Japanse kunsthandel met pitHoe verzeker je een Zonnebloem ?

(tijd) - Maart 1987. Bij Christie's staat op de veilingtafel een van de zeven schilderijen die Vincent Van Gogh maakte van zijn zonnebloemen in Arles. De veilingmeester klopt af op 24,75 miljoen pond, dat is 39,9 miljoen dollar of 1,6 miljard frank. De koper, zo zou achteraf blijken, was de Japanse verzekeringsmaatschappij Yasuda. Een schok ging door de veilingzalen en de verzekeringswereld, die met één welgemikte financiële karateslag op de tatami ging. De verzekeringsmaatschappij Yasuda was jarig, 100 jaar bestond ze, en dat zou gevierd worden met iets om in de hall te hangen voor de bezoekers. Bovendien waren de Zonnebloemen (of Irissen) zo rond de stichtingsdatum van Yasuda geschilderd. De verantwoordelijke van het projekt werd op het matje geroepen bij de Japanse minister van financiën : de koop was te mediatiek geweest. De hele wereld keek naar Japan. Ondertussen zijn meer dan twee jaar voorbij, maar de slag van het veilinghamertje trilt nog na. Er zijn teorieën over gespuid, er zijn posities ingenomen door investeerders, en de hoofden zijn gedraaid naar het oosten. Verzekering Maar er is meer gebeurd. Na de slag van de Zonnebloemen hebben de verzekeringsmaatschappijen ingezien dat de inboedelverzekering, zeker van verzamelaars, een nog zeer jong broertje was. Kunstveilingzalen en galerijen werden bestormd door verzekeraars en de premies werden herzien. In zoverre zelfs dat ze op die twee jaar tijd in vele gevallen verveelvoudigden. In de veilingwereld en bij kunsthandelaars is men er dan ook van overtuigd dat Yasuda niet alleen een verjaardag op het oog had. De Zonnebloemen hebben de premie-inkomsten van Yasuda al voor minstens het bedrag dat ze aan het schilderij gaven, doen stijgen, zegt men in de sektor. Mon Bernaerts, veilingmeester in Mechelen : "We hebben nu te maken met fenomenen die vroeger ondenkbaar waren. Ik heb nu een aanbod op een te veilen schilderij. Daarvoor moet ik met mijn verzekeraar naar het huis van de eigenaar, waar zijn verzekeraar gaat kontroleren of ik genoeg verzekerd ben. Vroeger was dat onbestaande. Alle polissen zijn aangepast, en de verzekeraars zeggen me dat ze het zelf niet meer kunnen bijhouden. Bij de voorbereiding voor een veiling als deze in Tokio veranderen we de polissen om de twee dagen.' "De premies die ik betaal, zijn het driedubbele van wat we twee jaar geleden in de boeken hadden staan. De prijzen zijn ook hoger en de aangeboden kwaliteit is gestegen, maar dat is ook allemaal een gevolg van die monsterprijzen.' Een goede belegging van Yasuda dus. Op een ander vlak heeft de Japanse kunstmarkt nog het oog naar zich toe getrokken: de exuberante prijzen van de kunstwerken. De gegeerde koopwaar : franse impressionisten, Jugendstil en Art Déco. De prijzen halen een veelvoud van Westerse prijzen; "Een Gallé-vaasje in Jugendstil haalt hier misschien 60 tot 70.000 fr. en daar kun je er tussen een half miljoen en een miljoen voor geven,' zegt Bernaerts. Japan heeft in ieder geval een aantal veilinghuizen aangetrokken. Zo gaan Sotheby's en Christie's hun pogingen om te veilen in Japan hervatten. Tien jaar geleden liepen ze daar een blauwtje op. Bernaerts Een blauwtje oplopen in Japan, dat wou Mon Bernaerts niet. Hij zag ook dat de markt daar nogal wat vruchtbaarder was en plande een gezamenlijke veiling van Belgische kunst met als filozofie dat de Belgische impressionisten even kwalitatief kunnen zijn als de Franse en nog onbekend zijn. Bovendien staat de markt van Franse impressionisten vrijwel droog. Er is een kans dat naar België, tenslotte een achtertuintje van Parijs voor Japanners, wordt uitgeweken. De spekulatie neemt bovendien toe, de modernen komen ook stilaan aan de beurt. De Cobragroep bijvoorbeeld, wordt binnenkort in de hogere regionen verwacht. Wie nog een (goeie) Appel of Alechinsky heeft staan, kan die langzaamaan van zijn zolder halen. Zo evident is het echter niet, veilen in Japan. Mon Bernaerts : "Het systeem is daar helemaal anders dan hier. Zo gaan Japanse verzamelaars niet naar de veilingen, maar kopen via bemiddeling van hun galerij. Verzamelaars zijn klant bij een galerij en kopen alleen daar. De Galerijhouder reist de veilingzalen, ook de buitenlandse, af en verkoopt aan de partikulieren. Dat systeem doorbreken is een heksentoer, maar vroeg of laat moet het ervan komen.' Bernaerts vond een galerij in Tokio, de Marunouchy Gallery, die ook dat systeem wil, doorbreken en zal nu veilen in Mechelen, met een rechtstreekse lijn naar Tokio en een voortentoonstelling in Tokio. "Ze hebben dat niet graag, de galerijhouders, en globaal gezien heb je daar nu een situatie zoals die 30 jaar geleden bij ons was. Toen kwam hier ook geen partiikulier naar de veiling. Nu ligt die verhouding op 60/40 voor de galerijhouders. Op termijn kunnen de galerijhouders dat systeem niet houden, maar graag hebben ze het niet, er is veel tegenstand van de andere galerijen. Ze houden tenslotte de prijzen ook hoog onder mekaar.' Een aardig gegeven is dat de meeste galerijen van goede Europese kunst in Japan gehuisvest zijn als onderdelen van de warenhuizen, die wel een hoger kwaliteitsgehalte hebben dan de eerste de beste hypermarkten bij ons. Alleen kosten de impressionisten er ook 100 tot 500 procent duurder dan hier. Navenant zijn ook de prijzen voor de galerijen. Kunstenaars kunnen ruimte in de galerij huren, en ook veilinghuizen kunnen ruimte afhuren. Alleen is de prijs nauwelijks haalbaar voor een veiling waarin geen topwerken worden aangeboden van Franse goed in de markt liggende schilders. Een galerij huren kost al gauw 2 miljoen per dag, zonder bijkomende kosten voor de infrastruktuur.' Merkwaardige tegenstelling: de advertenties in gespecializeerde tijdschriften (met toch nog een miljoenenoplage) zijn goedkoper dan de doordeweekse kranteadvertentie hier. "Het zal wel zijn tijd duren voor je daar doorbreekt, maar de ogen van alle kunstverzamelaars zijn nu eenmaal op Japan gericht. Je kunt daar als handelaar niet aan uit dat de prijzen daar zoveel hoger liggen.'GDM >