Mijlenver van de baas vandaan

Wie geen baas hoeft te frequenteren, mag zich doorgaans gelukkig achten: dit soort vrijheid is onbetaalbaar alhoewel er altijd op de een of andere manier baas-figuren betrokken zullen zijn bij het arbeidsproces, zoals klanten. Wie baas zegt, zegt ook ondergeschikte, hoewel deze term doorgaans vervangen wordt door het eufemistische medewerker dat echter veelal niets anders is dan het dunne laagje vernis over de werkelijk ondergeschikte relatie van de medewerker tot zijn overste. Bazen en medewerkers hebben een heel complexe relatie. Doorgaans zijn hun doelstellingen binnen de context van de organisatie veeleer tegengesteld, hoe mooi de theorieën over het hedendaagse management het ook laten uitschijnen. Bazen willen altijd méér, de medewerkers willen altijd minder. Tenzij het op verloning of promotie aankomt, dan het is andersom. Er wordt ondertussen, stellen Tineke Aarts en Carien Verhoeff in hun boek Leven met een baas (Uitgeverij Forum), behoorlijk wat geld uitgegeven aan het bestuderen van de functie van de baas. Minder geld wordt gespendeerd aan trainingen voor medewerkers. Wat moeten zij doen als hun baas onbetrouwbaar of onverschillig is? Hoe moeten zij omgaan met collegas in het team? Hoe bouwen zij een team in een organisatie waarin iedereen zijn eigen beslommeringen, doelen en ambities heeft?Bazen zijn niets zonder hun medewerkers. Bieden die weerwerk, als bijvoorbeeld de stijl van management hen niet aanstaat, dan komt de goede werking van de totale organisatie in het gedrang. Dat samenspel van beloften, dreigingen, overtuigingskracht die enerzijds van de baas moet uitgaan, en de inspiratie, volgzaamheid, medewerking maar ook zo geroemde zelfstandigheid van medewerkers vormt samen een complex sociologisch spel, net zo ondoordringbaar en mysterieus als een jungle.Het komt er niet alleen op aan - zoals een ander boek over het onderwerp ooit stelde - je baas te overleven maar mét hem te leven. Dat gevoel van gedwongen noodzaak is natuurlijk ook wederzijds.Daarbij zijn echter de belangen en de wensen niet altijd even tegengesteld als de kantoorverhalen ons willen doen geloven. Medewerkers zijn voortdurend op zoek naar de ideale baas; omgekeerd zoeken bazen de ideale medewerkers, stellen de auteurs. Dat is een hele opluchting. De vraag is echter of die twee wel bestaan. Ze leven alleszins in gescheiden werelden, waarbinnen door de auteurs uitvoerig besproken verschillende typen teruggevonden worden, zodat een soort van kruising tussen deze respectieve types stof vormt voor interessant onderzoek. De verschillende soorten bazen hebben één eigenschap gemeen, ontdekten de auteurs: Ze maken allemaal gebruik van macht; de één gebruikt zijn macht om van medewerkers een team te maken en hen te coachen, de ander gebruikt powerplay om er zelf beter van te worden.Net zo kan men alle soorten medewerkers min of meer samenbrengen bij die recalcitrante groep die al te graag onderhuids revanche neemt wanneer het management hen niet bevalt. Dit verzet speelt zich af achter de coulissen van het toneel en blijft dus onzichtbaar voor de baas. Een situatie waar die niet weinig bang voor hoeft te zijn. Hoog tijd dat beide partijen lering halen uit dit boek. Tineke Aarts en Carien Verhoeff. Leven met een baas. Forum, Amsterdam, 2000. Pb., 239 p., 550 fr., ISBN 9022528812.