kolom

Macht en wellustWoensdag 28 februariArte, 21u45:LIncoronazione di PoppeaArte zendt integraal deze opera in een proloog en drie bedrijven van Claudio Monteverdi uit vanop het Festival van Aix-en-Provence. Een rechtstreekse uitzending in juli vorig jaar viel letterlijk in het water. Klaus Michael Grüber regisseert en Marc Minkowski dirigeert zijn Musiciens du Louvre in een selecte schare solisten waaronder Anne Sofie von Otter als Nero en Mireille Delunsch als Poppea. Poppea wil tot elke prijs keizerin van Rome worden. Daarvoor moet ze Nero huwen, de wispelturige despoot die gehuwd is met Octavia, de dochter van de vorige keizer. Poppeas minnaar Otho, die aarzelt tussen liefde en haat, wil op aanstoken van Octavia Poppea vermoorden. Maar die weet Nero tijdens twee sensuele liefdesscènes te verleiden.De regie van Klaus Michael Grüber weet op magische manier zin te geven aan de vele meanders van dit sombere verhaal over macht en wellust. En Marc Minkowski gebruikt voor zijn versie van Monteverdis opera elementen uit zowel de Napolitaanse als Venetiaanse versie van de partituur en integreert enkele symfonieën van Monteverdis tijdgenoot Biagio Marini.Panama-L!nkVrijdag 2 maartCanvas, 22u15:L!nkOok in L!nk, het Culturele magazine van Canvas, gepresenteerd door Fien Sabbe komt Panamarenko, Vlaanderens bekendste kunstenaar-uitvinder aan het woord. De kunstenaar vertelt over zijn vliegende schotels, duikboten en andere ontwerpen. Verder in L!nk: de film Traffic van Steven Soderbergh heeft maar liefst vier oscarnominaties behaald. Vlaanderen is in de ban van een fenomenale folkrevival. Door oude melodieën te kruiden met invloeden uit alle windstreken, slaagt de groep Ambrozijn erin jong en oud te verbazen en te vermurwen. Naradie is de titel van hun tweede cd. Het Museum voor Sierkunst in Gent biedt een overzicht van Honderd jaar vormgeving in Vlaanderen. Vijf weken lang besteedt L!nk aandacht aan de genomineerden van de Gouden Uil. Kurt Vandemaele interviewt de verschillende auteurs. Na Jeroen Brouwers vorige week is het nu aan Josse de Pauw en zijn boek Werk. Fien Sabbe selecteert ook nog wat agendatips en geeft een cultureel cadeau weg.Saul à la manière de JacobsZaterdag 3 maartKlara, 19u10:Scala : Saul van HandelIn de diepste van een morele crisis creëerde componist G.F. Handel een nieuw muzikaal genre. Daarin oversteeg hij zowel de zwakheden van de ter ziele gegane opera seria als het traditionele religieuze oratorium. Saul groeide uit tot een ambitieus dramatisch werk, dat de persoonlijke tragiek van de personages op het voorplan haalt. Na zijn fenomenale Agrippina vorig jaar in de Munt presenteert Klara een nieuwe (concertante) Handel-productie van René Jacobs. Hij dirigeert Concerto Köln en het Collegium Vocale. Het concert werd gecapteerd op 27 februari in het het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten. Met Franz-Josef Selig, Saul; Andreas Scholl, David; Camilla Tilling, Michal; Rosemary Joshua, Merab; Richard Croft, Jonathan; Philip Ens, Samuel; Concerto Köln en Collegium Vocale onder leiding van René Jacobs. En op Klara met deskundige commentaar van Gudrun de Geyter. MeedogenloosZaterdag 3 maartBBC 2, 20u05:Omnibus - Stanley SpencerOok op de BBC worden cultuurprogrammas schaars. Maar af en toe pakt men er toch nog mee uit, zoals met dit portret - in de voortreffelijke Omnibus-reeks - van de Britse schilder Stanley Spencer (1891-1959). Wie ooit de Tate Gallery - nu Tate Britain - bezocht, kan moeilijk naast een van Spencer belangrijkste werken gekeken hebben: het dubbele naaktportret The Artist and his Second Wife uit 1937. Het werk is in zijn niets ontziende, illusieloze weergave van de naakte lichamen van beide echtelingen een fraai voorbeeld van realisme uit de jaren dertig. En een voorloper van wat moderne kunstenaars als Lucian Freud veel later in hetzelfde genre brachten.Het grootste deel van Stanley Spencers werk refereert naar bijbelse motieven (waarbij hij vaak echter moderne elementen gebruikt), heeft een surrealistische inslag en een sterk satirische inslag. Spencer maakte vaak werk waarin de absurditeit van het menselijk gedrag centraal stond.Van Weimar naar ChicagoZaterdag 3 maartArte, 20u15:Architectures - Le Bauhaus de DessauEen must voor architectuurliefhebbers: Arte zendt elke zaterdag om 20u15 19 uitzendingen van de reeks Architectures