Advertentie
Advertentie

Het stokbrood van Marianne

Frankrijk bestaat niet. Dat heb ik al een tijdje geleden ontdekt, in de Tour de France. Elke dag voerden de renners mij mee naar een andere streek, ja, naar een ander land. Lotharingen, Bourgondië, Provence, Normandië, Vlaanderen... Noem maar op. Een lange litanie. Zonder nationale grenzen te overschrijden, kwam ik dag na dag in een ander binnenlands buitenland. Telkens met zijn eigen accent, zijn eigen menus, zijn eigen inwijkelingen en zijn eigen oppositie tegen Parijs, de bazige hoofdstad die ook een eigen land is. Toen ik daar met monsieur Duca over sprak, was hij een beetje op zijn Franse tenen getrapt. Tiens, zei hij, bestaat jullie België dan wél? Ik moest erkennen dat er twijfel mogelijk is, op zowat dezelfde gronden.Monsieur Duca is een onderwijzer in ruste die, zoals vele echte Provençalen, Italiaanse voorouders heeft. Hij maakte vinnige gebaren toen hij mij het verschijnsel-Frankrijk wilde uitleggen. Cest un pays à la fois compliqué et très simple, glimlachte hij. Vele kleintjes maken een grote puzzel. Mais, voyez-vous, mon cher ami, zij worden geleid, zoniet samengebonden, door een sterke draad, une certaine idée de la France.Een bepaalde idee van Frankrijk, een bepaalde opvatting... Dat is een van die wondere formules waar dit land zo rijk aan is. Je kunt er alles en niets mee zeggen. Zij is alles, behalve certaine. Ik vroeg dan ook aan monsieur Duca wat hij precies bedoelde. Hij bekeek mij verbaasd. Het was duidelijk dat hij mijn onbegrip toeschreef aan mijn gebrekkige kennis van het Frans. Il y a la France éternelle, zo legde hij uit. Et puis, il y a la République Française!Vol goede wil trachtte monsieur Duca mij de kern van die Republiek zoniet duidelijk te maken, dan toch te laten aanvoelen. De Republiek Frankrijk is er diep van overtuigd dat elke mens een virtuele Fransman is. In ieder van ons sluimert een Frans wezen. De magische kracht van de Republiek bestaat erin, dat zij dat wezen wakker kan maken.Daar heb ik s nachts in bed lang over nagedacht.* * *Enkele dagen later, toen wij op het terras van Lou Cigalou zaten te genieten van een glas wijn, vroeg ik monsieur Duca of de befaamde gastronomie française ook beantwoordde aan une certaine idée de la France. Bien sur! riep hij uit. Waarna hij luidkeels de lof begon te zingen van la cuisine régionale, vooral dan de Provençaalse bouillabaisse, de échte, die je alleen maar in Marseille kan eten. Mais le vrai Marseille nexiste plus, zuchtte hij.Ik opperde, dat er naar mijn bescheiden mening een fundamenteel voedingsmiddel bestaat dat universeel-Frans mag worden genoemd: la baguette. Niet toevallig staat zij in de Nederlanden bekend als Frans brood. Weer zag ik mij in de Tour de France door het landschap snellen, vaak door een dichte haag van wielerfanaten, allen sinds vroeg in de morgen aanwezig, gewapend met een fles wijn en een stokbrood dat zij als een geweer tegen hun schouder presenteerden. Een Franse erewacht.Monsieur Duca knikte en zei dat de overheid zich terdege bewust is van de grote uitstraling, ja, de natievormende kracht van het stokbrood. In overzeese gebiedsdelen als Tahiti geeft de overheid subsidies aan inlandse bakkers opdat zij baguettes zouden produceren, als zovele tekens van de Franse aanwezigheid en de eenheid met het moederland.- La France, cest quelque chose de mangeable, concludeerde ik.Monsieur Duca kon er wel om lachen.- Nu begrijpt u dat men zich op hoog niveau zorgen begint te maken over het feit dat er zoveel Amerikaanse hamburgertenten uit de grond rijzen en ons het nationale brood uit de mond nemen.