kolom

De hoofdingenieurDonderdag 24 januariCanvas, 21u.Histories - De Rode RuimteriddersToen de sovjets het Westen in 1957 verrasten met de lancering van hun Sputnik, wisten maar weinigen wie het brein achter het Russische ruimtevaartprogramma was. De man heette Sergei Korolev (1907-1966). Dat de naam van Korolev veel minder weerklank heeft dan die van zijn Duits-Amerikaanse collega Wernher von Braun, is geen toeval. In het sovjetsysteem werd niet geduld dat Korolev als individu naar voren trad. Veel van zijn collegas kenden hem slechts als de hoofdingenieur. Vast staat dat hij en niemand anders de eerste generatie sovjetkosmonauten heeft gekozen, geleid en vooral geïnspireerd.Het was niet zo vanzelfsprekend dat de sovjets na hun eerste successen in de ruimte meteen alles op alles zouden zetten om bemande ruimtevluchten mogelijk te maken. Korolev wilde dat graag, maar had af te rekenen met rivalen die liever aan puur militaire projecten werkten. De politici (Chroesjtsjev) volgden hem ten slotte toch. Pas halfweg 1960 werd het licht op groen gezet. In minder dan een jaar lanceerde Korolev de eerste mens in de ruimte: Youri Gagarin (12 april 1961).In deze film halen de sovjetruimtepioniers herinneringen op aan de harde en gevaarlijke dagen van hun training, aan de relatief primitieve tuigen waarin ze moesten reizen en aan de gevoelens die hen daar boven in de ruimte overweldigden.German Titov, de tweede man in de ruimte, is present. Maar ook Aleksey Leonov, de eerste ruimtewandelaar, intussen omgeschoold tot schilder. Leonovs belevenissen zijn typisch voor wat er allemaal mis kon gaan tijdens de vroege sovjetvluchten. Zijn ruimtewandeling op 18 maart 1965 verliep perfect, maar eindigde bijna in een ramp toen zijn ruimtepak in opgeblazen toestand te groot bleek voor de deur van zijn capsule, zodat hij niet meer binnen kon. Door lucht af te laten slaagde hij er toch nog in om binnen te raken. Toen bleek dat de deur niet goed meer sloot. Daarop vulde de capsule zich met zeer brandbare zuurstof. Als bij wonder ontstond geen brand, maar bij terugkeer naar de aarde bleek de automatische remraket niet te werken. De capsule moest een extra ronde rond de aarde maken en werd dan manueel geremd. Toen raakte de capsule niet los van de remraket zodat ze wild begon rond te draaien bij de terugkeer in de dampkring. Vostok 2 landde ten slotte ergens in de Oeral, diep in het woud. De bemanning bracht de nacht door in de bossen, omringd door wolven, voor ze kon gelokaliseerd worden. Een reddingsploeg kwam bomen omhakken om een landingsplaats voor een helikopter te creëren. De bemanning moest naar de helikopter skiën. Leonov vertelt het allemaal met veel plezier. Hij bracht het er overigens beter van af dan de bemanning van Soyuz 11 (1971), die een perfecte vlucht kende maar na de landing dood werd aangetroffen in de capsule.Van Boedapestnaar VukovarVrijdag 25 januariCanvas, 21.50u.De schaduw van het kruis - deel 3In de voetsporen van Godfried van Bouillon volgt Jan Leyers de route van de Eerste Kruistocht. Daarbij doorkruist hij zeer uiteenlopende culturen. De derde aflevering heet Door het hart van Europa. In Boedapest loopt Jan langs bij Talentum, een Hongaarse muziekschool voor zigeunerjongeren. Ze leren Jan een meeslepend liedje aan en hij wordt bij één van hen thuis uitgenodigd. Daarna ontmoet Jan dr. Peter Piazza van de Maltese Orde, die hem de geschiedenis van de orde uitlegt en haar principes verklaart. De orde houdt haar eeuwenoude traditie in ere met de organisatie van een gaarkeuken voor daklozen in de Hongaarse hoofdstad. In Kalocsa maakt Jan kennis met de Scicos, de traditionele Puszta-ruiters, met wie hij zingend de nacht aan het kampvuur doorbrengt.De volgende morgen neemt hij de veerboot naar Szeksard, een klein dorpje met maar liefst 5.000 verschillende wijnhuizen aan de grens met het voormalige Joegoslavië. In de jonge staat Kroatië rijdt Jan langs de voormalige frontlinie waar ontmijners nog steeds werk genoeg hebben met het ruimen van mijnen. Vroeger stond deze regio bekend als een uitstekend jachtgebied. Jan bekijkt samen met enkele jagers of dat nog steeds het geval is. Vukovar werd volledig verwoest tijdens de oorlog en de meerderheid van de bevolking wil dan ook elders een nieuw leven beginnen. De