kolom

Een grootindustrieel van de muziekWoensdag 26 septemberArte, 21u45:Paul Sacher, portrait du mecèneen musicienDirigent Paul Sacher (Basel, 1906-1999) had genoegen kunnen nemen met een mooie carrière als dirigent, en als zakenman kunnen genieten van zijn immense fortuin. Hij was immers getrouwd met Maja Hoffmann-Stehlin, de erfgename van de befaamde Zwitserse farmaceuticagroep Hoffmann-La Roche. Maar Paul Sacher wou meer en groeide uit tot de belangrijkste muzikale mecenas uit de 20st eeuw. Hij bestelde nieuwe werken, speelde ze zelf of liet ze spelen, ontdekte en steunde nieuwe talenten, richtte orkesten en een conservatorium op, bouwde een tempel voor de muziek van de 20ste eeuw. Reeds in 1926 stichtte de jonge Sacher het kamerorkest van Basel en twee jaar later het kamerkoor van Basel. Later volgde het Collegium Musicum Zürich. Hij bestelde meer dan 300 werken voor de orkesten en koren die hij leidde. En niet van de minste: vele ervan zijn klassiekers geworden. Zo de Muziek voor strijkers, percussie en celesta (1930), de Sonate voor twee piano's et percussie (1937) et het Divertimento voor strijkers (1938) van Béla Bartók, de Métamorphosen van Richard Strauss (1946), de tweede en vierde symfonie van Arthur Honegger, en verder werk van Igor Stravinski, Pierre Boulez, Benjamin Britten, Henri Dutilleux, Hans Werner Henze, Paul Hindemith, Witold Lutoslawski, Gian Francesco Malipiero, Bohuslav Martinu, en Frank Martin. In 1986 richtte hij de Paul Sacher-stichting op die de manuscripten van Stravinski, Webern, Honegger, Boulez, enzovoort, verzamelt. Als een mens door een gelukkig toeval over geld beschikt, dan moet hij beseffen dat hem dat geleend is en dat hij er iets moet mee doen. Men moet die rijkdom rechtvaardigen door zijn leven, zijn houding, door wat men doet, stelde hij.Meester van de klankkleurWoensdag 26 septemberArte, 22u50Sur Incises van Pierre BoulezEén van de componisten die door mecenas Paul Sacher gesteund werd, was Pierre Boulez. Arte zendt een registratie uit van diens Sur Incises, een werk opgedragen aan Sacher. Zoals zo vaak bij Boulez, is het de herwerking van een eerder stuk. Incises was een pianostuk uit 1994. Sur Incises werd gecreëerd in Edinburg in 1998. De bezetting is voor drie pianos, drie percussionisten en drie harpen. Boulez toont zich opnieuw een virtuoos meester van de klankkleur. Hij dirigeert zelf deze uitvoering door leden van het Ensemble Intercontemporain. Een twijfelende beeldhouwerWoensdag 26 septemberArte, 23u30:Giacometti, d'argile et de feuOp 10 oktober is het precies een eeuw geleden dat de Zwitserse beeldhouwer Albert Giacometti geboren werd. Ter gelegenheid van die verjaardag zendt Arte een portret van hem uit. Giacometti was zijn leven lang een twijfelaar die afwisselend geplaagd werd door angstbuien of vlagen van euforie. Tijdens zijn carrière behandelde hij vaak het existentiële thema van de wandelende mens. De silhouet-achtige figuren die hij maakte, symboliseerden de eeuwige zoektocht naar een stukje waarheid. Giacometti bracht een revolutie in de beeldhouwkunst teweeg. Het menselijke figuur werd door hem teruggebracht tot zijn simpelste vormen, aanleunend bij de abstractie. Giacometti creëerde een soort van absolute afstandelijkheid tot deze figuren die op magische wijze lijken te vergroten als men ze nadert. Alles wat ik maak is vluchtig en duurt slechts zolang als een zonsopgang, een ogenblik van droefheid, een eendagsvlieg, opvliegend zand, treurde deze eeuwige twijfelaar. De documentaire die Arte uitzendt, is gemaakt in Bergell waar Giacometti tot zijn dood een atelier had, in Parijs waar hij veertig jaar lang leefde, en in New York waarheen zijn laatste reis hem bracht. Zijn 94-jarige broer Bruno getuigt over minder bekende aspecten van het leven van de kunstenaar. En fragmenten van documentaires uit de jaren 50 en 60 tonen Giacometti aan het werk. Texanen in KikkerlandWoensdag 26 