie op de been te brengen. Zelfs als er voldoende leden van de VN-Veiligheidsraad overstag gaan om een internationale goedkeuring aan de invasie te geven, dan nog staat een heel groot deel van de publieke opinie zeer kritisch tegenover de inval.President George Bush moet natuurlijk vooral afrekenen met de eigen opinie. De Amerikanen staan steeds kritischer tegenover een mogelijke oorlog en een meerderheid wil nu zelfs de goedkeuring van de VN voor iedere mogelijke aanval. Maar Bush beseft ook dat het sentiment snel kan omslaan en dat eenmaal een oorlog is uitgebroken, hij zeker in het begin kan rekenen op een ruime steun.Het verloop van de oorlog wordt cruciaal. Een snelle overwinning en het verwijderen van Saddam Hoessein, gecombineerd met de ontdekking van massavernietigingswapens, moeten de president in grote delen van de wereld enige sympathie opleveren. Maar niets zegt dat de oorlog volgens dit ideaalscenario zal verlopen. Het wordt een heel stuk moeilijker als de oorlog stokt en de tegenstand hevig is. De Amerikaanse militairen zijn vooral beducht voor de slag om Bagdad. In de uitgestrekte stad kan de weerstand hevig zijn en met gevechten om iedere wijk, iedere straat, ieder huis. En dat soort gevechten vraagt onvermijdelijk slachtoffers, aan beide zijden.Overigens, niemand verwacht noemenswaardige tegenstand tot in de Iraakse hoofdstad, maar dat betekent nog niet dat er geen gevechten kunnen ontstaan. De hele koehandel tussen de VS en Turkije draait om de Koerdische kwestie. Natuurlijk is een groot gedeelte van de Turkse bevolking tegen de oorlog en willen de Turkse leiders cash in ruil voor de vrije doorlating van de Amerikanen. Maar de Turken willen zelf ook Noord-Irak binnentrekken om te vermijden dat de Koerdische stammen van de oorlogssituatie gebruik maken om een eigen staat uit te roepen. Het is dus niet ondenkbaar dat de bevrijding van Irak meteen aanleiding geeft tot smeulende brandhaarden tussen allerlei fracties onderling. En dus verscheidene fronten tegelijkertijd.TerrorismeDeze week gaf Bush een opgemerkte toespraak voor het American Enterprise Institute, een denktank opgericht door neoconservatieve haviken. En voor het eerst legde de Amerikaanse president nadrukkelijk de link tussen Irak en de rest van de regio. Zo beloofde hij andermaal een Palestijnse staat en meer democratie in de regio. Hoe dat allemaal precies moet worden ingevuld, is onduidelijk. Het staat wel vast dat de VS in Irak blijven totdat de democratie hersteld is. Hoe lang dat precies is, is niet duidelijk. Bush gaat nogal snel voorbij aan de diepe anti-Amerikaanse gevoelens die bij de bevolking in de regio leven. Veel van de betogingen tegen een oorlog in Irak zijn niet gedreven door een steunbetuiging aan Saddam, maar een protest tegen de inmenging van de VS. Een Amerikaanse bezetting, hoe kort ook, verhoogt alleen de spanning in de regio en dat is niet noodzakelijk een goede voorwaarde om tot verdere democratisering te komen.En Bush gaat ook vlug voorbij aan de risicos die een Amerikaanse invasie meebrengen voor het heropleven van het terrorisme van Al Qaeda, de oorspronkelijke vijand. Zeker is dat een oorlog tegen Irak in de kaart speelt van Osama bin Laden en zijn terreurnetwerk. Enerzijds omdat meer moslims zich geroepen zullen voelen de wapens op te nemen, anderzijds omdat de doelwitten oplopen omdat de Amerikaanse tegenwoordigheid in de regio sterk verhoogd is.Maar Bush lijkt ook niet meer terug te kunnen. Met meer dan 225.000 soldaten aan de grenzen van Irak en zes vliegdekschepen in de Golfregio is de militaire kracht volledig opgebouwd. Als de VS zich nu nog terugtrekken, betekent dat een overwinning voor Saddam Hoessein. En dat gunnen de VS niemand. Ook blijven de VS dermate hard roepen om een interventie dat ze ook niet het hoofd willen buigen voor de internationale gemeenschap. In die zin lijkt de regering-Bush zelf de VN te willen opofferen als daar geen groen licht wordt gegeven.Diepe wondenEr zijn alvast internationaal diepe wonden geslagen. De NAVO staat min of meer buitenspel. In de Europese Unie zijn de tegenstellingen hoog opgelopen. En wat de VN te wachten staat, zal de volgende weken blijken. Maar in het oorlogsgambiet dat de Amerikanen nu spelen, kunnen een reeks pionnen zeker worden opgeofferd. Desnoods zelfs het overleg in de VN-Veiligheidsraad. Blijft de overweging overeind dat de VS een gevaarlijk precedent scheppen met deze preventieve oorlog. Want het blijft een oorlog die niet is uitgelokt en die enkel en alleen is ingegeven door een beleidsverklaring van de Amerikaanse president. Dat verklaart ook meteen het ongemak en de groeiende onrust omtrent deze oorlog. Tot in het Vaticaan, want ook de paus heeft het moeilijk met het begrip preventieve oorlog.Wat de gevolgen voor Irak zullen zijn, zal blijken als de stofwolken gaan liggen. De militaire interventie zal in ieder geval leiden tot veel slachtoffers. Saddam heeft ook laten verstaan dat hij zich niet gemakkelijk zal overgeven. De elitetroepen worden nu al geconcentreerd in Bagdad. Het is duidelijk dat de Irakezen ook enkel wachten op de eerste B52s en B2s met hun dodelijk bommentapijt. De onverbiddelijke logica maakt evenwel dat daar niet meer aan te ontsnappen valt.