Advertentie
Advertentie

Humor als wapen

Deze film zal er persoonlijk voor zorgen dat de Amerikaanse president, George W. Bush, nooit herkozen wordt, schreef een journalist in Cannes over Bowling for Columbine. Een iet of wat overdreven compliment, vrezen we, maar regisseur Michael Moore zal er in elk geval blij mee zijn. Als Moore zich namelijk al heel zijn leven ergens tegen verzet, dan is het wel tegen het wereldbeeld dat Bush en de zijnen voor ogen hebben. In zijn grote doorbraakfilm Roger & Me volgde hij hardnekkig de grote baas van General Motors om hem te vragen waarom GM besloot de fabriek in Moores geboortestadje Flint (Michigan) te sluiten en duizenden gezinnen zonder inkomen te laten vallen terwijl de autoconstructeur recordwinsten opstreek. In The Big One nam hij onder meer de kinderarbeid die Nike bestelt op de korrel. Moore neemt het op voor de kleine man en klaagt in zijn films, tv-series (zoals TV Nation) en boeken (de recente bestseller Stupid White Men bijvoorbeeld) keer op keer de manier aan waarop die door politici, bedrijfsleiders en media om de tuin geleid en uitgebuit wordt. In Bowling for Columbine werpt Moore een licht op de geweld- en wapencultuur die in de Verenigde Staten jaarlijks duizenden slachtoffers maakt.Hoe komt het toch dat wij het nodig vinden zoveel wapens in huis te halen?, vraagt hij zich terecht af, en hij wijst fijntjes op mogelijke oorzaken. Bowling for Columbine is het soort film dat je tegelijk een schokkende waarheid voorschotelt en je mateloos entertaint. Ondanks of dankzij zijn wereldverbeterende ambities blijft Moore immers in hart en nieren een humorist, iemand die het niet kan laten om in de donkerste problemen een geestige kant te zien. Op zich is het verschrikkelijk dat een bank bij het openen van een nieuwe rekening een gratis geweer cadeau geeft, maar zoals Moore het vertelt, is het onweerstaanbaar grappig. Bowling for Columbine is een film die iedereen gezien moet hebben, en reden genoeg om Moore zelf een recordertje onder de neus te schuiven.Bowling for Columbine schetst een bepaald onverkwikkelijk beeld van de Verenigde Staten. Maar is het niet gemakkelijk om een hele natie over dezelfde kam te scheren?Michael Moore: Gemakkelijk is het zeker niet, want ik doe het in mijn film en ik woon er. Het is mijn land. Ik vind het gruwelijk dat ik moet zeggen wat ik in de film zeg. Maar als je alle feiten op een rijtje zet, kan je niet anders dan concluderen dat die cultuur van de angst typisch Amerikaans is. Wij hebben een klimaat gecreëerd waarin we met zijn allen doodsbang zijn dat iemand ons kwaad zal doen. De gekke buurjongen met zijn lange regenjas of de Taliban in Afghanistan of wat dan ook. We zien overal boemannen die het op ons gemunt hebben. Wanneer ons dan effectief iets overkomt, bevestigt en versterkt dat onze angst alleen maar.Valt daar nog iets tegen te beginnen?Moore: Ik weet het niet of de tendens nog gekeerd kan worden in Amerika. Het is goed mogelijk dat alle hoop al verloren is voor ons. Ik vind het verschrikkelijk om het te moeten zeggen. Ik wil ook principieel niet pessimistisch zijn. Als ik films als deze maak, is het omdat ik nog een greintje optimisme in me draag. Maar misschien zijn we al te ver gegaan. Wat ik wel weet, is dat het nog niet te laat is voor de rest van de wereld. Jullie hebben nog de tijd om die evolutie te stoppen.De Green Party van Ralph Nader blijft groeien, uw film scoort goed en uw boek is een bestseller. Wijst dat er niet op dat er toch nog hoop is, dat veel mensen met dezelfde vragen en bedenkingen zitten als u?Moore: Ja, natuurlijk is er nog hoop. Anders zou ik er ook het bijltje bij neerleggen. Ik blijf geloven