septemberNederland 3, 23u55:Lala da Musica - The GourdsHet VPRO-programma Lola da Musica brengt een portret van de Amerikaanse rootsrockband The Gourds, die in oktober jongstleden een week door Nederland toerde. Op dat moment bereikte de groep rond de songsschrijvers en tegenpolen Kevin Russell en Jimmy Smith met zijn kleurrijke vierde plaat Bolsa de Agua net de eerste plaats in de Moordlijst. Tijdens hun bezoek aan Nederland verbleven de vijf Texanen in een bungalowpark in Scherpenzeel. Van daaruit trokken ze dagelijks met hun witte tourbusje het land in voor optredens. Via beelden van diverse concerten, een uitgebreide blik achter de schermen, her en der vertolkte akoestische songs en in het bijzonder de ter plekke geschreven observaties en gedichten van Kevin Russell ontstaat zowel een persoonlijk portret van een bijzondere band als een opvallende kijk op Nederland, ons eigen kikkerlandje zoals de VPRO het omschrijft.Een legendarisch fototoestelZaterdag 29 septemberArte, 20u15:Design - le LeicaArte zendt een design-reeks uit waarin cultobjecten uit de 20ste eeuw als de Vespa, de Swatch en de ligstoel aan bod komen. In elke episode wordt een innoverend object gepresenteerd dat de spiegel van zijn tijd is. Met behulp van archiefbeelden, filmfragmenten en muziek wordt zo een heel eigen beeld geschetst van het leven in de voorbije 20ste eeuw. De reeks start met een nieuwe, niet eerder uitgezonden, aflevering: die rond een magisch fototoestel: de Leica.De Leica is een van de objecten uit de 20ste eeuw met de langste levensduur. Het toestel werd in 1914 ontworpen door de Duitse ingenieur Oskar Barnack in opdracht van de Leitzfabriek in Wetzlar. Barnack had al in 1905 het - toen revolutionaire - idee om het formaat van de negatieven te verkleinen en fotos achteraf te vergroten. Hij ging voor Leitz werken en ontwikkelde er de eerste kleinbeeldcamera ter wereld: de oer-Leica. De eerste fotos ermee werden gemaakt in 1914. Het duurde door de oorlogsomstandigheden en de erop volgende economische crisis tot 1924 voor het toestel in serie geproduceerd werd. Het geniale, handige en voor die tijd bijzonder kleine toestel stond mee aan de wieg van de fotojournalistiek van de jaren 20 en veranderde zo letterlijk onze blik op de wereld. Beroemde fotografen als Henri Cartier-Bresson, Herbert List, Jeanloup Sieff of Sebastiao Salgado gebruikten en gebruiken Leicas. Oude Leicas - zoals uit de O-serie - zijn vandaag fortuinen waard. Toch is het toestel in meer dan 85 jaar slechts weinig van uitzicht veranderd.De plankenkoortsvan OthelloZaterdag 29 septemberCanvas, 23u:Plankenkoorts - Hoogtepunten uitOthelloDeze maand herdenkt Plankenkoorts de honderdste verjaardag van het overlijden van Giuseppe Verdi (1813 - 1901). In het derde deel uit de reeks kunnen wij kijken naar hoogtepunten uit zijn opera Othello. Ik verkies Shakespeare boven alle toneelschrijvers, de Grieken inbegrepen, schreef Verdi. Tot driemaal toe bewerkte hij de toneelstukken van de geniale dramaturg voor de opera: Macbeth (1847), Othello (1887) en Falstaff (1893). Othello is een drama over jaloezie en manipulatie, maar ook over de onvoorwaardelijke liefde die - vergiftigd door geraffineerde boosaardigheid - ontaardt in een passionele moord. Plankenkoorts brengt de hoogtepunten uit deze meesterlijke opera in een productie van de Muntschouwburg. De regie is van Willy Decker. Antonio Pappano dirigeert en in de hoofdrollen schitteren Sergei Naida (Otello), Tom Fox (Jago) en Susan Chillcott (Desdemona).In het spoor van KuifjeZondag 30 septemberArte, 20u45:Thema - Sur les traces de Tintin Ook Arte heeft aandacht voor de Kuifje, alias Tintin. Generaties lezers droomden dankzij hem van het Amazonewoud en Tibet, van Kongo en een maanreis. Na de film Les Tribulation dun Chinois en Chine met Jean-Paul Belmondo (niet gebaseerd op Hergé maar op Jules Verne) zendt Arte om 22u35 de recente documentaire Tintin, le