Advertentie
Advertentie

kolom

Explosieve muzeWoensdag 17 januariCanvas, 22u40:Bewogen leven - Mein Liebster FeindIn de documentaire reeks Bewogen Leven brengt Canvas deze en volgende week twee films van Werner Herzog. De eerste wordt gepresenteerd door Herman Brusselmans en gaat over een ander enfant terrible: Klaus Kinski. Vijf films maakte Werner Herzog met acteur Klaus Kinski (1926-1991): Aguierre, der Zorn Gottes (1972), Nosferatu en Woyzeck (allebei uit 1978), Fitzcarraldo (1981) en Cobra Verde (1987). De relatie tussen beiden was er een van vriendschap en spanning, van liefde en haat. Hun ruzies op de set waren legendarisch. Mein Liebster Feind is Herzorgs hoogste persoonlijke visie op zijn explosieve muze en een ode aan de woede die Kinski dreef. Wij leren Kinski kennen als een megalomane, onvoorspelbare, perfectionistische en egocentrische man. Tegelijk maken we kennis met Herzog zelf die - met de hem karakteriserende weemoedige mildheid - terugblikt op zijn hectische vriendschap met zijn favoriete acteur. Zo bezoekt hij het Münchense appartement waar hij in de jaren vijftig als dertienjarige jongen kennis maakte met de acteur. Herzog vertelt hoe hij meemaakte hoe Kinski in een twee dagen durende driftbui elk meubelstuk dat hij kon vinden in de vernieling sloeg. Dat was nochtans het begin van een mooie vriendschap tussen beiden die de regisseur oproept aan de hand van de locaties van en fragmenten uit hun films.Het merendeel van de films die Herzog en Kinski samen draaiden, werd gemaakt in het Amazonegebied. Volgende week kunt u in hetzelfde programma kijken naar Herzogs documentaire Julianes Sturz in den Dschungel. Het is het ongelooflijke verhaal van Juliane Köpcke die als veertienjarige een vliegtuigcrash in de jungle overleefde. Na twee weken stappen bereikte ze in haar eentje de bewoonde wereld. Juliane is nu een huisvrouw van veertig die samen met Herzog haar avontuur geleden ter plaatse reconstrueert.StripboekenmuzikantDonderdag 18 januari, 20u:Nederland 3, 20u:Lola da musica - Monster MagnetLola da Musica zet de schijnwerper op een van de laatste echte rockers, Dave Wyndorf, de frontman van Monster Magnet. Die Amerikaanse band brak twee jaar geleden definitief door naar het grote publiek met de plaat Powertrip. Die positie consolideert ze nu moeiteloos met de nieuwe cd God Says No. Wyndorf en de zijnen worden gevolgd tijdens hun Europese tournee, die hen in december naar Nederland bracht voor een uitbundige rockshow. Behalve de metershoge rock & rollheld, die voortdurend de hoofdrol lijkt te spelen in zijn eigen superheldenstrip, komt in deze uitzending ook de andere Dave Wyndorf aan bod: de workaholic, de controlefreak en de stripboekenfanaat.Theater van de wreedheidDonderdag 18 januariFrance 3, 0u10:Un siècle décrivains - Antonin ArtaudIn zijn encyclopedisch overzicht van schrijvers uit de voorbije 20ste eeuw brengt France 3 deze week een documentaire over acteur, toneelschrijver, dichter en theoreticus Antonin Artaud (1896-1948). Artaud werd geboren in Marseille uit ouders van Griekse afkomst. Hij ging theater studeren in Parijs en debuteerde als surrealistische dichter met LOmbilic des limbes (1925) en Le Pèse-nerfs (1925). Artaud debuteerde als acteur in het dadaïstisch-surrealistische Théâtre de lOeuvre van Aurélien Lugné-Poë. Hij verliet de surrealistische beweging toen de leider ervan, André Breton, lid werd van de communistische partij. Samen met Roger Vitrac, een andere door Breton geëxcommuniceerde surrealist, richtte Artaud het Théâtre Alfred Jarry op. Dat hij een charismatisch acteur moet zijn geweest, blijkt uit zijn filmrollen: hij speelde Marat in Abel Gances Napoléon uit 1927 en is onvergetelijk als broeder in Carl Dreyers La Passion de Jeanne dArc uit 1928.In de jaren dertig publiceerde Artaud twee nog altijd zeer invloedrijke theoretische teksten: Manifeste du théâtre de la cruauté (1932) en Le Théâtre et son double (1938). Daarin stelde hij voor het burgerlijk theater te vervangen door het theater van de wreedheid, een primitieve ceremonie waarin het menselijk onderbewustzijn naar boven moet komen. Artaud pleit voor een magische bezwering die een band moet smeden tussen acteur en publiek. Gebaren, klanken, vreemde decors en belichting moeten een taal vormen die boven de woorden staat en die