Lilya 4Ever

'Ik ben geen heel visuele regisseur', zei Lukas Moodysson toen we hem voor het eerst ontmoetten. 'Bij mij gaat het meer om mensen die praten.' Dat was in 2000 op het filmfestival van Cannes, waar hij zijn regiedebuut 'Fucking Amal' kwam voorstellen. De Zweedse cineast doet zich daarmee serieus onrecht aan, maar je snapt wat hij bedoelt. Goochelen met beelden is niet aan hem besteed, hij vertelt liever verhalen over personages die iets bijzonders meemaken. De menselijke kant van de zaak, daar gaat het om. Bij Moodysson zijn het vooral smachtende mensen, figuren die hun leven een nieuwe wending willen geven maar daar moeilijk in slagen. Soms gaat het om kleine wensen die in de ogen van de personages enorm lijken, zoals in 'Fucking Amal', waar twee tienermeisjes de verveling en bekrompenheid van hun geboortestadje op het Zweedse platteland kotsbeu zijn en daar dringend weg willen. Soms gaat het om grotere sociale thema's, zoals in Moodyssons tweede film 'Together', die terugblikte op communes uit de jaren 70, mensen die gingen samenwonen uit onvrede met de moderne maatschappij. In 'Lilya 4Ever' combineert hij de twee. De centrale figuur is hier een 16-jarig meisje uit een niet nader benoemd ex-Sovjetrussisch land dat opgegroeid is in een woestenij, zowel stedenbouwkundig als sociaal. Een toekomst is er niet meer, enkel de erfenis van een failliet verleden. Maar Lilya laat het niet aan haar hart komen, want haar moeder heeft via een nieuw lief een ticketje richting Verenigde Staten verzilverd en het is maar een kwestie van tijd voor dochterlief de oversteek ook mag wagen. Tot Lilya te horen krijgt dat er geen plaats is voor haar. Een absoluut dieptepunt uit haar leven en van dan af gaat het enkel nog bergaf. Ze wordt door haar tante uit haar chique flat gezet (te duur, beweert tante) en gedwongen om naar een krot te verhuizen. Prostitutie lijkt de enige uitweg, tot ze een jongen ontmoet die haar wel ziet zitten en haar belooft dat ze naar Zweden mag. Maar ook dat blijkt een vergiftigd geschenk. 'Ik wou een film maken die zijn ogen niet afwendt van de ellende die zich afspeelt in de wereld en die wij rijke westerlingen niet zien', zegt Moodysson in het interview dat u volgende week in Tijd-Cultuur kunt lezen, en dat is hem zeker gelukt. 'Lilya 4Ever' opent met een scene waar het hoofdpersonage radeloos over straten rent op de tonen van Rammsteins 'Mein Herz brennt'. Je weet dus van bij het begin dat het niet meteen de goede richting zal uitgaan met Lilya. Net zoals Rosetta (Moodyssons film heeft overigens wel meer raakvlakken met het pareltje van de Dardennes) is Lilya een meisje dat door de omstandigheden gedwongen wordt onmenselijke dingen te doen maar dat zich krampachtig vasthoudt aan de waardigheid die haar rest. Het grote verschil met de gebroeders Dardenne is dat Moodysson ondanks al de miserie toch op zoek gaat naar sporen van geluk en poezie. Wat Moodysson daardoor mist aan gebaldheid of kracht, maakt hij ruimschoots goed met charme en emotie. Van Lukas Moodysson Met Oksana Akinshina, Artyom Bogucharsky, Lyubov Agapova, Liliya Shinkaryova, Elina Benenson, Pavel Ponomaryov, Tomas Neumann, Tonu Kark Swept Away Hoe mensen met elkaar omgaan in hun relatie is niemands zaak. Behalve als een van de twee mishandeld wordt of als ze er, zoals Guy Ritchie en Madonna, een film over maken. Ritchie, de hippe Britse regisseur van 'Lock, Stock & Two Smoking Barrels' en 'Snatch', herwerkte speciaal voor zijn bekende echtgenote een film van Lina Wertmuller uit 1974. Wertmullers versie werd destijds zwaar op de korrel genomen omdat hij, zo schreeuwden de critici, barstte van de vrouwenhaat. Nogal bizar voor een film die door een vrouw geregisseerd was, maar Wertmuller spaarde haar pijlen dan ook niet. Zowel in Wertmullers als in Ritchies versie gaat het over een rijk koppel dat met een paar vrienden door de Middellandse Zee dobbert. De vrouwelijke helft van het echtpaar is een tang van een wijf, rotverwend, snobistisch en arrogant, die zich steeds afreageert op een arme matroos. Tot ze hem dwingt om haar met een motorbootje ergens naartoe te brengen, het bootje pech krijgt en afdrijft en de twee op een verlaten eiland aanspoelen. Daar gelden de rijkdom en het aanzien van de vrouw plotseling