jonge Servische Sladana gelooft echter dat ze ook hier een toekomst kan uitbouwen.Uw wekelijkseportie onzinVrijdag 25 januariCanvas, 22.35u.:Het Peulengaleis IIIMet een bang hart vragen velen zich af of de nieuwe reeks van Het Peulengaleis even erg zal zijn als het vorige. Het antwoord luidt: neen, het wordt nog erger! Els Dottermans zal dit seizoen van de partij zijn, en het aandeel van Tine Embrechts wordt nog groter. De basisprincipes van Het Peulengaleis zijn echter gebleven: in clubverband doordachte ongerijmdheden op de wereld afvuren, waarbij Stijn baron Coninx de zware taak op zich neemt om een en ander in goede banen te leiden.Een aantal onderdelen zijn vervangen door nieuwe, het tempo werd nog flink opgedreven, en het aantal personages is inmiddels niet meer te tellen. En dat gaat van kleurenblinde pelsjagers over de sympathieke Godelieve Cobain tot de zangeres Kristel Meulepas, die de begrippen jazz en bossa nova in elke aflevering een rijkere inhoud zal geven. Elke vrijdagavond zijn onder anderen Bart Peeters, Hugo Matthysen, Tine Embrechts, Warre Borgmans, Els Dottermans, Pieter Embrechts, Dimitri Leue, Geena Lisa, Ronny Mosuse, Adriaan van den Hoof en Steven van Herreweghe te bewonderen. Het programma wordt s maandags herhaald om 23.30u.Brick L!nkZaterdag 26 januariCanvas, 20.40u.L!nkDe Amerikanen mogen dan wel de Blues hebben uitgevonden, de brick blues snijdt daarvoor niet minder in je ziel. Met de verlaten steenbakkerijen van Boom en hun verleden als inspiratiebron, vloeien de beklijvende teksten van rasacteur Dirk Roofthooft en de road-song van Roland van Campenhout, de godfather van de Belgische rhythm and blues, naadloos in elkaar over. Want Roland zag als kind het onmenselijke labeur aan de Boomse kleiputten. En of je nu zwart was in de cotton fields of wit aan de Rupel: het bluesschema vertolkt dezelfde schreeuw tegen onrecht. Misère met relativerende en humoristische knipogen. L!nk verkent deze week de bluesroots van Roland en grasduint met Dirk Roofthooft in de dagboeken van het Rupel-leven.Hoewel de interesse in exotiek van alle tijden is, heeft Antwerpen nooit een grotere rol gespeeld in het verspreiden van de Arabische cultuur dan in de zestiende eeuw. De stad, het centrum van boekdrukkunst, stimuleerde het exotisme door de vele uitgaven van reisverhalen, kostuumboeken en cartografische werken. Maar vooral voor bijbelstudie, wetenschap en handel was de arabistiek van onnoemelijk belang. Zowel chrirurgische handboeken als luxegoederen als rijst en suiker vonden via de Arabieren hun weg naar de Antwerpse haven. Het Museum Plantin Moretus pakt uit met de nieuwe tentoonstelling Arabische Cultuur en Ottomaanse pracht. Mooie uitgaven over de geschiedenis van de arabistiek en de sierlijke Arabische typografie worden door auteur en Arabiëkenner Lucas Cathérine in een breder perspectief geplaatst.De film Storytelling vertelt het verhaal van een groepje high-schooljongeren. De regisseur, Todd Solondz, portretteerde hun worsteling met seks, beroemd willen zijn, rassenstrijd en wreedheid. L!nk laat zijn kijkers alvast even voorproeven.De doorbraak van kunstenaar Jan van Imschoot kwam pas in 1998 toen hij de cultuurprijs van Gent won. Nu leidt deze jonge Vlaamse kunstenaar Annabelle Van Nieuwhuyse rond in zijn overzichtstentoonstelling in het S.M.A.K. Ook in zijn atelier legt hij de ziel van zijn geesteskinderen bloot. In zijn schilderijen verwijst hij graag naar beroemde oude voorbeelden zoals Tintoretto, maar Van Imschoot voegt er een vervreemdend, soms scherp kantje aan toe.Deze uitzending van L!nk wordt herhaald op 27 januari om 17.30 uurDe terugkeer van PivotZondag 27 januariFrance 2, 22.45u.Double JeBernard Pivot nam op 29 juni vorig jaar afscheid met de laatste uitzending van zijn Bouillon de culture. Nu zondag maakt hij zijn comeback met een nieuw programma: Double Je, een maandelijks magazine over vreemdelingen die gekozen hebben voor de Franse cultuur. Pivot ontmoet mensen van vreemde origine, die al dan niet tot Frans staatsburger genaturaliseerd zijn. Allen hebben ze gekozen voor de Franse cultuur. Binnen of buiten Frankrijk uit noodzaak of uit eigen beweging schrijven ze, spelen of werken ze in het Frans of exploreren de Franse taal en cultuur in hun eigen moedertaal. Het