- En van Tahiti gesproken, zei ik, is het wáár dat de Route du Soleil, de A6 van Lyon naar Marseille, niet stopt in die havenstad maar doodgewoon doorloopt tot op Tahiti, alsof er geen zeeën tussen liggen?- Bien sur, zei monsieur Duca. Tahiti, cest...- ... une certaine idée de la France, zei ik.Monsieur Duca bekeek mij onzeker. Begreep ik het eindelijk of spotte ik alleen maar?* * *A propos, bestaat jullie Vlaanderen nog? vroeg hij.Zonder antwoord af te wachten, begon hij over de verschillende landsoorten die onder de naam Provence schuilgaan. Hij betuigde zijn liefde voor de vruchtbare Rhônemonding maar niet minder voor de Durance die ginder hogerop door een dor en hard gebied loopt. In gedachten beklom monsieur Duca de Mont Ventoux, de reus die de felle winden dirigeert. Daarna wandelde hij door de vriendelijke Alpilles, snelde met grote woorden van de ene vervallen Lubéronburcht naar de andere, telde de ruïnes van de verlaten dorpen in de ruige Alpen (Vroeger, zei hij, maakte men veel mooiere ruïnes dan tegenwoordig). Hij evoceerde de fantasierijke Provence van Alphonse Daudet en de lyrische, patriottische Provence van Frederic Mistral. Want van alle verschillende soorten van Provences, cher ami, is La Provence littéraire een der belangrijkste. Het beeld dat de schrijvers van het land hebben gecreëerd, overschaduwt vaak de werkelijkheid, ja, vormt een andere realiteit. Hier en daar doet het land dan zijn best om op zijn literaire portret te gelijken.Tussendoor benadrukte monsieur Duca plechtig dat zijn Provence eigenlijk een oude bondgenoot van Frankrijk is. U beseft dat niet zo goed, maar de Provence is niet aangehecht en niet veroverd. De onafhankelijke Provence heeft zich zoveel eeuwen geleden bij het toenmalige koninkrijk aangesloten. Als een volwaardige partner! Dat vergeten al die Parisiens maar al te vaak! (Onder Parisiens verstond hij alle soorten van binnenlandse vreemdelingen). Tegenwoordig is die trotse Provence het toeristische gebied Nummer 1 van Frankrijk, dat zelf nog altijd het grootste toeristenland is. ¸a signifie, mon cher ami, dat het oude beeld van de meest Latijnse aller Franse landen aangetast is door de internationalisering. Er is een Provence des Touristes gegroeid en ze wordt almaar groter. Et puis...Il ya une certaine Provence qui...* * *Het is die avond laat geworden. De silhouetten van de bergen vormden een kring, als een troepje bewakers rond een oude nederzetting. De nacht bracht verfrissing in het stadje waarvan de muren nog natrilden van de warmte.Wij maakten een kleine wandeling en op het plein voor de mairie wees mijn gezel naar een verweerde vrouwenbuste op een zuil. Vous la connaisez. Cest Marianne, het zinnebeeld van de Vrijheid en dus van de Republiek. Sinds twee eeuwen staat zij zowat in al onze steden en dorpen op een centrale plek, binnen of buiten het gemeentehuis. De godin van een lekenstaat. Vaak sterk aangetast door de tand des tijds.- Ik heb ook al Mariannes gezien die recht van de beeldhouwer schijnen te komen, zei ik.- Zeker, gaf hij toe, maar let eens op: niet alle borstbeelden stellen dezelfde dame voor. Geregeld worden er nieuwe versies geproduceerd. Nu eens mag deze filmster poseren, dan weer gene modemannequin. In het dorp hiernaast hebben ze nog een Brigitte Bardot in de mairie. Iemand heeft de verschillende Mariannes geteld. Alleen al in onze Vaucluse moeten zon zeventig varianten van het nationale republikeinse symbool aanwezig zijn. Elke gemeente mag haar eigen Marianne-beeld laten maken, als zij daar zin in heeft. Er zijn plaatsen waar monsieur le maire zijn dochter heeft laten poseren, maar nog meer waar zijn maîtresse werd uitgebeeld.Voilà, mon cher ami, cest ça la France.