in staat is onze gedachten en logica te ondermijnen. Artauds pogingen om zijn theorie in de praktijk toe te passen, bleven zonder succes. Zijn stuk Les Cenci, opgevoerd in 1935, was zijn tijd ver vooruit. Het zou slechts in het naoorlogse absurde theater van Jean Genet, Eugène Ionesco, of Samuel Beckett zijn dat Artauds theorieën in de praktijk werden gebracht.Artaud werd zijn hele leven geplaagd door mentale problemen. Van 1937 tot 1946 verbleef hij in een gekkenhuis in Rodez. In mei 1946 kwam hij er als een gebroken man uit - het gevolg van de elektroshocks en medicatie die de patiënt toegediend kreeg. De vijftigjarige schrijver, die nog slechts een schaduw van zichzelf was, resideerde nu in een hersteloord in Ivry-sur-Seine, net buiten Parijs. Daar knoopte hij opnieuw enige artistieke connecties aan, onder andere met de hem vererende dichter Jacques Prevel. Die leverde Artaud de nodige drugs, die hem het leven draaglijk moesten maken. Artaud stierf in Ivry op 4 maart 1948.L!nk met een Fins accordeonVrijdag 19 januariCanvas, 22u15:L!nkFien Sabbe presenteert in L!nk reportages over Cobra-kunstenaar Serge Vandercam naar aanleiding van de expo in de Botanique in Brussel. Verder is er aandacht voor twee Hamlet-producties. En voor de Gedichtendag: op 25 januari wordt het favoriete gedicht van de Vlamingen bekendgemaakt. Ook het Accordeonfestival met optredens van de bekende Finse accordeonist Kimmo Pohjonen komt aan bod. Doktor FaustZaterdag 20 januariKlara, 19u10:Scala - Doktor Faust van Ferrucio BusoniIn het programma Scala kunt u zaterdagavond rechtstreeks vanuit de Metropolitan van New York luisteren naar een opvoering van een opera van Ferruccio Busoni. Doktor Faust is een muzikaal gedicht in twee prologen, een interludium en drie scènes op een libretto van de componist. In de belangrijkste rollen horen wij Thomas Hampson (Doktor Faust), Robert Brubaker (Mephistopheles), Katarina Dalayman (hertogin van Parma), Davis Kuebler (hertog van Parma), en het Metropolitan Opera Koor en Orkest o.l.v. James Levine.Bij het grote publiek is Ferruccio Busoni (1866-1924) minder bekend. Deze zoon van een Italiaanse klarinettist en een Duitse pianiste was een wonderkind en studeerde in Wenen en Leipzig. Hij werd een van de grote pianovirtuozen van zijn tijd. Van 1894 tot zijn dood leefde hij in Berlijn, waar hij concerten leidde. Als componist combineerde hij Italiaanse virtuositeit met intellectuele gedegenheid. Hij speelt een sleutelrol in de overgang van de laat-romantische naar de modernistische muziek. Naast pianobewerkingen van of gebaseerd op Bach is Busonis meest bekende, en meest ambitieuze werk, de onvoltooide opera Doktor Faust. Die is niet gebaseerd op Goethe, maar op vroegere versies van de legende. Na Busonis dood werd het werk voltooid door zijn leerling Jarnach. Het ging in 1925 in première in Dresden. Busoni maakte zijn Faust tot een tragedie over de kunstenaar die op zoek is naar zijn eigen stem en visie. Het is een groots, klassiek opgevat werk dat nog altijd onderschat wordt. Zoals tijdens het Salzburg-festival in 1999 zingt de bekende Amerikaanse bariton Thomas Hampson de hoofdrol in deze productie van de Metropolitan.Blinde koningZaterdag 20 januariCanvas, 23u10:Plankenkoorts - Ray CharlesFrank Sinatra noemde hem The King. Ray Charles - nu 77 - is de personificatie van The American Dream. Hij was arm, blind, én zwart, werd als tiener wees en schopte het toch tot een van de succesvolste muzikanten. Ray Charles is een all-round muzikant, die zijn plaats verwierf in geschiedenisboeken over zowel jazz, rhytm & blues als rock&roll. Hij zingt, speelt piano, orgel en is een goed altsaxofonist. In een van zijn zeldzame interviews maakt hij duidelijk dat hij helemaal geen vakjesetiket wil. Hij praat in zijn studio in Los Angeles met Charlie Gillet over zijn muzikale invloeden, zijn werk en techniek. Het programma bevat een grote dosis muziek, met o.m. favorieten als Georgia, Take these chains en I cant stop loving you die Ray Charles zong tijdens een concert uit 1986 in de Londense Royal Albert Hall. Rubriek MagnumZondag 21 januariCanvas, 22u25:Rubriek 700 - Carl de KeyzerDe enige fotograaf uit de eerste reeks van Rubriek 700, het nieuwe kunstprogramma op Canvas met negen portretten van Vlaamse kunstenaars met internationale