Advertentie
Advertentie

Kort op de bal

In de schaduw van schrijver Peter Verhelst en regisseur Luc Perceval werkt Eavesdropper (pseudoniem van Mechelaar Yves de Mey) aan een geluidsdecor voor Aars!. Een muzikale omlijsting waar u wel eens moeilijk omheen zult kunnen. Als de wegen van Peter Verhelst en Eavesdropper elkaar kruisen, dan gaat de zon onder. Dan stolt je bloed en richten je haren zich naar boven. Dat was in het verleden zo en daar zullen ze nu zeker niet voor onderdoen. Allebei proberen ze op hun manier de heilige huisjes waar je als artiest in terecht komt, te doorbreken. Dat brengt ze regelmatig opnieuw bij elkaar. Zeker in een klein landje als het onze. Eavesdropper is de vijfde acteur op de scène en neemt in zijn eentje de rol van het koor over. In elke Griekse tragedie speelt dat koor een belangrijke rol. Zeker bij Aeschylus, die de plaats van het koor grondig herdacht. Diens voorgangers lieten het als een groep zo stil mogelijk achteraan op het podium staan. Het koor acteerde en bloc. Aeschylus laat het koor regelmatig opkomen en afgaan en maakt van de koristen individuen in een geheel. Traditioneel bestond de rol van het koor in het zingen van odes die de verschillende acten in de tragedie van elkaar scheidden. Soms gingen zij ook een dialoog aan met de acteur. Het koor is een beschouwende instantie. Een rol op het lijf geschreven van Eavesdropper, en zeker ook van Peter Verhelst. Nu mag je in het geval van Aars! wel niet echt van een samenwerking spreken tussen de muzikant en de schrijver, zoals dat met regisseur Perceval en schrijver Verhelst het geval is. Maar toch blijven hun wegen elkaar voortdurend kruisen. Zoals het bewegende koor in de tragedies van Aeschylus. Zij zijn de beschouwende commentatoren, de boodschappers. Zoals de media die berichten en commentaar geven zonder mee te spelen in de gebeurtenissen. Zichzelf verstoppend achter hun neutraliteit. Kap over de ogenDe eerste keer dat ik Peter Verhelst in levenden lijve zag, zat hij in een rolstoel in een hoek op het podium. Hij kwam amper van achter het gordijn tevoorschijn. De kap van zijn sweater tot ver over de ogen getrokken. Een microfoon verdween in die kap. Hij ging tekeer als een waanzinnige. In het midden, achteraan op het podium, stond Eavesdropper. Zijn compacte machine op een standaard voor hem. Het moet ergens in de herfst van 97 zijn geweest. De plaats was het cultureel centrum van Berchem. De opgravingen in Jumet zaten ons nog vers in het geheugen gegrift. De beerput die België heette voor even en altijd opengelegd. Zij die bevestigd werden in hun vermoeden, verhieven hun stem. De anderen keken met de tanden op elkaar geklemd toe. De schrijver als performende zotskap en de muzikant als soundscapend geweten waren een feit. Verhelst had al drie romans en een hele reeks dichtbundels op zijn actief. Van Eavesdropper had nog nooit iemand gehoord. Telkens als ik aan Peter Verhelst denk, komen die rolstoel en die kap me voor de geest. Dat grote lichaam dat probeerde onzichtbaar te blijven, kwetsbaar en gevaarlijk tegelijk. De gehandicapte schrijver die zich verschuilt achter de microfoon, een kruising tussen een middeleeuwse bultenaar en een twintigste-eeuwse rappende mc in een hiphopband. Een schrijver die weg wil van de schrijftafel: in elk geval.Engagement kun je deze heren bezwaarlijk aanwrijven. Daar zijn ze veel te snel voor. Eer hun artistieke producten werkelijkheid worden zijn zij al lang elders aan de slag. De teksten van Verhelst en de klanklandschappen van Eavesdropper behoren tot de beste sciencefiction die ooit bij ons is gemaakt. Ze lijken alleen maar geëngageerd. Misschien omdat geen van beiden neen kan zeggen. Tegen wil en dank lijken ze bij verschillende actueel relevante projecten te worden betrokken. Met een drive en een output die je amper voor mogelijk houdt. Deze mannen schrijven en componeren zoals wij dagelijks tram, bus of metro nemen. De snelheid waarmee ze hun fictie produceren maakt dat ze de werkelijkheid op de voet lijken te volgen als geëngageerde kunstenaars.Kort op de bal spelen, dat is hun kracht. Je leest het boek, luistert naar de plaat en ondertussen zie je wat je leest en hoort gebeuren in de realiteit. Sneller dan hun schaduw zijn die kerels. Verhelst haalt soms