dat het nog kan. Maar tegelijk probeer ik ook zo realistisch mogelijk te zijn. Bowling for Columbine was een moeilijke film om te maken. Hij heeft drie jaar van mijn leven gevergd, waarvan meer dan een jaar in de montagekamer. Er is zoveel dat ik wil aankaarten. De kijker krijgt een hoop informatie en vragen over zich heen in die twee uur. Ik wou er ook geen oeverloos lange film van maken. Eigenlijk zou geen enkele film meer dan 90 minuten mogen duren. Twee uur is echt wel de limiet voor mij. Langer dan dat kan een mens niet blijven stilzitten. Ik toch niet. (lacht)U spaart uw kritiek op het binnen- en buitenlandse beleid van de Amerikaanse regering niet. In de weken en maanden na 11 september 2001 werd zon kritiek echter alom gezien als hoogverraad. Maakte u zich daar geen zorgen om toen u aan deze film werkte?Moore: Ik heb persoonlijk meer dan eens zulke aanvallen moeten verwerken. Ik heb vorig jaar een boek geschreven, Stupid White Men and Other Sorry Excuses for the State of the Nation, met in de hoofdrol George W. Bush, en mijn uitgever Harper Collins had 50.000 exemplaren van het boek gedrukt op 10 september 2001. Die hadden de volgende dag in de winkels moeten liggen en dat is dus niet gebeurd. Daar had ik geen probleem mee, want we hadden allemaal andere dingen aan ons hoofd. Maar een maand later waren die boeken nog altijd niet verscheept. Ik vroeg hen wat er aan de hand was en ik kreeg te horen dat ik 50 procent van het boek moest herschrijven, dat ik de toon moest matigen, dat ik het hoofdstuk moest schrappen waarin ik Bush vraag of hij een zatlap, een misdadiger of een ongeletterde is. Ik liet hen weten dat ik geen letter wou veranderen, en we hebben twee maanden lang dagelijks ruzie gemaakt. Uiteindelijk kwam een bibliothecaris die censuur op het spoor en zij heeft via het internet een hele protestbeweging op gang getrokken. Op slag kreeg ik telefoon van Harper Collins: (met diepe stem) Wat heb jij aan die bibliothecarissen verteld? Waarop ik antwoordde dat ik helemaal geen bibliothecarissen kende. Maar wij krijgen haatmails van die mensen! Ik zei Hola! Dat is een terroristische groepering waar je beter geen ruzie mee maakt! (lacht) Je denkt dat die muizige mensen Shshshsh! zeggen omdat je te veel lawaai maakt, maar eigenlijk is dat gesis de stoom die uit hun oren komt. Enfin, Harper Collins was er zo door geschokt dat ze hun kar gekeerd hebben, al weigerden ze me op signeertournee te sturen. Er is toch geen kat die het boek zal kopen, zeiden ze. Maar de eerste dag waren die 50.000 exemplaren allemaal de deur uit en het is intussen al meer dan 20 keer herdrukt. Het verkoopt beter dan de Grisham- en Clancy-romans van dit moment samen. Het heeft wekenlang de bestsellerlijsten aangevoerd. Harper Collins zat er grandioos naast toen ze zeiden dat ik geen voeling had met het Amerikaanse volk. Amerika loopt helemaal niet netjes in de pas op het ritme van een We Love George W. Bush-mantra.Uw favoriete wapen is satire. Het is nochtans een genre dat steeds minder aan bod komt.Moore: Absoluut. Vooral politieke satire is in Amerika op sterven na dood. Vraag me niet hoe het zover is kunnen komen. Misschien is het omdat we onszelf tegenwoordig zo verschrikkelijk ernstig nemen en ergens onze zin voor humor kwijtgeraakt zijn. De reden waarom ik grappen maak in mijn film, is dat ik niet wil dat je gedeprimeerd de zaal verlaat. Van depressie komt enkel futloosheid. Depressieve mensen doen niets. Ik wil dat de kijker kwaad wordt en de humor helpt daarbij. Het is als een klein stoomklepje op de hogedrukketel. Ik kan me immers voorstellen dat je veel zin hebt om het uit te schreeuwen je als een film als deze