Advertentie
Advertentie

Kartonnen kamers

Het Parijse Fondation Cartier pour lart contemporain toont in het kader van de Mois de la Photo een ijzersterke tentoonstelling met werk van de Duitser Thomas Demand. Op zeer grote kleurenfotos en twee films zien we herkenbare ruimtes nagebootst in karton. De modellen van uiteenlopende situaties - overwegend interieurs - hebben een uitgesproken artificieel karakter. Stoelen, tafels, allerhande objecten en zelfs vloeren en wanden werden minutieus nagemaakt en met een grote camera geregistreerd. Demand wil daarmee geen trompe-lil creëren, zijn fotos zijn registraties van geciteerde plaatsen. Ceci nest pas une espace.Thomas Demand werd in 1964 in München geboren. Hij was beeldhouwer van opleiding. Hij studeerde aan prestigieuze scholen zoals de Kunstacademie in Düsseldorf, het Goldsmiths College in Londen en aan de Rijksacademie in Amsterdam. Aanvankelijk maakte Demand papieren sculpturen en gebruikte hij de fotografie om zijn efemere werken te registreren. Pas later kreeg de fotografie een cruciale rol in zijn werkproces. Waar de papieren modellen van gebouwen en interieurs al een verwijzing naar de originele plaatsen zijn, is de foto op haar beurt een stap verder in het artistieke reconstructieproces. Thomas Demand gaat op zoek naar de ziel van de plaatsten die hij kopieert. Hij stileert herkenbare situaties en typisch 20ste-eeuwse architectuur tot alleen een kartonnen omhulsel overblijft, een soort holle mal. Hij baseert zich daarbij vaak op fotomateriaal dat hij her en der aantreft. Zo is er een opname te zien van de binnenkant van een schuur, nagemaakt van een foto van het atelier van Jackson Pollock (Scheune, 1997, 183 x 254 cm). Het is een donkere ruimte in tegenlicht gefotografeerd. Licht valt binnen door twee vensters en langs spleten en kieren tussen de houten constructie van de schuur. Het is precies de gelaagdheid die Demands werk uniek maakt: een kunsthistorisch beladen beeld uit een magazine wordt een levensgrote maquette en vervolgens nogmaals gekopieerd tot imposant fotobeeld. Een andere foto toont een sterrenhemel (Konstellation, 2000, 130 x 180 cm). De illusie wordt gewekt door eenvoudigweg gaatjes te prikken in een stuk donker papier en het langs achter te belichten. Op de foto, die speciaal voor deze tentoonstelling werd gemaakt, zien we het firmament zoals dat er binnen 300 jaar, op 23 november 2300, in Parijs zal uitzien. Thomas Demand schakelt daarmee het hier en nu van de foto uit en maakt een beeld dat uit de toekomst lijkt te komen. Net zoals David Hockney in zijn kubistische fotocollages het aspect tijd en ruimte (waaraan de fotografie zo strikt onderworpen lijkt te zijn) omkeert, haalt Thomas Demand op zijn beurt een van de pijlers van het fotobeeld onderuit. Het is geen toeval dat zowel Hockney als Demand van opleiding geen fotograaf zijn en het medium van buitenaf en uit een nieuwe context benaderen. Demands sterrenhemel is bovendien een knipoog naar de sterrenfotos van landgenoot en fotograaf Thomas Ruff. Ruff maakte deze beelden als reactie op het gewicht van leermeesters Bernd en Hilla Becher die vaak wezen op de waarde van het auteurschap van de fotograaf. Ruff leende de sterrenbeelden van observatoria en fotografeerde zelf dus niet. Demand, die ook les volgde bij de Bechers, reconstrueert Ruffs antwoord. Thomas Demand houdt een spiegel voor een spiegel en creëert daarmee een eindeloze diepte van referenties waaraan je natuurlijk een gevoel van artistieke inteelt kunt overhouden. Toch blijven de fotos ook zonder knipogen, referenties en uitklapsystemen bijzonder overtuigend in hun visuele autonomie.Het werk Copyshop (1999), dat drie meter breed is, toont een saaie kantoorruimte met daarin een batterij kopieerapparaten. TL-verlichting belicht de ruimte, kartonnen dozen en pakken papier staan klaar om de machines aan te vullen. Onmiddellijk word je het artificiële gewaar en tegelijkertijd ontstaat er een grote herkenning. Het is duidelijk dat we met een reconstructie te maken hebben, een verwijzing naar een werkelijke ruimte. We zien dat de kopieerapparaten uit karton vervaardigd zijn, maar hebben geen enkele houvast op welke schaal. De foto toont het model levensgroot terwijl de maquette net zo goed piepklein als op ware grootte zou kunnen zijn gemaakt. De fysieke verwarring die hierdoor ontstaat, is aangrijpend en doet denken aan de interieurfotos van Lynne Cohen. Cohen vindt haar beelden in tegenstelling tot Demand in de werkelijkheid, maar de lichamelijke vervreemding en het installatiegehalte van de gevonden plaatsen hebben een opvallende overeenkomst. De werkelijke ersatz van Demand ligt zeer dicht bij de artificiële werkelijkheid van Cohen. Verder zijn er nog twee films te zien. Een ervan (Escalator, 2000) lijkt precies op de fotos in de tentoonstelling omdat het beeld dezelfde afmetingen heeft en langs achter op het scherm geprojecteerd wordt. Het beeld is statisch en toont twee roltrappen. Net zoals in de fotos betreft het ook hier een maquette. Het aspect van de beweging wordt subtiel toegevoegd: de ene roltrap gaat naar boven, de andere naar beneden. De film is in een lus gemonteerd waardoor de beweging even eindeloos als zinloos verloopt. In de andere film maken we een onophoudelijk ritje door een tunnel. Voor dit werk maakte Demand een kartonnen tunnel van 32 meter lang en liet er een telegeleide camera doorrijden.Thomas Demand neemt een unieke positie in de actuele fotografie in. Gevormd in een omgeving van onderkoeld Duits realisme, voegt de beeldhouwer zijn sculpturen aan de fotorealiteit toe. Het resulteert in een hyperrealistische wereld die zich als een decor laat lezen. De beelden van Thomas Demand zijn zorgvuldige kaartenhuisjes rechtgehouden door de fotografie. BDThomas Demand, tot 4 februari 2001 in het Fondationpour lart contemporain,Boulevard Raspail 261, Parijs.Open van 12 tot 20 uur,toegang: 30 Fr.fr. Website: http://www.fondation.cartier.fr