Advertentie

Litouwen wil haast maken met onafhankelijkheid

(tijd) - De Opperste Sovjet in Moskou diende een wetsvoorstel in dat republieken het recht moet geven om zich af te scheiden van de Sovjetunie na het houden van een referendum, maar onder meer in de Baltische republiek Litouwen botst het voorstel op veel wantrouwen. Het nationalistisch opbod naar aanleiding van de verkiezing van de Litouwse Opperste Sovjet nu zaterdag brengt er het onafhankelijkheidsstreven in een stroomversnelling.

Volgens het wetsvoorstel van de federale Opperste Sovjet moet de beslissing tot afscheiding genomen worden via een referendum, waartoe de Opperste Sovjet van een republiek of één derde van de bevolking boven de 18 jaar heeft besloten. De stemming is geldig als minstens driekwart van de volwassen bevolking eraan deelneemt, en tweederde van de geregistreerde kiezers het voorstel goedkeurt.

De voorwaarden voor de onafhankelijkheid zijn dus vrij strak. In een republiek als Estland kan dat voor problemen zorgen, want zeker 40% van de bevolking bestaat daar uit Russen, Witrussen en Oekraïners die de voorbije decennia immigreerden. Litouwse leiders zeggen echter dat het referendum in hun republiek overbodig is, aangezien Litouwen in 1940 op illegale wijze bij de Sovjetunie werd ingelijfd, en dus eigenlijk al onafhankelijk is.

Dit laatste toont aan hoe alle tegemoetkomingen van Gorbatsjov en het Kremlin aan de Baltische nationalisten eigenlijk vruchteloos zijn, aangezien die zich nu al als onafhankelijk beschouwen. Van een geleidelijke overgang naar de onafhankelijkheid, die volgens Gorbatsjov ook de beste ekonomische perspektieven biedt voor de betrokken republieken, lijkt dus weinig in huis te komen.

Zo wil de Litouwse KP-leider Brazauskas enkel met Gorbatsjov praten over goede politieke en ekonomische betrekkingen tussen hun beide landen, wat voor de Sovjet-leider als een regelrechte provokatie van zijn machtspositie moet overkomen. Litouwen heeft Gorbatsjov begin januari ontvangen als "een bevriend staatshoofd', die geen eisen te stellen heeft.

Het Kremlin hoopt dat een brede steun binnen de Opperste Sovjet voor het wetsvoorstel over referenda de Baltische republieken enigszins onder druk zet om deze "meest demokratische' weg te volgen. Na de referenda wil Moskou nog een overgangsperiode van twee tot vijf jaar, om enkele gevolgen van de afscheiding te regelen zoals de aftocht van de Sovjet-troepen, de vergoeding van Sovjet-bezittingen en de rechten van de minderheden.

Vooral deze laatste kwestie ligt erg gevoelig in Moskou, omdat ze in tegenstelling met de andere van blijvende aard is. Volgens officiële cijfers wonen er in de Sovjetunie 60 miljoen burgers buiten de republiek waarin hun etnische groep de overhand heeft.

Russen

De helft van hen zijn Russen, en Moskou kan die onmogelijk aan hun lot overlaten. Nationalistische Russen, die met de konservatieven tegen Gorbatsjov samenspannen, zouden dit immers gretig uitbuiten.

In de Baltische republieken is het geduld op. Ze beschouwen zich al onafhankelijk, en vinden dat dit nog dit jaar officieel moet vastgelegd worden. Kreten als "Russen buiten' hoort men enkel bij een kleine minderheid van super-nationalistische Balten, maar het gevaar bestaat dat het elektorale opbod tot een gevaarlijke etnische radikalizering van alle partijen leidt.

In Letland en Estland vinden de verkiezingen voor de plaatselijke Opperste Sovjet op 18 maart plaats, maar Litouwen komt nu zaterdag al aan de beurt. De KP-afdeling in Litouwen verklaarde zich eind december onafhankelijk van de Moskouse KP, in een krampachtige poging om meester te blijven van het razendsnelle proces naar onafhankelijkheid.

Het volksfront Sajudis, dat ook heel wat (ex-)kommunisten in zijn rangen telt, vertrekt zaterdag als grote favoriet. Aangezien er ook een veel radikalere Litouwse Vrijheidsliga, een kristen-demokratische partij, een sociaal-demokratische partij en een groene partij deelnemen, valt de verkiezingsuitslag eigenlijk heel moeiijk te voorspellen.

Ook over het toekomstige beleid van de Litouwse Opperste Sovjet valt weinig te zeggen. Waarschijnlijk zal die een hele reeks eigen wetten doorvoeren en volledig autonoom pogen te handelen. Door provocerende verklaringen en wetten te vermijden en een geweldloos klimaat te handhaven, zal het vermoedelijk een leger-ingrijpen pogen overbodig te maken. Zal Gorbatsjov in dit geval bereid zijn Litouwen op gelijke voet te behandelen als "een goede buur' ?FDW

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Gesponsorde inhoud