Leopold III

Terwijl de nepmemoires van Leopold (Kroongetuige) nog volop in de toptien staan, brengt dezelfde uitgever een herdruk van het veelgeprezen en kritische standaardwerk over de man, door de historici Velaers en Van Goethem. Zij hebben hun oorspronkelijke tekst van ruim 1100 paginas ongewijzigd gelaten, maar wel voorzien van een ten geleide en vooral van een antwoord op Leopolds posthume eigen boek. De strekking ervan is niet verrassend en werd in deze krant door Manu Ruys al deskundig verwoord. Ook de historici menen: De tijd heelt niet alle wonden. Dat blijkt uit de toon van verbittering, die op haast elke pagina van Kroongetuige doorklinkt. Leopold verafschuwde zijn regering, hij volgde haar niet naar onbezet gebied. Hij hield de illusie van neutraliteit ook na de Duitse overwinning staande. Hij bereidde zich voor op een nieuwe rol in het Germaanse Rijk en zou desnoods bereid zijn geweest een soort collabo-regime (zoals dat van Pétain in Vichy) te leiden vanuit Ciergnon. Hij liegt schabouwelijk over zijn ontmoeting met Hitler, zowel wat de voorbereiding als de inhoud betreft. Na de oorlog wilde Leopold in elk geval een autoritair regime installeren, door hemzelf geleid, met negeren van ministers, parlement en partijen. Hij zou zich bij referendum volmachten laten toekennen. Ziedaar in een notendop de denkwijze van koning Leopold - een denkwijze die hij op verschillende plaatsen in zijn boek ontkent of camoufleert, maar die hier met overtuigend bewijsmateriaal wordt gestaafd. Het zou een goed, zij het duur idee zijn, om aan iedereen die Kroongetuige koopt het boek van Velaers en Van Goethem cadeau te doen. Of op zijn minst het voorwoord bij deze derde druk.Jan Velaers & Herman Van Goethem - Leopold III/ De koning, het land, de oorlog - 2001, Tielt, Lannoo, 1152 blz., 36,96 euro (1.491 fr.), ISBN 90-209-4643-9.Het Gilgamesj-eposHet verhaal speelt zich af in tweestromenland (huidig Irak en Syrië) en het is een van de oudste literaire teksten ter wereld. Er zijn historische aanwijzingen dat koning Gilgamesj echt geleefd heeft en wel in de 27ste eeuw v.C. Het epos is veel later totstandgekomen, rond 1200 v.C. en geschreven in het Akkadisch, de taal van Mesopotamië, in spijkerschrift, op twaalf kleitabletten. De jonge Gilgamesj was een lastig vorstje, zo lastig dat hij niet enkel zijn onderdanen maar ook de goden op de zenuwen werkte. Deze laatsten zonden hem een vriendje, Enkidoe, met wie hij op avontuur kon trekken. Zo was iedereen een tijd van m af. In het zevende tablet sterft Enkidoe en van dan af krijgt het verhaal een andere wending. Van een schelmenroman wordt het een haast filosofisch geschrift, over de dood en de (on)zin van onsterfelijkheid. Opmerkelijk is een quasi-liveverslag over de zondvloed en de ark - lang dus voor dit verhaal in christelijke geschriften opduikt. Dit is een wetenschappelijke vertaling, die gebruik maakt van de jongste technieken voor herkenning en ontleding. Daarom valt het des te meer op dat de tekst niet gortdroog maar bijwijlen zeer poëtisch, ritmisch en fascinerend is. Met de epische herhalingen erbij valt dit heel goed te reciteren. Het is bijna een geknipte theatertekst. Neem nu de beschrijving van het hoofdpersonage: Zijn voet mat drie el, zijn been een halve roede. Hij nam stappen van zes el. Zijn hoofdhaar golfde als Nisaba, de godin van het graan. Wanneer hij rechtop stond, was zijn voorkomen geweldig. Men was het er algemeen over eens dat hij zeer mooi was. En het loopt goed af, nu ja. Gilgamesj legt zich uiteindelijk neer bij zijn eigen sterfelijkheid. Meer kan een halfgod toch niet doen?Het Gilgamesj-epos/ Vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Theo de Feyter - 2001, Amsterdam, Ambo-Klassiek, 155 blz., 22,63 euro (913 fr.), ISBN 90-263-1681-X.Groot CitatenboekGerd de Ley is al op zijn minst één mensenleven lang bezig met het verzamelen van citaten, aforismen, bonmots, oneliners of hoe die dingen verder mogen heten. Nu is een selectie van 11.000 citaten, uit de mond of de pen van zowat 5.000 citeerbaren in een boek gezet, per thema zoals het hoort. Het is een goed boek, ik sta er zelf in. (Einde citaat/naar Richard Dowd). De aforist spaart ook zichzelve niet. De Ley heeft ze blijkbaar niet enkel verzameld maar ook verzonnen: De genegenheid maakt het lief. Het is niettemin waar wat Kamagurka zei: Wat schiet je op met een aforisme als je een fietspomp nodig hebt? Maar het omgekeerde kan zich eveneens voordoen. Dit is echt een boek voor alle seizoenen. Alleen een goede inleiding ontbreekt. De auteur beweert dat inleidingen nauwelijks gelezen worden. Daar zou hij zich zwaar in kunnen vergissen. Natuurlijk, vergissingen maken is niet erg, zolang je konijn maar niet met drie as spelt, of onder een witte blouse een zwarte beha draagt (John Cleese).Gerd de Ley - Groot Citatenboek - 2001, Baarn, Fontein, 982 blz., 29,50 euro (1.190 fr.), ISBN 90-261 1769-8.Langs Vlaamse begijnhovenTot voor weinige jaren bezat België nog nul stukken werelderfgoed erkend door de Unesco. Toen werden plots in snel tempo de belforten (Wallonië) en de begijnhoven (Vlaanderen) erkend - ei zo na zelfs het hellend vlak van Ronquières. Anders gezegd, een goede gids van de Vlaamse begijnhoven kon niet langer uitblijven. Het is een interessant en op het oog zeer volledig boek geworden, met een gedegen inleiding. De betiteling begijn was oorspronkelijk een spotnaam voor schijnvrome of ketterse vrouwen. Een van de redenen waarom deze dames zo hard beoordeeld werden, was dat zij geen eeuwige geloften aflegden. Vrijheid, blijheid. Als er een goede partij in zicht kwam, kon de begijn moeiteloos de overstap maken van een contemplatief naar een concubinair leven. Over begijnen valt ook veel goeds te zeggen en het gebeurt zowaar in ditzelfde boek. In Vlaanderen zijn er 25 historische begijnhoven en ze staan er allemaal in, met fotos en een kaartje. Het pocketformaat laat toe deze schat aan kennis mee te nemen on the spot.Michiel Heirman - Langs Vlaamse begijnhoven - 2001, Leuven, Davidsfonds, 268 blz., 13,51 euro (545 fr.), ISBN 90-5826-137-9.