niet meer en is ze overgeleverd aan de genade (en vistalenten) van de matroos, die van de gelegenheid gebruik maakt om haar een lesje te leren. Als ze niet doet wat hij vraagt (hout sprokkelen, hem fris water brengen, zijn voeten kussen, hem 'meester' noemen) krijgt ze niet alleen geen eten maar ook nog eens een klap voor haar kop. Allerminst politiek correct, maar Wertmuller gebruikte het om een genadeloos beeld te schetsen van de oorlog tussen de geslachten en (vooral) tussen de klassen. Die bijtende maatschappelijke kritiek zit ergens ook in Ritchies versie vervat (hij voegt er zelfs een ecologische toets aan toe), maar hij bouwt er zo'n dwaze komedie rond dat de boodschap in een mum van tijd verdampt. Als je de hele tijd gedwongen wordt om naar pijnlijk ongrappige grollen en smoelentrekkerij te kijken, blijft er bitter weinig zin over om over de achterliggende betekenissen van het verhaal na te denken. En omdat 'Swept Away' op geen enkel moment meeslepend (laat staan geloofwaardig) is, ga je de film vooral zien als een commentaar op Ritchies huwelijk met Madonna. In 'Swept Away' brengt hij haar het ene moment in beeld als een sexy godin (het dansnummer bijvoorbeeld) om meteen daarna weer voor een gruwelijk lelijke belichting te kiezen die elke rimpel en groef (en he, Madonna wordt er dit jaar 45) onverbloemd en levensgroot blootlegt. Een relatiepsycholoog zou hier een serieuze kluif aan hebben. Van Guy Ritchie Met Madonna, Adriano Giannini, Bruce Greenwood, Jeanne Tripplehorn, David Thornton, Michael Beattie, Elizabeth Banks X-Men 2 De beuk erin. Zo kan je Bryan Singers uitgangspunt omschrijven toen hij aan het vervolg op zijn eigen 'X-Men' begon. De eerste film had in de eerste plaats gediend om het universum van de superhelden uit de doeken te doen. Hoe ze de exponent zijn van menselijke evolutie, een mutatie met bijzondere krachten. Hoe de gewone mensheid verdeeld reageerde toen ze de aanwezigheid van die vreemde wezens onder ogen moest zien. Hoe sommigen zich haastten om de mutanten af te schilderen als een bedreiging en radicale maatregelen eisten. Hoe de mutanten zelf in twee kampen splitsten, diegenen die hun speciale krachten zagen als een vrijgeleide om de macht in handen te nemen en diegenen die op vreedzame samenleving aanstuurden. De eerste 'X-Men' had een hoop achtergrond uit te leggen en moest daarnaast ook nog eens de belangrijkste figuren voorstellen. Professor Xavier, de telepathische leider van de vredelievende X-Men. Magneto, de magnetische aanvoerder van de veel minder pacifistische tegenstanders. De X-Men met hun respectieve talenten (Wolverine met zijn onbreekbaar skelet en genezende krachten, Storm die het weer kan beinvloeden, de telekinetische Jean Grey, Cyclops met zijn vurige blik, de empathische Rogue, en ga zo maar door). Dat er uberhaupt nog ruimte overbleef voor een (miniem) verhaaltje, was op zich al een verrassing. Die struikelblokken zijn in 'X-Men 2' dus achter de rug, waardoor Singer zich volledig op de plot kon richten. Een paar nieuwe figuren introduceren, zoals de gluiperige militair William Stryker die het slecht voor heeft met onze helden, de X-Men voor een nieuwe uitdaging zetten en de bal laten rollen. De sequel voelt dan ook veel minder aan als een uiteenzetting dan de eerste film. Wolverines zoektocht naar zijn verleden sluit netjes aan bij Strykers snode plan, terwijl de ontluikende krachten van Jean Grey de brug slaan naar de (onvermijdelijke) derde film. Omdat de plot een stuk eenvoudiger is dan de vorige keer kan Singer zich ook meer concentreren op de personages. Op Cyclops (sowieso een grijze muis) en Storm na heeft iedereen minstens een potje op het vuur. De voeling voor het comicsgenre en de neus voor droge humor die Singer in de eerste film (en a fortiori in 'The Usual Suspects') liet zien, tillen de film ver boven de middelmaat uit, net als de efficiente speciale effecten en de overwegend uitstekende acteurs. Ook al wankelt de film naar het einde onder de overdaad spektakelscenes, Singer stuurt zijn 'X-Men 2' veilig en wel over de finish. Een mooi begin van het blockbusterseizoen. Van Bryan Singer Met Hugh Jackman, Famke Janssen, Patrick Stewart, Ian McKellen, Brian Cox, Halle Berry, James Marsden, Anna Paquin Ruben NOLLET