bekijkt en dan heb je zon humoristische toets nodig om wat stoom af te laten. Sommige Amerikanen denken dat ik alleen maar wil schertsen of onnozel doen, dat ik het allemaal niet echt meen. Maar de beste comedymakers en satiristen waren net heel kwade mensen. Lenny Bruce, Groucho Marx, Bill Hicks, noem maar op. Woede en humor hangen nauw samen. Bowling for Columbinekomt deze week in de zalen.The Last Kiss (Lultimo bacio)Ik wou een romantisch drama op zijn Amerikaans proberen, legt de beloftevolle Italiaanse cineast Gabriele Muccino uit over zijn The Last Kiss. Als hij daarmee bedoelt dat hij een vlotte, stijlvolle en licht verteerbare film wou maken over een thema waarin we ons allemaal kunnen herkennen, dan heeft hij zijn opdracht in elk geval volbracht. The last Kiss buigt zich in het vaarwater van American Beauty en konsoorten over een van de grote kopzorgen van de moderne man (of, waarom niet, van de man in het algemeen). Op een bepaald moment in ons leven worden we namelijk onvermijdelijk geconfronteerd met het Grote Dilemma: een gezin beginnen met de partner van wie we houden en dus automatisch verzaken aan al de rest van het schoon dat daar buiten rondloopt, of eeuwig blijven jagen. Eén zaligmakende weg is er niet, beide paden hebben hun voor- en nadelen. In The Last Kiss loopt hoofdfiguur Carlo keihard met zijn hoofd tegen die muur aan. Zijn vriendin is zwanger, een trouwpartij dringt zich op en hij voelt zich in het nauw gedreven. Bovendien kampen al zijn makkers met gelijkaardige moeilijkheden, dreigt het huwelijk van zijn schoonouders op de klippen te lopen en laat een bloedmooi achttienjarig ding blijken dat ze Carlo wel ziet zitten. Wat te doen, wat te doen? In om het even welke cultuur zouden zulke problemen al aanleiding geven tot vlammende ruzies, intense confrontaties en uitbarstingen van ongebreidelde emotie, maar omdat The Last Kiss een Italiaanse film is, lopen de personages van begin tot einde op de rand van een hysterieaanval of zenuwinzinking. En toch sleurt Muccino je gewiekst zijn verhaal binnen omdat hij de situaties in zijn film niet alleen bijzonder herkenbaar maakt, maar ze ook met een welgekomen scheut gevatte humor weet te serveren.Van Gabriele MuccinoMet Stefano Accorsi, Giovanna Mezzogiorno, Marco Cocci, Pierfrancesco Favino, Giorgio Pasotti, Stefania Sandrelli, Regina Oriolo, Samenstelling: Ruben NOLLETMomenteel (en nog tot 20/11) loopt in Leuven het tweede Holebi-filmfestival. In de Studio Cinemas, het STUK en het Vlaams Filmmuseum kan je elke avond een of meer films ontdekken waarin homoseksualiteit in al haar geneugten en problemen een rol speelt. Op het programma staan bijvoorbeeld de Japanse film Hush (za 16/11 en di 19/11), Viscontis klassieker Death in Venice (di 19/11) en George Sluizers Twee vrouwen (wo 13/11). Voor meer inlichtingen: www.driekant.be/filmfestival. Op ma 18/11 begint in de UGC De Brouckère in Brussel de Netd@ys-week, een organisatie van CJP. De bedoeling is het gebruik van multimedia en internet te stimuleren bij jongeren, met als centraal thema de Europese film. De week omvat onder meer kortfilms van eigen bodem en dagelijks een Europese productie (zoals The Man Without a Past en Peeping Tom. Meer inlichtingen: 02/203 02 00 of www.cjp.be. En vandaag, wo 13/11, is het ook weer Het Grote Ongeduld, het kortfilmfestival in het Kultuurkaffe van de Brusselse VUB. Daar kunt u alle eindejaarswerken van de Belgische filmscholen gaan bewonderen. Op vr 15/11 is er ook een vertoning in het Antwerpse Filmmuseum, op di 19/11 in de Zebrazaal van het Hasseltse Begijnhof en op wo 27/11 in Film-Plateau in Gent. Meer inlichtingen: 02/609 23 26 of www.vub.ac.be/cultuur.