Modigliani: verbluffend cool

Op een boogscheut van Montparnasse in Parijs loopt het ook storm voor de tentoonstelling Modigliani, lange au visage grave in het Musée de Luxembourg, een druk bezochte en ambitieuze maar onevenwichtige tentoonstelling met werk van Amedeo Modigliani.Modigliani schilderde de laatste volmaakte naakten van de Europese traditie. Maar hun schoonheid wekt wantrouwen: hoe modern en gestileerd hij ze ook opbouwde, het zijn perfect lege, perfect decoratieve vormen. Meesterwerken van een lichte schilderkunst waarin erotiek, charme, galanterie in een perfect evenwicht staan. Ook zijn mannelijke portretten vormen een verrukkelijk repertoire van jongensachtige, louche, guitige en wanhopige belhamels met een verbluffende cool in kin en schouders. Het type man dat je tegenkomt in de liedjes van Jacques Brel, in de scenarios van Prévert, in de romans van Simenon.Dat Modigliani zichzelf herhaalde en met formules werkte, is in de context van het lichte genre vanzelfsprekend. Liedjes hebben een refrein, het is precies de terugkeer die in het lichte genre aantrekt. Maar natuurlijk beluister je alle chansons van Trenet niet in één ruk. Een Modigliani-tentoonstelling is dan ook makkelijk teleurstellend: te weinig verrassingen, te veel herhalingen.In het genre der vrouwenportretten zie je de schilder op zijn zwakst. Mannen geeft hij - in de houding en hun informele, vaak sjofele kledij - een subtiele, maar glasheldere sociale dimensie. De vrouwenportretten hebben die inhoud niet. Hij complimenteert ze, maar analyseert ze niet - zoals Picasso wel doet. Zij houden in een koket toe nou het hoofd uitnodigend naar links of naar rechts gekanteld, geen enkel portret ontsnapt aan dat cliché. Te veel de romantiek van het armoedige kunstenaarsatelier met meisjes die zich daar wat graag laten bewonderen. Pas tegenover het naakt nemen model en schilder de handschoen op.Modigliani wordt tot de Ecole de Paris gerekend waarvan men het bestaan nooit ernstig heeft genomen. Deze school was immers geen stijl, hoogstens een milieu; haar thema was de grootstad bekeken door de ogen van jonge geïmmigreerde kunstenaars. Ze bestudeerden niet zoals hun voorgangers het stadsdecor, maar tekenden personages die ze in Kammerspiel-achtige stadsdramas uitzetten. Hun Parijs was bevolkt met types, waarvan zij zichzelf het fascinerendst vonden. Geen romantische bohémiens, maar afstandelijke waarnemers van het complexe milieu van immigranten en ballingen. Net zoals het chanson of de populaire literatuur, de grote reportages of de straatdichters, de geïllustreerde magazines of de Franse volksfilms, beschreven deze schilders uiteindelijk vooral een leefmilieu.Modigliani creëerde hoe dan ook enkele figuratieve oervormen die onlosmakelijk in ons visuele geheugen zijn gaan vastzitten: de langgerekte hals, de blinde ogen, een neus als een vioolkrul. Dat alles heeft hij te danken aan een drastische linearisering van zijn handwerk, een techniek die hij via de beeldhouwkunst veroverde. Hij beoefende het beeldhouwen als een kunst van de lijn aangebracht op de voor- en zijkanten van een blok. Het plastische ritme dat hij in steen en later op doek uitzette, heeft die lineaire eenvoud: even vluchtig en even onvergetelijk. Dirk LAUWAERTModigliani, Lange au visage graveMusée du Luxembourg, 19 rue de Vaugirard, Paris V. Open van 10 tot 19 uur, nog tot 2 maart. Website: www.senat.fr/evenement/modigliani/