uitstraling, is Carl de Keyzer. De Gentenaar De Keyzer is een van de weinige Belgen die werken voor het wereldberoemde fotoagentschap Magnum. Bekend werd hij door de schitterende reisreportages die hij maakte in o.m. India, de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten. Vroeger werkte hij consequent in zwart-wit, een tijd geleden is hij overgeschakeld op kleurfotografie, liefst op groot formaat. Die fotos van hem werden ook door Jan Hoet tentoongesteld. De Keyzer is free-lance fotograaf sinds 1982, gaf les aan de Gentse academie, was medestichter van galerie XYZ - Photography. Sinds 1994 is hij lid van het beroemde agentschap Magnum. Zijn meest recente project én fotoboek is EVROPA, in het kader van de viering van Keizer Karel 2000. In de voetsporen - en aan de hand van het itinerarium - van Keizer Karel, trok De Keyzer door Europa. In zijn fotos confronteert hij heden met verleden en maakt zichtbaar wat wij met de geschiedenis aanrichten. Hoe we haar vervormen en banaliseren, hoe het verleden op bizarre, botsende, kitscherige en vaak ongewild ironische manier in het hedendaagse leven ingeschoven wordt voor toeristische en/of nationalistische doeleinden.Misantrope kleurvlakkenZondag 21 januariNederland 3, 0u15:Kunst... omdat het moet - de vlakken van RothkoKunst... omdat het moet brengt een documentaire over de Amerikaanse abstracte schilder Mark Rothko. Marcus Rothkovitch werd in 1903 in het Russische Dvinsk geboren. Zijn familie emigreerde in 1913 naar Portland in Oregon. Rothko was tijdens zijn jeugd sterk sociaal geëngageerd en hij ging in 1921 aan Yale University studeren met de bedoeling een leidende rol te spelen in de Amerikaanse vakbeweging. Maar hij voltooide zijn studie niet, zwierf een tijd door de VS en begon in 1925 in New York met schilderen. Hij ging een tijdje bij schilder Max Weber in de leer, maar was vooral autodidact.Rothko werkte eerst in een realistische stijl, o.m. in zijn Subway-serie uit de late jaren dertig. In de vroege jaren veertig evolueerde hij naar semi-abstract werk om eind jaren veertig bij zijn eigen, hoogst persoonlijke, vorm van abstract expressionisme uit te komen. In tegenstelling tot collegas als Pollock of De Kooning gebruikte Rothko nooit opvallende borstelstreken of gooide hij nooit de verf op het doek. Rothkos werk bereikt zijn effect door het naast elkaar plaatsen van grote, vaag afgelijnde, kleurvlakken die lijken te zweven in de ruimte. Rothkos contemplatieve gebruik van kleur als expressiemiddel leidde tot de beweging van de Colour Field Painting. Rothko bleef de door hem ontwikkelde stijl vereenvoudigen tot slechts twee of drie kleurvlakken zijn monumentale doeken vulden. Tussen 1958 en 1966 werkte hij aan veertien 3 tot 5 meter grote doeken die een plaats vonden in een kapel in Houston, Texas - de zogenaamde Rothko Chapel. Elk van de schilderijen bestaat uit rijk genuanceerde monochrome donkere kleuren: donkerbruin, rood of zwart. Rothkos moeilijke persoonlijkheid stond in schril contrast met de geniale eenvoud van de abstracte kleurblokken in zijn schilderijen. Met zijn onbuigzame karakter plaatste hij niet alleen zijn omgeving voor problemen. Zijn hele leven worstelde hij met de hoge eisen die hij aan zichzelf stelde. Op latere leeftijd kregen depressies de overhand. In zijn later werk komt zijn gemoedstoestand goed tot uitdrukking: de kleuren werden toenemend somberder en minder contrastrijk. Toen de steeds groter wordende dosis alcohol en pillen zijn leed niet langer kon verzachten, sneed hij in februari 1970 zijn polsen door.Rothkos dood was het begin van een elf jaar durende rechtszaak rond zijn nalatenschap. De misantropische Rothko had het grootste deel van zijn werk bij zich gehouden: in het totaal zon 798 schilderijen en vele schetsen en tekeningen. Zijn dochter Kate beschuldigde de uitvoerders van het testament, onder wie een New Yorkse galeriehouder, ervan achter haar rug werk te hebben verkocht. Er werd uiteindelijk een Mark Rothko Foundation opgericht die het werk verdeelde onder de twee kinderen van de kunstenaar en de stichting. In 1984 leende de Foundation werk van Rothko uit aan 19 musea in de VS, Groot-Brittannië, Nederland, Denemarken en Israël. Het beste werk van Rothko ging naar de National Gallery of Art in Washington.Samenstelling: Marc HOLTHOF