zichzelf in wanneer hij vanuit het boek in de realiteit stapt. Toen Dutroux werd opgepakt, belde hij onmiddellijk naar zijn uitgever om een passage uit zijn boek te schrappen waarin hij te veel leek te alluderen op de gebeurtenissen met de verdwenen meisjes (en voorwaar, de gelijkenis met de feiten die toen naar boven kwamen was echt frappant). Dit zijn werkelijk moderne sprookjesvertellers. Dit zijn de ware chroniqueurs van onze tijd. De schrijver en de bard. De zotskappende mc en zijn dj. Koor als machineEavesdropper als vijfde acteur, als het koor in een Griekse tragedie: het lijkt niet echt ver gezocht. Wat doet een muzikant anders met zijn sampler dan te plukken uit de klankenbank rondom hem en ze terug de realiteit in te mixen? Terug naar afzender. Het beeld van het koor als machine is dan ook volstrekt legitiem. Een knop die je omdraait. Een stem die van elders komt, als uit een radio of een televisie, het geweten van onze tijd. Het is toch pas waar en verantwoord als het op de televisie is geweest?Enkele maanden geleden liet Peter Verhelst zichzelf als een gewillig slachtoffer door de mixer van Eavesdropper halen. Verhelst had hem een minidisk bezorgd waarop hij zijn kortverhaal Kiem p53 had ingesproken. Eavesdropper bereidde van dat materiaal een explosieve literaire cocktail. Die liet hij vervolgens los op het publiek terwijl dat de zaal binnenstroomde voor de projectie van enkele Vlaamse korte films. De fragmenten die hij uit de tekst plukte, leverden een niet mis te verstane commentaar op het geheel van de tekst. Hier bleek duidelijk hoezeer de teksten van Peter Verhelst voortdurend aan fysieke kracht winnen, ook als de auteur niet zelf op het podium staat. Of misschien juist daarom, want de stukken waar Eavesdropper goed mee overweg kon waren net de stukken die er in de intimiteit van de huiskamer tussen waren geslopen. De nondedju's en godverdommes telkens als de spreker zich verspreekt bij het inlezen van zijn tekst. Daarover die onmogelijke breaks. Drum n bass met de vinger op de pols van de tijd. Snel, duister en voortdurend van richting veranderend. De snelheid en het volume maakt deze muziek zeer machinaal, de grilligheid maakt ze zeer menselijk. Het geheel is altijd ongrijpbaar. Niet onmiddellijk wat je zou verwachten bij een avondje literair rappen. Hier wordt niet heen en weer gewiegd. Geen geruststelling, maar terreur. En zeker geen houvast. Drum n bass heeft geen wortels. Het werkt niet zoals hiphop, waar je uitgesproken Franse, Duitse, Finse, of Nederlandse vertegenwoordigers hebt. Elk met zijn eigen herkenbare lokale variant. Zoals de Vlaamse, met pakweg het Hof van Commerce. Drum n bass wil geen simpele ideeën in een onverstaanbare taal (zoals het West-Vlaams), maar wel gewrochte gedachten in een extreem klare taal brengen, gefilterd met de precisie van een digitale machine. Geen beats die je hoofd gezapig op en neer laten gaan, maar breaks die je hopeloos verweesd achterlaten. De betekenis zit hier ook in de onderbuik, maar niet alleen daar. Betekenis is hier nog bezwaarlijk eenduidig te noemen. Je moet er voor werken. Herhalingen worden ook hier veelvuldig gebruikt. Maar herhalingen zijn hier meer een spel van variaties dan een eeuwige terugkeer van het gelijke. Zelfs een simpel refrein is niet langer wat het is geweest. Telkens als je denkt te weten waar tekst of muziek heen leiden, komt er een onverwachte sprong, een wijziging in het perspectief. Dit is niet om mee te zingen. Zelfs niet om mee te fluiten. Een plaat van Eavesdropper vind je dan ook niet direct in het courante aanbod van de cd-winkel op de hoek. Drum n bass verzamelt de echte vaklui uit de technowereld die hun ding liever uitbrengen op vinyl dan op cd. Het voordeel van vinyl is dat het bij het afspelen beter te manipuleren valt. Je kunt de naald precies zetten waar je wil; je kunt de snelheid aanpassen; je kunt scratchen. Op zo een plaat of EP, wat staat voor extended play, staat dan ook veel meer dan de fragmenten die je normaal hoort via de dj. Drum n bass-muzikanten halen hun inkomsten dan ook niet echt uit hun platenverkoop - tenzij je Goldie heet, natuurlijk - maar wel uit het echte artisanale live werk. Zoals Eavesdropper het zal doen op de scène van Aars!. Go check it out.Pieter VAN BOGAERT