zijn schrijvers, historici, regisseurs, acteurs, musici, professoren, modeontwerpers, koks en dies meer.Bernard Pivot vertelt dat hij altijd gefascineerd is geweest door mannen en vrouwen die soms in moeilijke omstandigheden de Franse taal en cultuur aan hun oorspronkelijke cultuur hebben toegevoegd. Hij ontving er een aantal van in zijn vorige uitzendingen van Apostrophes of Bouillon de culture. En niet de minsten: Henri Troyat, Julien Green, Jorge Semprun, Hector Bianciotti, Jorge Lavelli, William Christie, Karl Lagerfeld, Jane Birkin en anderen hebben in de Franse cultuur een belangrijke rol gespeeld, of spelen die nog, terwijl ze van origine toch geen Fransen zijn. Maar, zegt Pivot, er zijn ook veel onbekende of minder bekende jongeren die onze aandacht verdienen. Hij ontmoet ze deze keer niet in de studio, maar gaat op reportage, gaat de gasten opzoeken in hun natuurlijke milieu.De wereld zit vol met mensen met zon dubbel ik (vandaar de titel van de uitzending: Double Je), stelt Pivot. Vanuit hun eigen cultuur zijn ze gepassioneerd door Frankrijk en de Franse cultuur. Voorbeelden zijn de Pool Bronislaw Geremek, de Engelsen Julian Barnes en Theodore Zeldin, de Italiaan Pietro Citati, de Amerikaan Eugen Weber. Maar ook veel minder bekende schrijvers, vertalers, journalisten, professoren en diplomaten onderhouden nauwe contacten met Parijs en de Franse cultuur. Pivot wil de meest markante onder hen voorstellen aan het Franse publiek. En hij zoekt daarbij niet alleen de gevestigde namen op. Hij denkt ook aan een Berlijnse maître dhôtel die een groot kenner bleek van de 18de-eeuwse Franse letterkunde, of enkele vrouwen uit Tblissi die Flaubert en Baudelaire uit het hoofd kennen.In de eerste uitzending ontmoet Pivot aan de Sorbonne de 19-jarige Su Zen, een Chinees meisje dat op haar twaalfde naar Frankrijk kwam zonder een woord Frans te spreken. Nu heeft ze met onderscheiding haar diploma gehaald. Patricia en Walter Wells zijn een Amerikaans echtpaar die in Vaison-la-Romaine wonen. Hij was twintig jaar lang de Parijse hoofdredacteur van de New York Herald Tribune, zij schrijft over de Franse keuken in de Amerikaanse pers. Pivot gaat met hen naar de truffelmarkt en het restaurant, en is aanwezig bij een kookcursus die Patricia geeft aan Amerikanen en Engelsen die in de Lubéron wonen. Ten slotte zoekt Pivot Georges-Arthur Goldschmidt op. Deze Duitse jood vluchtte voor Hitler naar Frankrijk, waar hij studeerde. Hij vertaalde Peter Handke en Kafka in het Frans.Een portretvan ChristusDinsdag 29 januariCanvas, 22.50u.Son of God (1/3)Geen historische figuur heeft zoveel mensen geïnspireerd als Jezus Christus. Maar wie was hij werkelijk? Hoe zag hij eruit en in welk land en welk milieu leefde hij? Dat onderzoekt de spraakmakende driedelige BBC-reeks Son of God, die begin 2000 het wereldnieuws haalde met een revolutionaire reconstructie van een gelaat dat vergelijkbaar zou kunnen zijn met dat van Jezus. Het ziet er alvast heel anders uit dan de traditionele, op wisselende artistieke en culturele conventies gebaseerde afbeeldingen. Met behulp van de meest recente wetenschappelijke bevindingen, computeranimaties en dramatische evocaties schetst de reeks een opmerkelijk historisch portret van Jezus Christus en van het land waar hij woonde.De eerste aflevering geeft bewijsmateriaal voor het bestaan van Jezus. Ze gaat na of er een grond van waarheid zit in de merkwaardige verhalen rond zijn geboorte. We zien de grot (niet de stal) onder de geboortekerk in Bethlehem en in een openluchtmuseum in Nazareth dompelen we ons onder in de leefwereld van de jonge Jezus. We volgen hem op zijn eerste reis naar Jeruzalem en bewonderen net als hij de fantastische tempel (in ons geval weliswaar een computerversie). Daarna reconstrueren de documentairemakers het stadje Sepphoris, in de buurt van Nazareth, waar de jonge knaap geconfronteerd werd met ideeën over de wereld die in het kleine Nazareth helemaal niet aan de orde waren. Ten slotte probeert de film uit te zoeken waarom Jezus aan zijn missie begon. We zien hoe Palestina indertijd een gistend vat vol maatschappelijke en religieuze frustraties was en hoe de joden de komst verwachtten van iemand die hen van de Romeinse onderdrukking zou bevrijden.Samenstelling: Marc HOLTHOF