uit en dit tussen 3 maart en 7 juli. De helft van die uitzendingen zijn nieuw. Zo ook het eerste filmpje van een half uur dat Arte deze week uitzendt over het beroemde Bauhaus.Het Staatliches Bauhaus voor design, architectuur en toegepaste kunsten bestond van 1919 tot 1933. Het was gevestigd in Weimar tot 1925, in Dessau tot 1932 en in Berlijn tijdens de laatste maanden van zijn bestaan. Het Bauhaus ontstond toen architect Walter Gropius twee kunstscholen verenigde: de Academie voor Schone Kunsten van Weimar en de school voor kunsten en ambachten (waar Henry van de Velde tot de Eerste Wereldoorlog les had gegeven). In het Bauhaus werden alle kunsten en ambachten onderwezen die een relatie hadden met de moeder van alle kunsten, de architectuur. De studenten werd zowel kunst als ambacht aangeleerd in een poging om de scheiding tussen beide op te heffen. Gropius legde daarbij de nadruk op massaproductie en insisteerde op het ontwerpen en produceren van functionele en esthetische objecten voor de massa en niet van luxeobjecten voor een rijke elite.Voor de studenten toegelaten werden tot het Bauhaus moesten ze een inleidende cursus van zes maanden volgen die afwisselend gedoceerd werd door Johannes Itten, Josef Albers, en László Moholy-Nagy. De eigenlijke workshops - hout, metaal, keramiek, glas, fresco, weven, typografie en decorbouw - werden gedoceerd door een kunstenaar die de nadruk legde op de theorie en een ambachtsman die de technieken aanleerden. Na het volgen van een workshop van drie jaar kreeg de student een diploma.Leraars aan het Baujaus waren ondermeer Paul Klee, Wassily Kandinsky, Lyonel Feininger, en Oskar Schlemmer. Gropius nam ontslag in 1928. Ludwig Mies van der Rohe werd later directeur tot de Nazis in 1933 de school sloten. Moholy-Nagy stichtte The New Bauhaus (later the Institute of Design) in Chicago in 1937, Gropius werd voorzitter van de Harvard School of Architecture. Mies van der Rohe trok ook naar Chicago en werd hoofd van het architectuurdepartement van het Armour Institute, later the Illinois Institute of Technology. Het is dan ook in the windy city aan Lake Michigan dat de belangrijkste architecturale nalatenschap van het Bauhaus te bewonderen is.KlankoudjesZaterdag 3 maartArte, 0u15:Music Planet: Sonic YouthTer gelegenheid van hun twintigjarig bestaan zendt Arte in het programma Music Planet een portret uit van de New Yorkse group Sonic Youth. Deze cultgroep beweegt zich tussen rock, avant-garde en plastische kunsten en heeft zich in de twintig jaar constant weten te vernieuwen. Zij zijn de onbetwiste leiders van de New Yorkse alternatieve scene en hebben samengewerkt met experimentele musici als Glenn Branca, de componist van heuse symfonieën voor elektrische gitaar. Sonic Youth begon als het boegbeeld van de No Wave-beweging: een postpunk, post-New Wave- stijl waarin dissonanten, gedreun en agressieve klanken centraal stonden. De groep slaagde er in zijn lange carrière steeds beter in - vaak mooie - melodieën te laten opklinken uit de schijnbare instrumentale chaos die ze creëerden. Ze maken een soort auditief equivalent van een roman van William Burroughs. Het album Daydream Nation uit 1988 maakte hen tot een van de meest invloedrijke gitaarbands van de jaren tachtig. Begin jaren negentig maakten zij een Europese tournee met in het voorprogramma een toen weinig bekend trio: Nirvana.Vandaag wordt Sonic Youth gevierd met een tentoonstelling in Soho in New York waarop affiches, fanzines en platencovers van de groep getoond worden. Sonic Youth heeft zich altijd geïnteresseerd voor de relaties tussen popmuziek en plastische kunsten en heeft diverse projecten in verband daarmee opgezet. In het programma kan u kijken naar kortfilms die door de groep gedraaid zijn met de hulp van vrienden regisseurs en kunstenaars en die een welkom alternatief vormen voor de clichés van de doordeweekse popvideo.Eén joods geheugenZondag 4 maart,Klara, 12u06:Rondas: het joods-Europese geheugenAl enkele decennia zijn beide Brusselse (en Nederlandstalige) juristen Micheline en Nathan Weinstock bezig met het verzamelen en uitgeven van twee soorten joods-Europese getuigenissen: over de joodse arbeiderswereld rond de eeuwwisseling, met zijn stakingen en bewustwording en marxiserende tendenzen. En anderzijds over de vernietiging van het Poolse jodendom in de shtettl. De Weinstocks