Kikkers overleven vulkaanuitbarsting

65 miljoen jaar geleden ging plots het licht uit op aarde. Mexico werd getroffen door een meteorietinslag. In India vond de grootste vulkaanuitbarsting in 200 miljoen jaar plaats. Het Indiase subcontinent werd bedekt met 2 miljoen kubieke kilometer lava. De gassen die vrijkwamen, leidden waarschijnlijk tot het uitsterven van de dinosauriërs. Tot nog toe werd aangenomen dat, zeker op het Indiase subcontinent, het meeste leven verdween.Dat is niet het geval, blijkt uit een doctoraatsstudie van Franky Bossuyt, verbonden aan de VUB. Samen met promotor Michel Milinkovitch van de ULB vergeleek hij het genetische materiaal van kikkers uit India met dat van kikkers uit Madagaskar. Uit dat onderzoek blijkt duidelijk dat de kikkers van Madagaskar 88 miljoen jaar geleden een voorouder deelden met de Aziatische boomkikkers.Indien alle kikkers in India door de vulkaanuitbarsting zouden uitgestorven zijn, zou deze verwantschap erg onwaarschijnlijk zijn geweest. Bossuyt gaat er vanuit dat de kikkers de ramp hebben overleefd op de rand van het Indiase subcontinent en op plaatsen die niet door het vulkanisme werden getroffen. Tussen de uitbarstingen moeten zich kleine meren en moerassen gevormd hebben op de gekoelde lava, zodat kikkers de kans kregen dit gebied te herkoloniseren. Dat zou ook verklaren waarom er in India zoveel endemische soorten voorkomen.De ophefmakende besluiten verschijnen vandaag in het bekende wetenschappelijke tijdschrift Science. De twee auteurs onderzochten aan de VUB en in het laboratorium van Gosselies het genetische materiaal van 32 kikkers. Zij bestudeerden kikkers uit India, Sri Lanka en Madagaskar, maar ook uit Europa om eventuele migratie vast te stellen. Zij onderzochten van elke kikker zowat 3.000 basenparen. De resultaten werden vergeleken om verwantschappen en evoluties te ontdekken.Dit vergelijkend genetisch onderzoek leidde al tot twee ophefmakende resultaten. Vorig jaar publiceerden beide auteurs een bijdrage in Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) uit de VS. In die bijdrage poneren ze de stelling dat diverse soorten tot bijna identieke exemplaren kunnen evolueren zonder direct genetisch verwant te zijn. Dit gebeurt door een identieke aanpassing van elke soort aan zijn omgeving.Dat de twee auteurs kikkers uit India vergeleken met die van Madagaskar, is vrij logisch. Honderden miljoenen jaren geleden was er slechts één continent, Pangea. 130 miljoen jaar geleden scheurde van het zuidelijke deel een stuk af, dat het huidige Madagaskar, India, Sri lanka en de Seychellen omvat. Op dat ogenblik bestonden de kikkers al, die ongestoord leefden op dit subcontinent. 42 miljoen jaar later scheurde Madagaskar zich af van dit subcontinent. Madagaskar bleef voor de Afrikaanse kust en India schoof door de continentendrift op tot tegen het Aziatische subcontinent. Uit die botsing tussen India en Azië ontstond de Himalaya-bergketen.Omdat Madagaskar en India ooit één continent vormden, kunnen er ook gemeenschappelijke voorouders bestaan hebben, waar de kikkers in beide gebieden van afstammen. Uit het genetische onderzoek blijkt nu dat hun gemeenschappelijke voorouders moeten hebben bestaan tot 88 miljoen jaar geleden. Indirect blijkt hier dan uit dat de kikkers de enorme vulkaanuitbarsting op India hebben overleefd. De gevolgen van doe vulkaanuitbarsting zijn trouwens nog altijd duidelijk zichtbaar rond de Indiase stad Mumbai (Bombay). De basaltgronden staan bekend als de Deccan Traps. De eruptie van 2 miljoen kubieke kilometer komt overeen met de volledige bedekking van een land als Frankrijk met 4 kilometer lava.Ook het eerste resultaat uit het vergelijkende DNA-onderzoek, namelijk dat soorten die weinig met elkaar gemeen hebben toch uitgroeien tot uiterlijk bijna identieke exemplaren, is in vele opzichten opmerkelijk. Bossuyt wil hieruit geen directe besluiten trekken over de afstamming van de mens. Wel wordt duidelijk dat de natuur regelmatig op dezelfde manier selecteert om de soorten de kans te bieden te overleven. Men zou op basis van deze bevinding kunnen zeggen dat de afstamming van de huidige mens (homo sapiens sapiens) enkel bepalen op basis van schedels en dijbenen, zoals nu hoofdzakelijk gebeurt, een onvoldoende bewijsvoering is, omdat die evolutie meer door de directe omgeving gedicteerd kan worden.Franky Bossuyt is 33 jaar. Hij studeerde eerst af als industrieel ingenier, afdeling brouwerij en gistingsbedrijven. Hij werkte nadien drie jaar in een brouwerij. Dan startte hij aan de VUB met de studies biologie. Drie jaar geleden kreeg hij een beurs van het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek Vlaanderen (FWO) om te doctoreren. Het gebeurt zelden dat Belgische doctoraatstudenten de resultaten van hun proefschrift in Science publiceren. VDB