voyageur du siecle uit. De maker ervan, Claude Haim, trok in het spoor van Kuifje door de wereld en toont ons aan de hand van nieuwe en archiefbeelden en de strips hoe Hergé de werkelijkheid in zijn strips weergaf. De documentaire bestaat uit een twaalftal sequensen die telkens refereren naar een Kuifje-album en naar een land. In het spoor van Kuifje en Bobbie maken wij een reis door Kongo, Peru, Joegoslavië, China en Nepal. Beelden van het land worden geconfronteerd met de platen uit het album en archiefbeelden uit de tijd toen Hergé ze maakte. Maker Claude Haim heeft getracht zich het positieve wereldbeeld van Kuifje eigen te maken en toont de mensen in de verschillende landen in hun dagdagelijkse bezigheden.Kongo, het land waar Kuifje tot een echte held uitgroeide, is erg veranderd. Op één ding na: de formidabele wil van de bevolking om ondanks oorlog en ellende van het leven te genieten. Chicago is niet langer de hoofdstad van de misdaad zoals in Kuifje in Amerika, maar het behoudt een slechte reputatie als een stad met een sterke rassenscheiding. In De Blauwe Lotus toonde Hergé de Japanse inval in China. Vandaag is China zelf een land van building van glas en staal. In De scepter van Ottokar waagt Kuifje zich - op de vooravond van de Tweede Wereldoorlog - in een denkbeeldig Midden-Europees land dat herinnert aan het Joegoslavië van vandaag. Na de oliesjeiks van Het Zwarte Goud en andere albums trekt Kuifje in De Zonnetempel naar het land van de incas, om vervolgens naar de maan te trekken, de ultieme droom van de toenmalige toerist. Het avontuur eindigt in Tibet waar hij op zoek gaat naar de verschrikkelijke sneeuwman. Slechts in het laatste, postume album, Kuifje en de Picaros klinkt iets van ontgoocheling door. Kuifje, de dappere reporter, lijkt er aan te voelen dat de vooruitgangsgedachte - hét grote idee van de twintigste eeuw waar hij als geen andere stripfiguur de belichaming van is - geen einde heeft kunnen maken aan het menselijke leed.Een nuchtere kunstenaarZondag 30 September 2001Nederland 3, 23u35:Bonanza - Michael Raedecker De VPRO zendt enkele afleveringen van het uitstekende cultuurprogramma Bonanza opnieuw uit. Zo kunt u deze week kijken naar een programma dat werd uitgezonden op 2 januari jl. Het onderwerp ervan is een van de meest besproken Nederlandse kunstenaars van de laatste tijd: Michael Raedecker (37), voormalig modeontwerper, tegenwoordig kunstschilder, maar ook in zijn schilderijen nog regelmatig in de weer met naald en draad.Raedecker was dit najaar één van de vier genomineerden voor de prestigieuze Britse Turner Prize. Zijn werk wordt door verzamelaars als Charles Saatchi fel begeerd. Hij exposeert in de beste musea en galerijen van Europa. Vier jaar geleden, toen fotograaf Michiel van Nieuwkerk besloot een documentaire over Raedecker te maken, was hij nog een volslagen onbekende.Van Nieuwkerk filmde Raedecker vanaf het moment dat hij zijn koffers pakte en Amsterdam verliet om aan het Londense Goldsmith College te gaan studeren. Hij volgde hem tijdens die studie, in gesprek met zijn docenten, bij het inrichten van zijn eerste tentoonstelling en voor, na en tijdens de uitreiking van de Turner Prize. Hij sprak met hem over zijn schilderijen, zijn nieuwe leven in Londen en zijn beduchtheid voor de gevolgen van het grote succes. De oorsprong van Raedeckers ongewone kijk op banale, alledaagse taferelen (zoals een verlaten hotelkamer of garage) en zijn liefde voor muziek (Raedecker is ook dj, en fan van Elvis Presley) waren andere, regelmatig terugkerende onderwerpen tijdens die gesprekken. Zo ontstond een uniek portret van de kunstenaar en zijn werk tijdens vier cruciale jaren in zijn carrière. Zowel de ontwikkeling van het werk als de nuchtere houding die Raedecker tegenover de kunstwereld probeert te bewaren, werden zorgvuldig in beeld gebracht voor deze extra lange aflevering van Bonanza.Samenstelling: Marc HOLTHOF