geven hun boeken uit in Zwitserland, en worden lovend besproken in Parijs. Jean Pierre Rondas vindt dat Antwerpen en Brussel tenminste een gesprek aan hen zijn verschuldigd.Revolutionair toneelschrijverZondag 4 maartKlara, 20u:Prisma - Georg Büchner. Tussen het barokke treurspel en Bertold Brecht is er wellicht slechts één Duits auteur met wereldfaam: de revolutionaire arts Georg Büchner, die in 1837 op 24-jarige leeftijd stierf. Het heeft tot de 20e eeuw moeten duren voor hij zijn verdiende erkenning kreeg, voornamelijk vanwege de expressionisten. Zijn sociale standpunten kondigden de leer van Marx aan, die 5 jaar jonger was. Het NTG speelt momenteel Büchners Lustspiel Leonce en Lena, het Zuidelijk Toneel Woyzeck. Inmiddels verschenen ook zijn brieven voor het eerst in het Nederlands. In Prisma wordt er gepraat over zijn theaterwerk, over zijn bloedstollende novelle Lenz, over de politieke context van het vroeg-19de-eeuwse Europa en over Büchners enorme invloed, die tot vandaag voelbaar is.Georg Büchner werd op 17 oktober 1813 in Goddelau, in het Duitse Hesse-Darmstadt geboren. Hij was de zoon van een legerdokter en studeerde aan de universiteiten van Straatsburg en Giessen. Geïnspireerd door de Parijse opstand van 1830 publiceerde Büchner een pamflet waarin hij opriep tot een politieke en economische revolutie. Hij ontsnapte aan de politie door naar Straatsburg te vluchten. In 1836 werd hij docent natuurwetenschappen aan de universiteit van Zürich. Het volgende jaar bezweek hij er aan tyfus.Büchner schreef drie toneelstukken die beïnvloed werden door Shakespeare en de Duitse Sturm und Drang-beweging, en vooral dan Jakob Michael Lenz (1751-1792) aan wie hij de prachtige novelle Lenz wijdde. Büchners eerste stuk Dantons Tod (1835) is een pessimistisch stuk met als achtergrond de Franse revolutie. De protagonist ervan, de revolutionair Danton, wordt getoond als een man die zwaar lijdt onder het bloedvergieten dat hij zelf heeft helpen ontketenen. Leonce und Lena (1836) is een satire op het mistige romantische denken. Het onafgewerkt gebleven Woyzeck, dat in 1879 postuum werd gepubliceerd, is een sociaal drama waarin de armen en verdrukten centraal staan. Het diende als basis voor Alban Bergs gelijknamige opera uit 1925.Het merendeel van Büchners oeuvre verscheen slechts na zijn dood. Dantons Tod werd slechts in 1902 voor het eerst opgevoerd. In inhoud en vorm waren Büchners stukken zijn tijd ver vooruit. In de korte en abrupte scènes wordt naturalisme gepaard aan visionaire kracht. Büchner had grote invloed op het Expressionistische theater na de Eerste Wereldoorlog en wordt nu gezien als een van de allergrootste namen uit het Duitse theater.Tedere komiekDinsdag 6 maartArte, 21u30:Thema-avond: Bourvil, le rire tendreNauwelijks 53 was de Franse komiek Bourvil toen hij in 1970 overleed. Toch blijft deze acteur, die af en toe ook in niet-humoristische rollen wist te schitteren, een van de tedere boegbeelden van de niet altijd even fijnzinnige Franse komedie. Arte wijdt een thema-avond aan deze schijnbaar zo onhandige komiek. De avond begint met de Belgische documentaire Sur les Traces de Bourvil. Daarin wordt de carrière van André Raimbourg (1917-1970), de man die als Bourvil heel Frankrijk aan het lachen zou brengen, op de voet gevolgd. Zijn jeugd in het Normandische Bourville, de militaire dienst, zijn debuut in het cabaret en op de radio, zijn eerste films en operettes, het theater en de chansons, de succesfilms van Gérard Oury: le Corniaud en La Grande Vadrouille (dat Nederland 1 op zaterdag om 23u34 uitzendt). Archiefbeelden tonen Bourvil op sleutelmomenten uit zijn carrière. Vrienden als Annie Cordy en Georges Brassens vertellen over hem en wij krijgen fragmenten uit zijn beste chansons.Om 23u05 volgt de zwarte komedie Un drôle de Paroissien van Jean-Pierre Mocky uit 1963. Bourvil speelt Georges Lachesnaye, een telg uit een burgerfamilie die in zijn leven nooit gewerkt heeft. Maar de financiële toestand van de familie is dramatisch: ze dreigen hun appartement aan de prestigieuze Place des Vosges in Parijs te verliezen. Als vroom man trekt Georges naar de kerk op zoek naar een teken van God. In de stilte van de kerk hoort hij plots een geldstuk rinkelen: een vrouw heeft een muntstuk in een offerblok gestoken. Plots weet Georges waar zijn roeping ligt.Samenstelling: Marc HOLTHOF